Ontgroenen

Het was bij het Lost Boys toernooi in Antwerpen, toen Jeroen Piket alleen bovenaan stond met vijf uit vijf.

“Er is een nieuwe ster gekomen waar alle aandacht van de journalisten naar gaat“, zei Jeroen Piket.

“En dat ben jij niet“, zei Loek van Wely.

“Nee, ik allang niet meer. Maar jij nu ook niet meer“, zei Piket.

“ Maar we wachten hem op“, zei Van Wely.

“De arme jongen. Hij denkt nog dat het leuk is om grootmeester te worden. Hij zal wel merken dat de moeilijke tijd nu pas begint“, zei Piket.

Ze waren hem in gedachten al aan het ontgroenen. Het was natuurlijk Erik van den Doel over wie de conversatie ging.

Hoe kan hij opeens zo sterk zijn geworden? Jarenlang werd hij 'een van onze sterkste jeugdspelers' genoemd. En tegelijk werd er gemopperd dat de Nederlandse jeugd maar niet door wilde breken naar internationaal niveau.

Maar nu. Zijn eerste grootmeesterresultaat haalde Van den Doel op het Lost Boys toernooi van vorig jaar. Ongeveer een maand geleden kwam het tweede, toen hij een toernooi in Engeland won. Vlak daarna won hij een sterk toernooi in Haarlem met zes uit zes. Daarna kwam het derde grootmeesterresultaat in het open kampioenschap van Nederland in Dieren, dat hij ook won.

Loek van Wely was een dagje als bezoeker in Dieren geweest voor hij naar Antwerpen ging, en hij vertelde dat er misschien toch iets mis was met dat laatste grootmeesterresultaat. Van den Doel had 7 punten uit 9 moeten halen tegen tegenstanders met een gemiddelde rating van 2400 punten. Hij had 7,5 punt gehaald, een half punt meer, maar tegen een gemiddelde tegenstand van 2399 en een half. Telde dat wel? Zo niet, dan zou niet de negentienjarige Van den Doel de jongste grootmeester uit de Nederlandse schaakgeschiedenis zijn, maar nog steeds Van Wely zelf. Ik heb het niet nagerekend, maar de algemene opinie hier in Antwerpen was dat Van Wely zich een kleinigheidje in zijn voordeel verrekend had.

Er werd nageteld dat Van den Doel zevenentwintig partijen achter elkaar had gespeeld zonder er een te verliezen. Hij had er vierentwintig punten uit gehaald. “Ik kan natuurlijk altijd plotseling een partij verliezen“, zei hij tegen een journalist. Plotseling een partij verliezen! Wat voor een ander de gewoonste zaak van de wereld is, was voor hem een vaag gevaar geworden waarvan hij de theoretische mogelijkheid dat het plotseling aan de orde kon komen nog net wilde erkennen.

Niemand is een supermens die niet meer kan verliezen. De volgende ronde verloor Van den Doel inderdaad, van de sterke Russische Belg Michail Gurevich, van wie hij in Haarlem had gewonnen. Daarna won hij weer en donderdag verloor hij in de zesde ronde opnieuw, van de IJslandse grootmeester Stefansson. Een ontgroening kan je het niet noemen, daarvoor heeft Van den Doel al veel te veel ervaring, maar er waren er die met een glimlach op de lippen de gebeurtenissen op de televisiemonitoren volgden, en het wel zo opvatten.

Wit Gommers-zwart Van den Doel, Lost Boys toernooi.

1. e2-e4 e7-e5 2. f2-f4 e5xf4 3. Pg1-f3 g7-g5 Dit is zo ongeveer de oudste verdediging tegen het koningsgambiet en het is nog steeds de beste. 4. h2-h4 g5-g4 5. Pf3-e5 Pg8-f6 6. d2-d4 d7-d6 7. Pe5-d3 Pf6xe4 8. Lc1xf4 Lf8-g7 9. c2-c3 0-0 10. Pb1-d2 Tf8-e8 11. Lf1-e2 De oude theorie gaat voort met 11. Pxe4 Txe4+ 12. Kf2, maar ook daarop lijkt 11...c5 een zware aanslag. 11...g4-g3 12. Pd2xe4 Te8xe4 13. Ke1-d2 c7-c5 14. Lf4-g5 Dd8-a5 Veilig en goed was 14...Db6 15. Lf3 Te8 15. d4xc5 d6xc5 16. Le2-f3 Te4-d4 Dit was de bedoeling, maar de toren raakt op dwaalwegen. 17. Kd2-c1 Td4-c4 18. Dd1-e1 Lc8-e6 19. Pd3-e5 Lg7xe5 20. De1xe5 Pb8-d7 21. De5xg3 Ziet er mooi uit, maar volgens Van den Doel was solide 21. De3 beter. 21...Tc4xc3+ 22. Kc1-d1 Da5-a4+ 23. Kd1-e1 Tc3xf3 24. g2xf3 Kg8-h8 25. Lg5-d2 Ta8-e8 26. Ld2-c3+ f7-f6 27. Th1-h2 Zwart dreigde mat door 27...Lc4+ 27...Le6-f5+ 28. Th2-e2 Te8-g8 29. Dg3-f2 Da4-f4 30. Ta1-d1 b7-b5 31. b2-b3 c5-c4 32. b3xc4 b5xc4 33. Te2-e7 Pd7-e5 34. Lc3xe5 f6xe5

Een voor beiden zeer moeilijke stelling. Wits volgende zet is een riskante manier om duidelijkheid te scheppen. 35. Df2-c5 Df4xh4+ 36. Ke1-d2 Dh4-d4+ 37. Dc5xd4 e5xd4 38. Te7-c7 Waarschijnlijk kon wit de zwarte vrijpionnen nog net in toom houden met 38. Kc1, bijvoorbeeld 38...c3 39. Txd4 Tb8 40. Kd1 c2+ 41. Kd2 Tc8 42. Kc1 Tb8 en remise. 38...c4-c3+ 39. Kd2-c1 En ook na 39. Ke2 Td8 was het nog niet duidelijk. 39... Tg8-b8 Maar nu wel. Wit gaf op.

Wit Piket-zwart Azmaiparasjvili, zelfde toernooi.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 d7-d5 4. c4xd5 Pf6xd5 5. e2-e4 Pd5xc3 6. b2xc3 Lf8-g7 7. Lc1-e3 Weer eens wat anders. De grote mode is 7. Pf3 in combinatie met Tb1. 7...c7-c5 8. Ta1-c1 Dd8-a5 9. Dd1-d2 0-0 10. Pg1-f3 b7-b6 Een vergissing. Zwart denkt dat hij speelt zoals Kasparov het eens deed in een van zijn partijen om het wereldkampioenschap tegen Karpov. Maar die deed 10...e6. 11. Le3-h6 e7-e6 Kasparov kon met 11...cxd4 12. Lxg7 Kxg7 13. cxd4 Dxd2+ afwikkelen naar een eindspel dat slechts iets slechter voor hem stond. Maar hier, waar zwart niet Pc6 kan spelen, zou het echt slecht voor hem zijn. 12. h2-h4 En omdat het eindspel niet speelbaar voor zwart is, moet hij een zware aanval over zich heen laten komen. 12...f7-f6 13. Lh6xg7 Kg8xg7 14. e4-e5 14. h5 zou ook goed zijn, maar direct winnen doet het niet, want na 14...g5 15. Pxg5 heeft zwart nog 15...cxd4. 14...h7-h5 Een zware concessie, maar zwart staat altijd slecht. Na 14...cxd4 zou 15. h5 weer sterk zijn. 15. Th1-h3 Pb8-c6 Na 15...Lb7 had Piket een lange variant uitgerekend: 16. Ld3 Lxf3 17. Txf3 f5 18. Le4! fxe4 19. Txf8 Kxf8 20. Df4+ Ke8 21. Dxe4 Da3 22. Tc2 Da4 23. Dxa8 en wit wint het dame-eindspel. 16. e5xf6+ Tf8xf6 17. Pf3-e5 Pc6xe5 Hierna beslist de witte aanval snel. Een iets betere kans lijkt nog 17...Lb7, waarna Piket 18. Pc4 Da4 19. Pd6 had willen spelen. 18. d4xe5 Tf6-f5 19. Lf1-d3 Tf5xe5+ 20. Th3-e3 Te5-d5 21. Te3-g3 Td5-e5+ 22. Ke1-f1 Lc8-a6 23. Tg3xg6+ Kg8-f7 24. Tg6-g3

Zwart kan niet meer verhinderen dat de witte dame beslissend aan de aanval mee gaat werken. 24...Te5-e4 25. Kf1-g1 La6xd3 26. Dd2xd3 Da5-a4 27. Dd3-f3+ Kf7-e7 28. Tg3-g7+ Ke7-d6 29. Tc1-d1+ Kd6-c6 30. Td1-e1 Zwart gaf op.