Saddam ziet goed moment voor actie

De Iraakse president, Saddam Hussein, heeft diverse goede redenen om de strijd tegen de ontwapeningscommissie van de Verenigde Naties te hervatten. En hij heeft weinig te vrezen van zijn nieuwe provocatie.

AMSTERDAM, 6 AUG. Tegen veler verwachtingen in heeft de Iraakse president Saddam Hussein nu al besloten in de aanval te gaan tegen UNSCOM, de Speciale Commissie voor de Ontwapening van Irak van de Verenigde Naties. Hij wachtte niet tot oktober, wanneer Richard Butler, het hoofd van UNSCOM, zijn ongetwijfeld negatieve rapport aan de Veiligheidsraad van de VN zal uitbrengen. Volgens Arabische zegslieden handelde Saddam op grond van diverse binnen- en buitenlandse redenen. Washington maakte onlangs een paar miljoen dollar vrij voor een anti-Saddam-radiostation en steun aan de Iraakse oppositie, met name aan de elkaar bestrijdende Koerdische leiders Barzani en Talabani. Dat is voor Saddam een nieuw bewijs dat - wat hij ook doet of nalaat - de VS nooit akkoord gaan met de opheffing van de sancties. Een Iraakse vluchteling vertelt: “Het is waar dat de politieke oppositie binnen en buiten Irak verdeeld is en op dit moment niets voorstelt. Maar Saddam kan er toch niet gerust op zijn. Hij herinnert zich maar al te goed hoe de Ba'ath met slechts een paar honderd man een geslaagde greep naar de macht deed. En hij is als de dood dat anderen dat voorbeeld proberen na te volgen.”

Saddam weet tevens dat zijn onderdanen niet alleen de Amerikanen, maar ook hem verantwoordelijk stellen voor hun miserabele bestaan. Weliswaar heeft het voedsel-voor-olie-programma van de VN de bevolking enige verbetering gebracht. Maar volgens UNICEF, het kinderfonds van de VN, is 31 procent van de Iraakse kinderen ondervoed. De elektriciteitscentrales, de waterzuiveringsinstallaties en de riolering die versleten raakten of tijdens de Golfoorlog beschadigd werden, konden de afgelopen acht jaar als gevolg van de sancties niet of nauwelijks gerepareerd worden. Daardoor drinken de mensen smerig water, wat ernstige maag- en ingewandstoornissen veroorzaakt. Overal in het land zijn er stroomstoringen. In Bagdad is er tussen de drie en zes uur per etmaal geen elektriciteit, elders soms zelfs twintig uur.

In die groeiende ellende wordt het voor Saddam steeds moeilijker om zijn bevolking te controleren. Hij kan niet zelf beschikken over de gelden van het voedsel-voor-olie-programma en er dus ook geen goede sier mee maken. Intussen neemt de criminaliteit hand over hand toe en is vrijwel iedereen te koop, ook de agenten van de inlichtingendiensten. Niemand is meer te vertrouwen. Zelfs rijke kooplieden, die lid zijn van de Ba'ath-partij, zijn naar het buitenland gevlucht, omdat zij zich niet langer veilig voelden. Daarom kregen reeds in 1995 alle actieve Ba'ath-leden 50.000 dinar per maand extra (tienmaal het gemiddelde maandloon) om bewakingsdiensten voor de partij te verrichten. Twee weken geleden werden de salarissen van de regeringsambtenaren en militairen nog eens verhoogd, soms zelfs met honderd procent - om hun loyaliteit te kopen. President Clinton wordt zo in beslag genomen door de Monica Lewinsky-affaire, dat hij - aldus het Witte Huis - tot 17 augustus elke dag tijd moet vrijmaken om zich voor te bereiden op zijn verhoor door de grand jury. Voor Saddam dus een ideaal moment om een lange neus tegen Clinton te trekken. Politiek staan de VS in het Midden-Oosten in een nòg zwakkere positie dan in februari, toen Washington met grootscheeps militair geweld dreigde als Saddam UNSCOM bleef saboteren. Toen al was er zeer weinig steun in de wereld, en al helemaal niet in de Arabische wereld, voor een reeks vernietigende strafbombardementen. Nu is men in de hele Arabische wereld nog kwader op Amerika, dat het in coma liggende Arabisch-Israelische vredesproces nieuw leven zou inblazen, maar niets doet om Israel bezet Arabisch gebied te doen ontruimen.

Daarentegen is Saddams politieke krediet in de Arabische wereld sterk gestegen. Niet alleen omdat hij zich zo heldhaftig verzet tegen de Amerikanen, maar ook omdat de beelden over de misère van het Iraakse volk, als gevolg van de sancties, hun werk hebben gedaan. Bovendien vrezen veel Arabische leiders dat een met Amerika in de toekomst verzoend Iran wel eens erg dominant zou kunnen worden in het Midden-Oosten. Daarom willen zij Irak niet al te zeer verzwakken. Iraks toch al zeer vriendelijke relaties met Rusland zijn de afgelopen maanden nog verder aangehaald. Zo meldde de Britse krant The Times dat een Russische onderneming met Irak heeft afgesproken om medio volgend jaar 120 accelerometers te leveren - dat wil zeggen stuur- en controle-instrumenten voor lange-afstandraketten. Zulks in strijd met de VN-sancties en met de MTCR, de ook door Rusland internationale afspraak om de export van raketten-technologie aan banden te leggen.

Zoals de zaken er nu voorstaan, heeft Saddam weinig te vrezen van zijn nieuwe provocatie. In UNSCOM, waar men de laatste maanden toch al steeds pessimistischer werd over de gebrekkige steun van zowel secretaris-generaal Kofi Annan als de Veiligheidsraad van de VN, denkt men dat de organisatie over niet al te lange tijd haar laatste adem zal uitblazen, zonder haar werk te hebben afgemaakt.