Paars II houdt het nu even voor gezien

Het nieuwe kabinet heeft zich gisteren aan het volk gepresenteerd. Eind augustus krijgt het naar alle waarschijnlijkheid de zegen van het parlement. Tot die tijd zijn publiekelijk 'geen betekenisvolle uitspraken' te verwachten.

DEN HAAG, 4 AUG. De overdracht van de macht in Nederland ging gisteren gepaard met het schenken van bloemen en speelgoedbussen, maar was niet het moment voor het grote gebaar. “Het is niet de bedoeling dat bewindslieden betekenisvolle uitspraken doen en ik zal zelf hierbij het voorbeeld geven”, zo begon Wim Kok zijn eerste persconferentie als premier van 'Paars II'.

Na 89 dagen formatie heeft koningin Beatrix gistermiddag om één uur de ministers van het nieuwe kabinet beëdigd. Daarvoor nog hield het kabinet zijn 'constitutionele beraad', waarbij de nieuwe ministers het regeerakkoord onderschrijven en de daarop gebaseerde taakafbakening aanvaarden. 's Middags om half drie volgde de beëdiging van de staatssecretarissen. 's Avonds was er een informele kennismaking met de pers en een losjes getoonzette presentatie via radio en televisie.

Verspreid over de dag had op de verschillende ministeries de machtswisseling plaats, waarbij de vertrekkende minister zijn opvolger ontving en na de ondertekening van de formele overdracht door die opvolger uitgeleide werd gedaan. Ook hier ging het er ontspannen aan toe.

Op Verkeer en Waterstaat schonk de vertrekkende minister Jorritsma haar opvolgster Netelenbos een modelbus, die onmiddellijk door Netelenbos werd uitgeprobeerd. Jorritsma heeft in haar vier jaar op Verkeer en Waterstaat een indrukwekkende collectie modelvoertuigen opgebouwd, die zij echter meeneemt naar haar nieuwe werkkamer op Economische Zaken. Een werkkamer die zij al eens had verkend en die haar zeer beviel, zo bekende zij op de radio, maar die uiteindelijk nogal kaal bleek te zijn. De vertrekkende minister Wijers had zijn privécollectie schilderijen mee naar huis genomen.

De nieuwe minister van Justitie, Korthals (VVD), kreeg meteen al van de hoogste ambtenaar van het ministerie een stapeltje stukken ter ondertekening voorgelegd. Wat voor stukken het betrof wilde het ministerie aan anderen dan de minister niet zeggen, maar volgens een woordvoerder kon ervan worden uitgegaan dat er niet zo'n gevoelig dossier bij was als vier jaar geleden. Toen tekende de aantredende minister Sorgdrager voor een gift van twee miljoen gulden aan een politie-informant die in moeilijkheden was geraakt, een handtekening die de minister nog op kritische vragen in de Tweede Kamer kwam te staan.

Het was al met al een bijzondere maar niet bijzonder feestelijke dag in Den Haag. “Wie mij wat langer kent weet dat ik het type ben van 'doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg'. Maar het is toch een bijzondere ervaring het estafettestokje nu eens niet van een ander over te nemen maar van mezelf. Het is een bijzondere opdracht om te beginnen aan een tweede kabinet dat niet alleen paars is, maar ook nog mijn naam draagt”, aldus premier Kok. Dat was het meest uitbundige dat hij te zeggen had. Hij wilde vooral weer “aan de slag”, want er is “volop werk te doen”.

Het eerste werk voor de premier was dezelfde dag al gecreëerd, want gevoelige microfoons van televisieploegen hadden tijdens de fotosessie op de trappen van paleis Noordeinde opgevangen hoe koningin Beatrix tegen Kok fluisterde: “Het is net een dierentuin”. Kok haastte zich te verklaren dat de opmerking van het staatshoofd niet de dringende fotografen en cameraploegen betrof, maar kabinet en koningin zelf, die achter de spijlen van een hek als achter tralies stonden.

Ook nam de premier de gelegenheid te baat sceptici van repliek te dienen die de nieuwe ministerspost voor Grote Steden en Integratiebeleid (afgekort GSI) een “minister voor spek en bonen” noemen, zoals CDA-leider De Hoop Scheffer. Die moesten maar eens in de grote steden gaan kijken “naar de problemen die daar liggen”.

De nieuwelingen onder de ministers waren iets minder terughoudend bij het uitdrukken van hun gevoelens op hun eerste werkdag. “Dat rijdt lekker”, zei minister Korthals (Justitie) toen hij uit zijn dienstauto stapte. “Ik kan het nog steeds niet geloven”, bekende minister Herfkens (Ontwikkelingssamenwerking) tegen collega Peper (Binnenlandse Zaken). Minister Van Boxtel (Grote Steden en Integratiebeleid) greep op de trappen van paleis Noord-einde de hand van Herfkens om samen een triomfantelijk gebaar te maken.

Paars II wacht meteen al een drukke week. Tussen vandaag en vrijdag moeten de ministers de uitgavenkant van de begroting voor volgend jaar vaststellen. Doorgaans begint het kabinet daar begin juli mee, zodat er nu minder tijd resteert. Toevallig valt dit jaar Prinsjesdag, de dag waarop de begroting aan het parlement wordt gepresenteerd, ook nog op het vroegst mogelijke moment. Het is al de vijftiende spetember voor de derde keer dinsdag.

Minister Zalm (Financiën) zei geruststellend dat het vooral om een “technische exercitie” gaat, waarbij de afspraken uit het regeerakkoord worden 'vertaald' naar de begroting van volgend jaar. Volgende week zullen de nieuwe bewindspersonen volop de tijd krijgen hun departement te verkennen of andere dingen te doen. Een enkeling, zo zei premier Kok, “gaat er zelfs even tussenuit”.