Jubilerend theatergezelschap Delta richt zich op Molukse problematiek; Een onbekende nieuwe wereld na de kaping

Vijftien jaar geleden werd het theatergezelschap Delta opgericht, een groep die de problematiek van de Molukse woongemeenschappen in Nederland belicht. Na een voorstelling van Delta zitten de Molukse toeschouwers vaak met tranen in de ogen. Acteur en oprichter Anis de Jong: “De oprichting van Delta was een schreeuw om aandacht.”

Haardkoor! door Delta is t/m 8/8 in Hotel Igesz, Schagen te zien. Tournee t/m 30/8. Inl.: 020-6261435.

AMSTERDAM, 5 AUG. Wekenlang zochten acteur Anis de Jong en zakelijk leider Marcel van Kempen geschikte locaties overal in Nederland om hun voorstelling Haardkoor! te spelen. Zo kwamen ze terecht op plekken waar normaal amateurs een bonte toneelavond spelen of waar, zoals in Hotel Igesz in Schagen, het Wieringer Mannenkoor optreedt. Acteur en oprichter Anis de Jong (Lunetten, 1952) wilde dat het zou zijn of een 'smoezelige, foute organisatie in achterafhotelletjes een verboden campagne houdt'. Haardkoor! is een voorstelling vol ironie en goede bedoelingen, prediking voor 'Een nieuwe wereld, ook hier!' en een intens vader en zoon-conflict. Kern van de voorstelling is de spanning tussen een Molukse vader die meedeed aan de treinkaping van Wijster in 1975 en zijn zoon, die het Moluks niet machtig is maar die wel vecht voor een nieuwe wereld. Maar welke?

Anis de Jong richtte, samen met Nel Leatompessy, Delta op uit pure onvrede met de RMS, de Molukse Vrijheidsbeweging. De Jong: “Ik ben een individualist, ik ga mijn eigen weg. De gewelddadige acties van de RMS, waar de treinkapingen in Wijster en De Punt uit voortkwamen, hebben niet mijn instemming gehad. Ik vond dat de Molukse gemeenschap hierdoor een stigma kreeg, dat ons geen goed heeft gedaan. Maar in de Molukse wereld wordt er nooit over gesproken. In de wijken en woongemeenschappen waar veel mensen uit de Molukken wonen, heerst een strenge hiërarchie. Tussen de tweede en derde generatie bestaat een kloof, die veel met historisch bewustzijn te maken heeft. In de voorstelling raken vader en zoon in conflict met elkaar verwikkeld, omdat de vader moet inzien dat de zoon zich ver van zijn Molukse verleden ontwikkelt. Dat doet hem pijn.”Anis de Jong, die geen toneelopleiding volgde en zijn brood verdiende bij de Hoogovens, werkt vanuit zijn eigen kracht en authenticiteit. Hij kan “geen toneel maken dat niet dicht bij me staat, een Shakespeare zal ik nooit spelen”. Aanvankelijk heetten de voorstellingen die zij maakten 'multicultureel', maar dat woord schiet te kort. Wat hem intrigeert is een samenleving als de Nederlandse, waarin zoveel verschillende culturen naast elkaar bestaan en de spanning die daaruit voortvloeit. Vorig jaar organiseerde Marcel van Kempen de voorstelling Om het meer gelopen, waaraan behalve de leden van Delta ook een gezelschap uit Indonesië deelnam, van het eiland Java. “Hierdoor ontdekten we enorme verschillen. Men kan wel denken dat iedereen in Indonesië gelijk is, maar dat is niet het geval. De Molukkers zijn bijvoorbeeld christen, de Javanen hoofdzakelijk moslim. Ook is hun organisatie heel anders: terwijl wij een tournee van tevoren plannen, willen de acteurs uit Indonesië eerst de voorstelling af hebben, dat kan gerust maanden duren, en vervolgens gaan ze eens bellen waar ze kunnen spelen.” Anis de Jong valt bij: “Het is het verschil tussen Amerika en Italië. Wij zijn veel gestructureerder.”

Op de eilanden van de Molukken heerst geen theatertraditie, in tegenstelling tot Java. Daardoor was het voor Delta aanvankelijk moeilijk om de toeschouwers te werven voor hun voorstellingen. De Jong probeerde een brug te slaan door aansluiting te zoeken bij de verteltraditie, het vertellen van verhalen, dat wel sterk leeft onder de bevolking. Hierdoor is het bezoekersaantal geleidelijk aan gegroeid en kan Delta nu rekenen op een vaste schare van zowel mensen vanuit de Molukken of met een Moluks verleden als zij die geen noemenswaardige band hiermee hebben.

De geschiedenis van Delta loopt parallel met de ontwikkeling van het allochtonentheater in Nederland. Eerst werd dit nog afgedaan als 'migrantentheater', totdat de overheid zich begon te realiseren dat de buitenlanders die zich in de loop van de tijd in Nederland vestigden een geheel eigen gezicht en eigen cultuur hebben. Daarom werden nieuwe groepen als Delta gesubsidieerd. Hoewel De Jong in Nederland is geboren, is zijn verlangen naar de Molukken erg sterk: “Ik heb de geur nodig van het land, de cultuur. In oktober gaan we terug naar de Molukken om er een voorstelling op locatie voor te bereiden. Het moet gaan over enkele mensen die in en romdom een verpauperd, vereenzaamd eethuisje wonen, dat gedreven wordt door een Chinees. De mensen die daar zoal komen, hebben allen een andere culturele achtergrond. Hierdoor willen de die culturele verschillen uitvergroten. Wat ik van theater verwacht is dat het de bezoekers rechtstreeks raakt, onmiddellijk tot het hart spreekt. Na het zien van Haardkoor! hadden sommige mensen tranen in hun ogen. De gesprekken tussen ons en de bezoekers brandden aan de bar na de voorstelling los. Er leeft zoveel onder de mensen, dat intrigeert me aldoor.”

    • Kester Freriks