De Krim

Niemand gaat naar De Krim met vakantie. Toch is het te doen, het is zelfs aan te bevelen. De reis is wat lastig, bijvoorbeeld van Odessa erheen met een fraaie, doch langzame boot en weer terug naar Odessa met een smerige en nog veel langzamere trein (14 uur met meer dan 20 stopplaatsen), maar dan ben je ook klaar voor een vakantie in een Rivièraklimaat.

Waarom zou men zich zo ver begeven in een Oost-Ezuropees land? In mijn geval was dat een mengsel van nieuwsgierigheid, nostalgie en een oude verslaafdheid aan de Russische literatuur, films en muziek. De twee laatste oorzaken vergen een korte toelichting. De nostalgie is gauw verklaard; Rusland en de Oekraïne zien eruit zoals Nederland destijds uit de Tweede Wereldoorlog kwam. En toen was ik jong.

Wat de kunst aangaat beleef je de sensatie om in Odessa de lange trap uit Eisensteins 'Pantserkruiser Potemkin' te beklimmen, in het beroemde hotel Londonskaya te logeren, in Yalta op de boulevard te lopen net zoals 'De dame met het hondje', of het huis van Tsjechov zelf te bezoeken. Dat huis is nog net zoals aan het begin van deze eeuw toen hij er woonde. Over de muziek ben ik gauw uitgepraat. Je hoort overal - in restaurants, op het strand, op straat en in de lift - ordinaire, al dan niet vertaalde, Amerikaanse muziek. Niets neemt zo gemakkelijk over als de randverschijnselen van het kapitalisme, dus ongeremde drang naar geld, onveiligheid, mafia en cultuurbarbarisme. Misschien viel De Krim in dat opzicht nog wel mee. Overigens heb ik wel een piano van Rachmaninov gezien, maar nergens een noot Russische muziek gehoord. Zelfs in de opera van Odessa was het Rossini.

Je kunt in Yalta in een groot Intourist-hotel logeren. Het is echter veel meer aan te raden om een van de honderden sanatoria voor het verblijf uit te kiezen. Bij het woord sanatorium denken wij aan tbc, maar op De Krim is het een soort Kurort. Wel met baden, massages en medisch personeel, maar ze zijn er niet te fel op de gezondheid. Er blijft genoeg tijd over voor het strand en tochtjes. De sanatoria behoorden vroeger toe aan de nomenklatoera, dus de partij en de staat, en in de meeste werden geen buitenstaanders geduld. Nu zijn ze vaak in het bezit van oliemaatschappijen die er hun mensen uit woeste gebieden voor een paar weekjes heen sturen om bij te komen. Vreemdelingen zie je er niet; behalve een tolk spreekt niemand een woord Engels, Duits of Frans.

Wij zaten in een prachtig sanatorium, op een heuvelrij met een aparte lift (30 meter) naar het strand en we werden zeer verwend, want buitenlanders vindt men op De Krim nog interessant. Zo zeer zelfs dat de directeur graag wat tips van mij wilde hebben om meer van die soort te vangen. Toen ontspon zich een discussie, die in het Frans met een 'discours des sourds' zou worden aangeduid. De verhouding van het aantal gasten tot het personeel bleek iets slechter te zijn dan 1 op 1. De directeur begreep best dat hij dat moest verbeteren om uit de kosten te komen en het verlies te verminderen. In dat verband vertelde hij omstandig van zijn ervaring als manager in een kolchoz waar hij zeer snel met minder mensen meer bloemkolen uit de grond kreeg.

Nu wilde hij echter de markt van West-Europeanen en Amerikanen aanboren, doch hij had er geen notie van hoe dat te doen. Van een samenwerking met een reeks andere sanatoria om enige gezamenlijke reclame te maken voor De Krim wilde hij absoluut niets weten. Ik heb hem verteld dat wij geen idee hebben wat De Krim is, hoe je er moet komen en wat een sanatorium voorstelt. Maar of het nu kwam door de vertaling naar het Russisch, hij kon zich dat niet indenken. Met allerlei voorbeelden heb ik hem duidelijk proberen te maken dat een toeristisch product doorgaans eerst wat collectieve reclame vergt en dat je van daaruit je eigen aanbod moet proberen te verbijzonderen. Maar het woord collectief valt in Oost-Europa zo slecht - ze hebben daar zeventig jaar genoeg van gehad - dat ik enige minuten nodig had om hem van zijn kwaadheid af te helpen. Zijn sanatorium was trouwens toch zoveel beter dan de andere.

Daarna liet hij trots een niet al te fraaie folder zien met slechte of verkeerde foto's. Verkeerd was bijvoorbeeld de foto van een tandartsstoel. Voor Russen komende uit Siberië een pracht apparaat, want nu kunnen ze eindelijk in hun vakantie een paar gouden kiezen aanmeten (die zie je er net zoveel als bij ons in de jaren dertig). Maar voor een Westerling is een tandartsbehandeling niet iets wat hij zich bij de vakantie voorstelt.

Daarna heb ik nog een poging gewaagd. Voor mijn vertrek had ik Internet afgezocht voor kennis en wijsheid over Yalta en De Krim, maar er was niet veel te vinden. Ik stelde hem voor als individualist een mooie website te maken en daarop eerst De Krim en daarna zijn sanatorium Sosnovaya Roscha aan geïnteresseerden te vertonen. Helaas zijn we blijven steken in een uitleg wat een website zou kunnen doen voor miljoenen Amerikanen en Europeanen, die avonden lang op hun computer surfen. Na dat alles voelde ik toch dat ik tekort was geschoten. Vandaar deze reclameboodschap.