Rosse buurt van Den Bosch per boot bereikbaar

Voorstellingen: Maalstroom. Een vaartocht over de Binnendieze. Concept: Micheal Helmerhorst. Regie: Aad Spee, Vincent de Rooy. Gezien 7/8 Boulevard, Den Bosch. T/m 16/8.

Feria Musica. Regie: Dirk Opstaele. Muziek: Use Band. Gezien 8/8 Brabanthallen, Den Bosch. T/m 10/8. Inl.: Boulevard, Den Bosch, Parade 23, (073) 612 51 25.

Onder de stad 's-Hertogenbosch gaat een geheimzinnige waterstad schuil. Het stadsriviertje de Binnendieze kronkelt onder huizen en marktpleinen, stroomt door een park met rijkbegroeide oevers, verliest zich buiten de poorten in een vijver en vloeit uiteindelijk, samen met de Dommel en Aa, weg uit de bebouwing naar de Bergsche Maas en vandaar verder. Deze onvermoede wereld is het domein van de voorstelling Maalstroom. 's Avonds schepen de toeschouwers zich in in smalle, fluisterstil voortbewogen vaartuigen bij de Uilenbrug en anderhalf uur later debarkeert men bij het Bosch' Gymnasium aan het Nachtegaalslaantje. Schijnwerpers beschijnen de bakstenen, gemetselde gewelven van het overkluisde riviertje.

Leidraad zijn de zeven hoofdzonden waaraan de Bosschenaren zich sinds de Middeleeuwen met verve en zonder enige beduchtheid overgeven. Wellust bijvoorbeeld, zucht tot schrans en drank, overspel en jaloezie. In nissen langs het water krijgen deze scènes een uitbeelding. Zo krijst al eeuwenlang een jaloerse minnares haar aria's over het water, nadat ze van het balkon is gesprongen wegens haar ontrouwe man. Den Bosch heeft zijn eigen rosse buurt, bereikbaar via geheime toegangswegen over de Dieze. Een dame op video biedt ons haar gunsten aan. We passeren een ter dood veroordeelde gevangene, maar de dood wilde maar niet komen dus hij vertoeft al sinds mensenheugenis tussen de ijskoude schedels.

Muziek is een onvervreemdbaar onderdeel van Maalstroom. Zelden klinken een cello en een piano zo mooi als over het nachtelijk-verstilde water terwijl overal rondom het bootje fonteinen en watergordijnen ruisen, alsof we zo dadelijk zullen kapseizen en ter helle varen. De tocht, samengesteld door Michael Helmerhorst van theatergroep Vis à Vis, is zeldzaam gedetailleerd. De gids die elke boot begeleidt, wijst en passant op historische gevelstenen. Een daarvan stelt inderdaad de 'Bocca Inferno' voor, de Hellemond. Ik vond het beeld van Truiden, een weesmeisje dat van God genade kreeg, van een verstilde ontroering. In een nis staat ze, alleen, ze huilt bloedrode tranen over het ook al met bloed dooraderde hart van Jezus, dat ze in haar handen houdt. Gelukkig is tijdens het varen veel stilte voorzien, mits een enkele praatgrage passagier de mond houdt.

Maalstroom is een onderdeel van het zomerfestival Boulevard, dat Den Bosch tien dagen lang verandert in een openluchttheater. Het plein De Parade, aan de voet van de St. Janskerk, telt, afgezien van tal van etablissementen, een uitkijktoren geheten De literatoren waarin honderden met water gevulde flessen hangen, verrijkt met een bericht geschreven in waterbestendige inkt. Het zijn, zoals alle 'messages in a bottle', uitingen van pijn, eenzaamheid, en ook humor. Verderop aan de Buitendieze, in de hallen van de voormalige veemarkt, toont het Brusselse gezelschap Feria-Musica een grillige combinatie van luchtchoreografie, acrobatiek en circus. Liaisons dangereuses heet hun vertoning, hoewel het onduidelijk is welke verhoudingen er nu gevaarlijk zijn. In tegenstelling tot Les Arts Sauts, van het Oerol Festival, mag er hier van alles misgaan: handen grijpen vergeefs naar houvast, en storten omlaag in het net. Paarden draven onder de trapezespringers door en, geheel aan het slot, heeft er een verbroedering plaats tussen mens en dier; beide kunnen in elkaars warmte inslapen. Het kan geen toeval zijn of het vangnet, met die uitbundig uitgedoste figuren, herinnert aan het schilderij Het Narrenschip van Jeroen Bosch.

Sommige toneelvoorstellingen op locatie, zoals Maalstroom, veranderen weliswaar niet je leven, dat is al te veel gevraagd, maar wel zal ik koersend langs 's-Hertogenbosch steeds even denken aan de Dieze, die daar ook volgende maand in alle rust stroomt. Jammer dat Truiden in haar hofje dan geen tranen van bloed meer huilt. Want die scène was puur theater.

    • Kester Freriks