Herstel van economie in Duitsland kent vele vaders

Het herstel van de Duitse economie is een heet verkiezingsthema. De economische groei trekt aan, maar de werkloosheid blijft een groot probleem.

BERLIJN, 7 AUG. “Het is mijn Aufschwung”, verkondigde de kanseliers-kandidaat van de SPD Gerhard Schröder eerder deze maand zelfbewust over de opleving van de Duitse economie. De hulptroepen van kanselier Helmut Kohl reageerden ontzet. Mein Aufschwung. Mein Euro. Meine Einheit. Meine Güte, Schröder!, reageerde het campagneteam van Kohl in een grote advertentie in de populairste krant.

Herstel van de economie is in Duitsland een heet verkiezingsthema geworden. Economen, vakbonzen en politici struikelen over elkaar om de maandelijkse werklozencijfers te becommentariëren. Vermindering van de hoge werkloosheid is immers hèt belangrijkste onderwerp waarmee zowel Helmut Kohls CDU als de oppositionele SPD de verkiezingen op 27 september hopen te winnen.

De regering poetst ieder cijfer op om optimisme te verspreiden. De SPD koestert het beeld van de 'crisis' waarin de regering-Kohl het land heeft gestort. Hoofdschuddend slaat de kiezer het theaterstuk gade en vraagt zich af hoe zijn land er werkelijk voorstaat. èn ding weet hij zeker: in zijn vriendenkring kent hij teveel mensen zonder werk, in het Oosten twee keer zoveel dan in het Westen.

Gisteren bood de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) uit Parijs in haar jaarlijkse analyse houvast in het schimmenspel over de economische gezondheid van de republiek. Het voorzichtige herstel van de economie zet flink door. Dit jaar verwacht de OESO een groei van het binnenlands produkt (bip) van 2,75 procent. Volgend jaar versnelt de groei tot 3 procent.

De OESO schildert gunstige vooruitzichten voor de korte termijn. De rente is laag, de prijzen zijn stabiel en het overheidstekort is structureel verminderd. “De Duitse economie bevindt zich in een overgangsproces naar grotere efficiency en een lagere, structurele werkloosheid, vooropgesteld, dat de verbetering van de productiviteit niet door ongunstige CAO-afspraken teniet wordt gedaan”, constateert de organisatie.

Dat is goed nieuws voor de winnaar van de komende verkiezingen. Temeer omdat Duitsland een periode achter zich heeft van enorme aanpassingen om Oost-Duitsland te integreren. Het slechte nieuws is dat ondanks de goede conjunctuur er minder nieuwe banen worden geschapen dan begin dit jaar is beloofd. Sterker, de Duitse industrie is bezig haar optimistische werkgelegenheidsprognosen gedeeltelijk aan te passen, weet de Duitse zakenkrant 'Handelsblatt'.

Hoewel de economie bloeit, blijft een banenwonder uit. De Oeso ziet in West-Duitsland wel signalen dat de werkgelegenheid aantrekt, maar de verwachte groei van de Duitse productie is niet sterk genoeg om een “duidelijke vermindering van de werkloosheid” in het hele land te bewerkstelligen. De arbeidsmarkt is nog te rigide, meent de OESO. Voor dit jaar rekent ze op een werkloosheid van 4,41 miljoen (11,5 procent van de beroepsbevolking). Voor 1999 is een lichte daling voorzien tot 4,25 miljoen (11,1 procent).

Wordt de verborgen werkloosheid (vutters en gesubsidieerde banen) meegeteld, is de werkloosheid met 6,3 miljoen volgens de OESO nog veel hoger. Dat is een pessimistischer prognose dan de bondskanselier. Helmut Kohl stuurde deze week vanaf zijn vakantie-adres in Oostenrijk de zonnige boodschap naar huis, dat hij nog deze herfst rekent op een daling van de werkloosheid onder de vier miljoen. “Die Trendwende ist ganz gewiss da”, aldus de kanselier.

Onmiskenbaar is een keerpunt bereikt in de Duitse economie. Bedrijven hebben een proces van pijnlijke herstructurering achter de rug, deels als reactie op het verlies aan concurrentiekracht begin jaren negentig.

De lenigheid waarmee ondernemingen inspelen op de globalisering, blijkt niet alleen uit de snelheid van rationalisatie, plus de vele fusies en overnemingen. Vooral de grote bedrijven worden steeds 'Amerikaanser'. Steeds meer Duitse ondernemingen vragen notering aan op Wall Street en onderwerpen zich daarmee aan de Amerikaanse manier van boekhouden, die het management in de volle wind zet.

'Die Deutschen kommen!' zet het economische weekblad Wirtschaftswoche deze week op de cover. Het zelfvertrouwen van het bedrijfsleven is hersteld. 'Geen ander land heeft zulke goede voorwaarden de uitdagingen van de globalisering het hoofd te bieden dan Duitsland', schrijven tientallen topmanagers in een analyse over de strategie voor de toekomst.

De fusie tussen Daimler-Benz en Chrysler, de overname van Rolls-Royce door het duo Volkswagen en BMW, de sprong naar de beurs in New York deze week van het snel groeiende high-techbedrijf SAP zijn signalen van de herwonnen veerkracht. Jürgen Schrempp, bestuursvoorzitter van Daimler, symboliseert als geen ander de wederopstanding van de Duitse 'reus'. Drie jaar geleden zat hij nog met een miljardenverlies opgescheept en bleek de aankoop van zijn 'love-baby' een strop te zijn. Intussen heeft hij Daimler afgeslankt en van het concern een winstmaker gemaakt, die in 1997 meer dan 8 miljard mark heeft verdiend. Door de spectaculaire fusie met Chrysler verdringt het Duits-Amerikaanse concern de Nederlands-Britse oliegigant Royal Dutch/Shell van de eerste plaats op de ranglijst van grootste Europese ondernemingen.

Van boeman is Schrempp tot held van de natie geworden. Hij laat zien dat het mogelijk is voor Duitsland in het tijdperk van globalisering de sprong voorwaarts te maken. Uit de sterk verbeterde internationale concurrentiepositie van Duitse bedrijven, die de OESO vaststelt, blijkt dat ook anderen hierin slagen.

De organisatie onderstreept dat ondernemingen hierbij worden geholpen door een aantal hervormingen, die de regering-Kohl heeft doorgezet: grote flexibiliteit van arbeidsuren, versoepeling van het ontslagrecht, vermindering van de ziekte-uitkering, meer decentrale salarisonderhandelingen. Ook prijst de OESO de CAO-partners vanwege de gematigde loonafspraken waarvan vooral de chemie en metaalsector profiteren.

Bezorgd is de OESO echter over de zwakke investeringen en binnenlandse vraag. Een belastinghervorming met meer autonomie voor de deelstaten, en herziening van het sociale stelsel zijn onontkoombaar. De SPD, die de belastinplannen van de regering vorig jaar heeft geblokkeerd, beloofde deze week na de verkiezingen hierover te willen praten. Ongeacht de verkiezingsuitslag. Wint de SPD, dan kan Schröder oogsten wat Helmut Kohl heeft gezaaid. Mits de hervormingen worden doorgezet, waarschuwt de OESO.