Saddam verklaart UNSCOM oorlog; Samenwerking met VN opgeschort

AMSTERDAM, 6 AUG. Iraks president Saddam Hussein heeft de oorlog verklaard aan UNSCOM, de Speciale VN-commissie voor ontwapening van Irak. Hij heeft “alle samenwerking” opgeschort met zowel UNSCOM als het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA).

Daarmee is de Iraakse leider veel verder gegaan dan alle voorgaande malen. UNSCOM en IAEA, dat ervoor moet zorgen dat Irak ook in de toekomst niet over atoomwapens kan beschikken, hebben geweigerd Irak schoon te verklaren van massavernietigingswapens - en daarmee de Veiligheidsraad van de VN in de gelegenheid te stellen de in 1990 ingestelde sancties op te heffen. Niettemin mogen zij - aldus het gezamenlijke communiqué van de Revolutionaire Commandoraad (de hoogste instantie van Irak) en de leiding van de regerende Ba'ath-partij - doorgaan met hun 'controlewerkzaamheden'. Maar dan wel op voorwaarde dat de personen die dat doen “zowel de soevereiniteit en de veiligheid van Irak als de waardigheid van zijn volk nauwgezet in acht nemen”. Irak “behoudt zich het recht voor om ieder die deze Iraakse regels schendt, uit te wijzen”.

Irak eist dat de Veiligheidsraad de inspectieploegen van UNSCOM wijzigt, omdat deze “niet serieus en niet objectief zijn”. Voorts moet UNSCOM een nieuwe leiding krijgen, bestaande uit een gelijk aantal vertegenwoordigers van de vijf permanente Leden van de Veiligheidsraad onder een roulerende voorzitter. Irak dient als 'waarnemer' bij de beraadslagingen aanwezig te zijn. Het hoofdkantoor van UNSCOM in New York moet verplaatst worden naar Genève of Wenen, opdat het niet langer “onder directe Amerikaanse invloed zal zijn”.

Vorig jaar oktober werden de Amerikaanse inspecteurs van UNSCOM de deur gewezen, omdat zij spionnen van de CIA zouden zijn. Die crisis werd opgelost door tussenkomst van de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Jevgeni Primakov, die beloofde alles in het werk te stellen om het VN-embargo tegen Irak zo snel mogelijk op te heffen.

Begin dit jaar mocht UNSCOM de 'presidentiële plaatsen' niet onderzoeken op verboden wapens en documentatie daarover. Dat conflict werd opgelost door Kofi Annan, secretaris-generaal van de VN. Hij ging ermee akkoord dat ambassadeurs de inspectieteams zouden vergezellen om Iraks 'waardigheid' te respecteren.

Bovendien zou ook hij zich inzetten voor beëindiging van de VN-sancties. Maar iedereen voorzag toen al dat een nieuwe crisis onvermijdelijk was.

Pagina 5: Irak stelt ontwapend te zijn

Saddams ondergeschikten hielden immers vol aan alle gestelde voorwaarden te hebben voldaan: Irak was ontwapend. Volgens UNSCOM is daarvan geen sprake. Andere technische commissies, die door Irak zelf om hun mening zijn gevraagd, delen die mening.

Maar vice-premier Tariq Aziz herhaalde gisteren dat Irak brandschoon is. In een brief aan Kofi Annan stelde hij dat Irak volledige medewerking had gegeven aan het werk van UNSCOM en het IAEA. Dat had echter niet geleid tot opheffing van het embargo. “Het embargo duurt nu al acht jaar. Irak kan dit onrecht niet langer accepteren en vraagt U alles te doen om het ongedaan te maken.”

Arabische waarnemers vermoeden dat Rusland achter de schermen een helpende hand heeft geboden bij de opstelling van het Iraakse eisenpakket. Zij wijzen in dit verband op de haastige stellingname van Joeri Fedotov, de Russische onder-ambassadeur bij de VN. Deze liet gisteren meteen weten dat “wij er absoluut van overtuigd zijn dat Irak niet als enige de schuld moet krijgen voor deze situatie, aangezien er een beslissing werd genomen de gesprekken af te breken. Het hoofd van UNSCOM (Richard Butler) nam die beslissing zonder consultatie, zoals dat hoorde, met de secretaris-generaal van de VN en de Veiligheidsraad”.

Het was juist Tariq Aziz die de onderhandelingen maandag had afgebroken, nadat Butler zijn verzoek niet had ingewilligd om Irak vrij van massa-vernietigingswapens te verklaren. “Ik zei dat ik dat niet kon doen, omdat ik daarvoor geen bewijzen heb”, vertelde Butler dinsdag. “Toen ik dat gezegd had, antwoordde Aziz: 'dan kunnen we niet meer verder praten'.”

In juni werd bekend dat fragmenten van Scud-raketten, die door Irak begraven en door UNSCOM weer opgegraven waren, sporen van het zeer giftige zenuwgas VX bevatten. “Smerige leugens”, zei Tariq Aziz. Het Amerikaanse laboratorium had “de gegevens vervalst”. De fragmenten worden nu opnieuw onderzocht door laboratoria in Frankrijk en Zwitserland, die begin volgende maand verslag zullen uitbrengen.

Vorige maand berichtte Butler dat UNSCOM een document had gevonden over de chemische wapens, die in de oorlog tegen Iran waren gebruikt. UNSCOM mocht het echter, in strijd met de Veiligheidsraad-resolutie, niet inzien. Om de zaak niet meteen op scherp te stellen, sprak Butler met Tariq Aziz af het document in een enveloppe te doen en door beide partijen te laten verzegelen. Het zou bij zijn volgende bezoek door hem en Aziz gezamenlijk worden bekeken en besproken. Gisteren echter vertelde Butler dat, toen zij elkaar maandag voor het eerst weer ontmoetten, Tariq Aziz kortaf zei: “U zult het nooit krijgen”.