Bent u Joods ofjoods?

“Jood, joods en jodenster moet weer met een hoofdletter worden gespeld”, zegt professor G. Kuypers, oud-redacteur van Trouw en emeritus hoogleraar politicologie aan de VU te Amsterdam. “De j is een antisemitisch insluipsel in onze taal waaraan dagbladen een einde moeten maken. Omdat het voor joden een gevoelig onderwerp is, moet dat zonder een spellingsrel, zonder een nationaal debat over de J.”

Kuypers, die al tien jaar ijvert voor de 'J' en hierover onlangs een artikel in Trouw schreef, noemt het Groene Boekje een 'ramp': “De redactieleden realiseren zich niet dat de nazi's ons in 1941 de 'j' voorschreven. Het is een schande dat ze deze nazi-spelling, die diende ter kleinering van het Joodse volk, tot de gangbare hebben gemaakt.”

Uit een verzameling krantenartikelen uit de oorlog, die Kuypers onlangs ontving van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, blijkt dat de 'j' en de 'J' na 1941 naast elkaar bestonden. De antisemitische krant De Misthoorn meldt in 1937 nog 'Joodsche invloed is de pest', het dagblad Volk en Vaderland schrijft in juli 1940 'Het is een misverstand, het zijn de joden'. Het Verordeningenblad spreekt in 1941 van 'personen van joodschen bloede', maar op de in Polen vervaardigde jodensterren van 1942 stond weer 'Jood'.

Het Groene Boekje schreef in 1954 de kleine 'j' voor. De hoofdletter zou voortaan worden gebruikt 'als het woord verband had met de geografische herkomst'.

Kuypers, die overigens niet van joodse komaf is, vestigde z'n hoop op de nieuwe editie van het Groene Boekje die in 1995 verscheen, maar de redactie stelde hem teleur door de kleine 'j' te handhaven. Verongelijkt vraagt hij zich nu af hoe de goedkeuring van deze nazi-spelling kon gebeuren. “Kenden de samenstellers de Duitse maatregel niet? Zag men het verband niet tussen 'Joden' en 'Judea'? Schreef men joden omdat het ook rooms-katholieken moest zijn? Dan waren blijkbaar alle joden religieus.”

Kuypers, die regelmatig contact heeft met joodse Nederlanders, pleit voor de grote 'J' omdat de 'j' de unieke positie van het joodse volk, dat, zo suggereert hij, meer dan andere volkeren heeft bewezen een volk te zijn, miskent. Nu de woordenlijst nog steeds 'joods' voorschrijft, vreest hij dat we nog jaren worden opgescheept met boektitels, krantenkoppen en artikelen die het joodse volk denigreren. Wie de hoofdletter schrapt bestempelt volgens Kuypers de jood als een religieuze jood en niet als lid van een volk. Kuypers: “De 'j' is het lot van het joodse volk. Zelf zullen ze niet over een spellingswijziging beginnen. De 'J' ligt gevoelig en ze willen zich niet profileren.”

De hoofdredacteur van het Nieuw Israelietisch Weekblad, Tamara Benima, heeft geen oren naar de 'J': “Zó gevoelig zijn we niet, maar ik hou er niet van over het lot van de joden te praten. De complexe verwikkeling van volk en religie is niet in taal weer te geven. Hooguit met een halve hoofdletter.” Trouw gebruikt de hoofdletter bij een etnische aanduiding. “We zijn geen bekeerling van Kuypers. Het gaat ons te ver status toe te kennen aan de hoofdletter”, zegt Jaap de Berg, redacteur van Trouw en auteur van het stijlboek dat een aantal maanden geleden ter redactie in gebruik is genomen. “Atheïsten spellen ook God, en geen god. We schrijven geen irak, maar Irak, ook al gedraagt dat land zich nog zo beroerd. In twijfelgevallen heb ik in het stijlboek, in navolging van Kuypers, een hoofdletter voorgeschreven, toch vanwege die gevoeligheid. We willen met de spelling geen aanstoot geven.” In NRC Handelsblad wordt, in navolging van de Woordenlijst Nederlandse taal, jood en joods consequent zonder hoofdletter geschreven.

De Berg geeft toe dat de kwestie problematisch blijft. “Bijna iedereen spelt Eskimo, terwijl iedereen weet dat zij niet in Eskimonië wonen. Indiaan is ook zo'n geval, en we schrijven zigeuner en geen Zigeuner.” Zijn oplossing voor de 'j' is een compromis tussen de opvatting van de kerkredactie, die de 'j', en die van de buitenlandredactie, die 'J' wil.

De kerkredactie verzet zich tegen de spelling in de zin: 'moslims, christenen en Joden geloven in één God' en de redactie buitenland heeft bezwaar tegen de spelling in de zin 'Egyptenaren, Jordaniërs, Syriërs en joden zijn woestijnvolkeren'. Beide deelredacties hebben vrede met de 'J' bij een etnische en de 'j' bij een godsdienstige aanduiding. Maar welke 'j' krijgen de zinnen: 'Een jood rust uit in de sneeuw', 'De joodse toerist bezoekt de synagoge' en 'Joodse kinderen verzamelen zich in de synagoge'? Is de zin: 'De seculiere Jood, de conservatieve jood en de liberale jood zijn allen even joods, gelovig of niet-gelovig' goed gespeld?