Keukenpiet

Als ze ook in de keuken plezier van hem wil hebben, doet een vrouw op zoek naar een echtgenoot er goed aan uit te zien naar een niet-kerkelijke man van sociaal-democratische huize met ten minste Havo. Wil ze een echtgenoot die haar in de keuken niet voor de voeten loopt, dan valt een vrouw het best voor een gereformeerde man met niet meer dan lagere school en een politieke voorkeur voor klein rechts.

Uit zulke adviezen blijkt eens te meer dat sociaal wetenschappelijk onderzoek praktische betekenis kan hebben. Eens in de vijf jaar houdt het Sociaal en Cultureel Planbureau keurig bij wat de kwantitatieve prestaties van de mannelijke Nederlanders in de keuken zijn. Sinds 1975 heeft de gemiddelde Nederlandse man elk jaar vier minuten per dag langer de pollepel of de afwaskwast in de hand. Vrouwen besteden hetzelfde aantal minuten minder aan culinaire werkzaamheden, zodat er in het tijdsbeslag per huishouden niets is veranderd. Daarom rijst het vermoeden dat al die handige en tijdsbesparende keukenhulpen werkeloos in de kast staan. Ook moet het roerbakken minder populair zijn dan de vele snelle en supersnelle recepten in de kookbladen suggereren.

De bescheiden opmars van de man in de keuken is in de jaren zestig pas echt op gang gekomen. In elk geval doen een jaar of wat later de kookboeken geen beroep meer op 'nijvere vrouwenhanden' en spreken ze de lezer sekseneutraal aan. 'Keukenpiet', als enigszins spottende benaming voor de in de keuken actieve man, heb ik in 1979 voor het laatst gehoord uit de mond van een bejaarde dame. Ethel Portnoy laat de entree van de man in de keuken samenvallen met de opkomst van de afwasmachine. Toen de mannen zelf dat vervelende karweitje moesten gaan opknappen vonden ze er snel een apparaat voor uit.

Heeft de mannelijke inbreng nog tot andere revoluties in de keuken geleid? Mannen houden zich nogal eens bezig met de bijzondere kookoperaties, zoals het bakken van pannenkoeken, het prepareren van oesters, het koken van mosselen, het bereiden van wild, het maken van een rijsttafel en de barbecue. Al is het laatste meer het gevolg van de jongensdrang tot vuurtjestoken. Maar wordt er ook mannelijker gekookt? Sommige kookfilosofen maken een onderscheid in vrouwelijk en mannelijk voedsel. Het criterium is eenvoudig. Wat vrouwen het liefst eten heet vrouwelijk, wat mannen het liefst eten heet mannelijk. In 'Waarom vrouwen chocola nodig hebben' geeft Debra Waterhouse een overzichtelijk lijstje. Vrouwen houden erg van - in volgorde van begeerte - chocola, brood en ijs. Ze smullen van crackers, snoep en fruit. Mannen prefereren in het bijzonder rood vlees, pizza's en aardappelen. Ook eten ze graag hotdogs, eieren, vis, schaal- en schelpdieren.

De verklaring is volgens Debra Waterhouse simpel, want biologisch bepaald. Vrouwen hebben veel vetweefsel en ze produceren oestrogeen, daarom vraagt het lichaam om suiker en vet. Mannen produceren testosteron, hebben spierweefsel en dus hebben ze behoefte aan eiwit. Vet en suiker doen nog meer voor vrouwen, ze bevorderen de afgifte van stoffen in de hersenen die het humeur en het welbehagen bevorderen. Dat verklaart waarom vrouwen zich pas goed voelen als ze aan hun verlangen naar hun favoriete voedsel hebben toegegeven. Terwijl mannen veel minder lijden als ze er een keertje niet in slagen een pizza of hotdog te verschalken. In Frankrijk functioneert de mens biologisch anders. Volgens de atlas 'Les Français à table' zijn daar juist de mannen dol op brood en honing. De Franse vrouwen zijn weer erg gecharmeerd van het Amerikaanse 'mannelijke' voedsel zoals eieren, vis, schaal- en schelpdieren.

De gastronomie vervrouwelijkt. In dezelfde periode dat de man zich vaker met koken is gaan bezighouden, bepaalt de voorkeur van de vrouwen steeds meer het menu. Tekenen daarvan zijn de opkomst van de salade, de populariteit van rundvlees boven varkensvlees, de voorkeur voor verse groente en fruit boven blikvoedsel en de groei van de visconsumptie. De tendens naar bewust en gezond eten zou daar debet aan zijn.

Maar er is ook een liefdevolle verklaring. Goed koken is iets klaar maken wat een ander bevalt. Nadat vrouwen duizenden jaren lang hebben gekookt wat mannen lekker vonden, zijn nu de mannen aan de beurt om de vrouwen culinair in de watten te leggen.

    • Joep Habets