'Verwijderde illegalen twee uur later weer op veld'

Ruim duizend bedrijven zijn vorig jaar betrapt op het in dienst hebben van illegale werknemers. Volgens de arbeidsinspectie is dat concurrentievervalsend. Eerlijke bedrijven zijn de dupe. Maar agrariërs zitten met de handen in het haar. Geen Nederlander wil nog het veld in.

ROTTERDAM, 5 AUG. “Het is een ordinaire geldkwestie.” De directeur centraal kantoor Arbeidsinspectie C.J. Meerhof denkt dat veel ondernemers illegalen in dienst nemen vanwege het financiële voordeel. Samen met de belastingdienst, de vreemdelingenpolitie en het GAK spoort de arbeidsinspectie op deze wijze frauderende ondernemers op. “Met dit samenwerkingsverband proberen we het financiële voordeel weg te nemen om met illegalen te werken. De fraude mag niet lonend zijn.”

Maar dat is tot nu toe wel het geval. Met illegale werknemers besparen werkgevers op belastingen en premies over sociale verzekeringen. Ook stellen illegalen minder eisen aan de arbeidsomstandigheden en veiligheid. En volgens secretaris sociale zaken F. de Wijs van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond (NCB) werken illegalen gewoon beter. “Ze zijn gemotiveerd en spreken goed Duits.”

De fraude is voor de agrariër zeker lonend als het alternatief het kapot laten gaan van de oogst is. Huisvrouwen, die vroeger ingeschakeld werden, zijn minder beschikbaar. En scholieren en studenten kiezen voor aantrekkelijker en perspectiefrijker werk dan op het veld. Een boer in Galder werkte de afgelopen jaren noodgedwongen met illegalen van zeventien nationaliteiten. Maar toen de arbeidsinspectie hem veroordeelde, kostte hem dat een goed deel van zijn oogstopbrengst. Ontslag van het vaste personeel was daar weer het gevolg van.

De arbeidsinspectie betrapte vorig jaar 1.180 bedrijven op in dienst zijnde illegalen. Als een bedrijf geen geschikt personeel vindt kan ze hulp inroepen van arbeidsvoorziening. Als dat niet werkt is het mogelijk een vergunning voor personeel van buiten de EU aan te vragen. “Het systeem is sluitend,” aldus Meerhof. “Er zijn ook een aantal vergunningen verleend.”

“Per jaar hebben we ongeveer 200.000 arbeiders nodig voor de oogst,” zegt De Wijs van de NCB. “Maar de onderkant van de arbeidsmarkt zit potdicht. En zelfs die boer uit Galder kreeg na talloze vergeefse advertenties in Nederland en onder meer Ierland geen vergunning voor niet-EU personeel.” Volgens beleidsmedewerker H. Bus van de Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO) zijn binnen de Europese Unie nauwelijks mensen te krijgen. “Het is een Europees probleem. In Nederland zijn het illegale Polen, in Spanje illegale Marokkanen, in Griekenland illegale Albanezen en in Oostenrijk illegale Slovenen.”

Fruittelers hebben volgens Bus het afgelopen jaar 'het geluk' gehad dat de oogst lager was. Met het beschikbare personeel konden de telers nog uit de voeten. “ Maar ook in onze sector knelt de arbeidsmarkt. Zeker nu de oogst dit najaar naar verwachting tien procent hoger uitvalt. De Polenconstructie komt ook bij ons in zwang want niemand wil de appels zien verrotten.”

In de agrarische sector zijn diverse constructies bedacht om het gebrek aan personeel op te vangen. LTO Nederland recruteerde Spanjaarden voor de aspergeoogst. Dat bleek slechts een druppel op de gloeiende plaat. Asielzoekers met een status mochten aan de slag. Ook dat waren er onvoldoende. En dus blijven de Polen actief. In een poging straf te omzeilen neemt de ondernemer de Polen ook wel als 'kleine zelfstandigen' in dienst. Of verkoopt hij de oogst aan een Pools bedrijf dat 'eigen' personeel laat overkomen. Voor het gemak gebruikt het personeel wel alle faciliteiten van de Nederlandse boer of tuinder en geeft die ook leiding aan het werk. Maar bij een controle weet de boer van niets. Volgens Bus is die laatste constructie op grote schaal uitgevoerd. Die constructie is wettelijk mogelijk maar vaak komt bij afdracht van allerlei premies aan het licht dat er toch iets fout is gegaan. LTO Nederland denkt dat boeren en tuinders met zo'n constructie achteraf nog voor lelijke verrassingen komen te staan.

“We prikken makkelijk door die rare constructies heen,” zegt economisch- en milieuofficier van Justitie van de rechtbank in 's-Hertogenbosch G. Bos. “Ik heb nog geen legale constructie gezien. Maar als we ze betrappen verzinnen ze voor de volgende keer wel wat anders.”

Volgens de NCB is een Poolse carrousel draaiende. Nadat illegalen teruggestuurd zijn keren ze net over de grens weer om. Twee uur later staan ze weer op het veld, niet zelden opgehaald met een bus. De Wijs: “De bemiddelaars die dit organiseren exploiteren de ellende van de tuinders. De regering moet toegeven dat we voor dit werk onvoldoende uit de voeten kunnen met het binnenlandse aanbod. Wat arbeidsvoorziening ons biedt is meestal onbemiddelbaar. In Duitsland mogen 160.000 Polen legaal aan het werk. Wij willen ook zo'n quotum.”