Belgen zijn Boudewijn vergeten

Vijf jaar geleden rouwde heel België over de dood van koning Boudewijn. Maar de golf van nationale gevoelens onder de Belgen heeft al weer plaatsgemaakt voor geschillen tussen Vlamingen en Walen.

BRUSSEL, 6 AUG. Dicht aaneen schuifelen bezoekers langs de met koorden afgezette route die hen door zalen van het Koninklijk Paleis in Brussel voert. Hun ogen dwalen langs de kristallen luchters, antieke meubelen, door Goya ontworpen wandkleden en schilderijen met vorstelijke portretten en Venetiaanse stadsgezichten. Van geen van deze voorwerpen gaat zoveel bekoring uit dat iemand er een ogenblik bij stil blijft staan.

Op zeven plaatsen staat in de zalen een groot scherm, waarop videofilms getoond worden over het leven van koning Boudewijn, die op 7 augustus 1993 begraven werd. De bezoekers tonen niet meer belangstelling voor deze door klassieke muziek begeleide videobeelden dan voor het paleisinterieur. Dan schuifelt de stoet een zaal binnen waar een tentoonstelling ter nagedachtenis aan de vijf jaar geleden, op 31 juli 1993, overleden vorst is ingericht. Er wordt vluchtig rondgekeken naar zaken als koninklijk speelgoed en koninklijke fotoalbums.

Alleen het bureau van Boudewijn met daarop een collectie foto's van zijn familie en politieke leiders uit vele landen trekt meer aandacht. En een groep oudere vrouwen is bij het laatste videoscherm gestopt om nog een keer alle beelden van de begrafenis vijf jaar geleden in zich op te nemen. De dames die het publiek voor het verlaten van het paleis nog een exemplaar van het boek Boudewijn. Een koning en zijn tijd proberen te verkopen, lijken niet bijzonder succesvol.

Geschokt door de onverwachte dood van Boudewijn vergaten Vlamingen en Franstaligen vijf jaar geleden even hun onophoudelijke geschillen. Ze waren korte tijd Belgen toen ze massaal en zeer geëmotioneerd afscheid namen van hun overleden koning, die zich altijd had ingespannen om België bijeen te houden. Die golf van nationaal Belgische gevoelens is inmiddels weer weggeëbd. In een register dat bij het verlaten van de tentoonstelling getekend kan worden, schrijft nog een enkeling hoe hij Boudewijn heeft bewonderd. Maar daarbij blijft het.

De Belgische kranten hebben de afgelopen weken speciale pagina's aan Boudewijn gewijd. Het televisiejournaal heeft door middel van interviews met onder anderen politici die de koning hebben gekend Boudewijn in de herinnering opgeroepen. Maar van de emoties van vijf jaar geleden was niets meer te merken. De meeste artikelen waren plichtmatig. In de Vlaamse pers verschenen ook artikelen die zowel kritisch over de koning als over de emoties van vijf jaar geleden waren. De Vlaamse politiek heeft tenslotte meer belangstelling voor verdere uitkleding van de macht van de federale Belgische regering en vergroting van de Vlaamse autonomie dan voor gevoelens over de Belgische eenheid.

Manu Ruys, voormalig hoofdredacteur van de Vlaamse krant De Standaard, zei dat Boudewijn hem eens verteld had zich af te vragen hoevelen zich iets aantrokken van zijn mening. Boudewijn was gekant tegen alles wat tot een uiteenvallen van België zou kunnen bijdragen.

Over het boek Boudewijn. Een koning en zijn tijd ontstond kort voor verschijnen een kleine rel, omdat een van de leden van het wetenschappelijk comité dat voor de kwaliteit van de teksten moet instaan, er de brui aan had gegeven. De historicus prof. Mark Van den Wijngaert vond dat een kritische tekst over Boudewijns koningschap ten onrechte niet in het boek werd opgenomen. Een ander teken dat de tijd voorbij is dat veel Belgen aannamen dat Boudewijn spoedig door de paus zalig verklaard zou worden is dat de eerste dag van openstelling van de tentoonstelling in het Koninklijk Paleis het bezoekersaantal met 3600 ruim onder de verwachte 5000 per dag bleef.

Bij het verdwijnen van het Boudewijn-effect van vijf jaar geleden speelt een rol de positie die zijn koning Albert II sindsdien heeft verworven. Deze jongere broer van Boudewijn heeft vooral in 1996 tijdens de zaak Dutroux aanzien gekregen. Hij maakte een slechte start, door niet meteen na het uitbreken van de affaire van zijn buitenlandse vakantie terug te keren. Maar dat maakte hij vervolgens ruimschoots goed door de ouders van ontvoerde en vermoorde kinderen voor een debat in het paleis uit te nodigen en publiek aan te sporen tot hervorming van het justitieapparaat.

Op de zaak Dutroux reageerden Vlamingen en Walen net als na de dood van Boudewijn alsof ze zich vooral Belgen voelden. Albert haakte daarop in en zet de traditie van Boudewijn voort door iedere gelegenheid die zich voordoet aan te grijpen om op het belang van solidariteit binnen de Belgische federale staat te wijzen. Maar het gevoel van Belgische eenheid is na de zaak Dutroux verdwenen en koning Albert heeft geen reden tot optimistischer gedachten over de effecten van zijn toespraken dan zijn broer Boudewijn had.

De Gentse hoogleraar psychologie Jonckheere heeft de reactie na Boudewijns overlijden vergeleken met die van kinderen na de dood van hun vader: ze vinden elkaar kortstondig in hun gezamenlijke rouw. De Leuvense psycholoog zei dat de korte duur van de Belgische reactie normaal was, omdat koning Albert de lijn van zijn voorganger heeft voortgezet. Dat zijn geen opwekkende berichten voor de stichting, onder de hoge bescherming van Boudewijns weduwe Fabiola, die in december naast het Koninklijk Paleis in het door weinigen bezochte Museum van de Dynastie het Memoriaal Koning Boudewijn opent.

    • Ben van der Velden