Afbakening pensioenmarkt tegen de trend in; Een historie van louter mislukkingen

De verzekeraars en pensioenfondsen gaan de pensioenmarkt van 1.100 miljard gulden op verzoek van het vorige kabinet afbakenen. De actie druist in tegen de trend van fusies en overnames in de financiële wereld en tegen eerdere kabinetsbesluiten om de fondsen juist meer ruimte te geven.

ROTTERDAM, 4 AUG. De Nederlandse financiële wereld klontert steeds verder samen, maar de pensioenfondsen en levensverzekeraars gaan hun werkterreinen juist afbakenen. Deze week praten de twee groepen pensioenbeheerders verder over een concept akkoord op hoofdlijnen. Hun afspraken zijn het eerste grote onderwerp waarover de nieuwe staatssecretaris van sociale zaken H. Hoogervorst (VVD), die voor pensioenbeleid verantwoordelijk is, een beslissing moet nemen.

De discussie is gestart door zijn voorganger De Grave (ook VVD), die eind vorig jaar klaagde over de snelheid en doortastendheid waarmee enkele pensioenfondsen gebruik maakten van een (door het kabinet gefiatteerde) verruiming van hun actieradius.

De Grave tikte de fondsen op de vingers omdat zij individuele (pre-)pensioenproducten gingen aanbieden. Hij vond dat niet te rijmen met het collectieve karakter van de regelingen die de pensioenfondsen uitvoeren in opdracht van werkgevers en werknemers. Zo'n 90 procent van de werknemers is via hun werkgever verplicht aangesloten bij een pensioenfonds.

Het collectieve, verplichte karakter van de regelingen, die een sterke mate van onderlinge solidariteit kennen, is een van de argumenten voor de vrijstelling van Vennootschapsbelasting van de pensioenfondsen. Van de totale pensioenbesparingen van 1.100 miljard gulden wordt tweederde beheerd door pensioenfondsen. De verzekeraars, die onder meer individuele polissen verkopen, nemen eenderde voor hun rekening.

Het vorige links-liberale kabinet was na vier jaar nog steeds zoekende naar de precieze contouren van het pensioenbeleid. Eerst werd de actieradius van pensioenfondsen verruimd, nu staat inkrimping op de agenda. In het concept-akkoord over afbakening worden verschillende criteria genoemd, wil er sprake zijn van een collectieve regeling. Andere producten zijn daarna automatisch het domein van verzekeraars. Dat is het deel van de markt dat met de vergrijzing van de bevolking de snelste groei te zien geeft: aanvullende pensioenen bovenop de AOW en het pensioen dat bij de werkgever wordt opgebouwd.

De verzekeraars scoorden onlangs ook met een andere overwinning. Enkele weken geleden stuurde het demissionaire kabinet een voorstel naar de Tweede Kamer dat pensioenfondsen die minder dan 100 werknemers als deelnemer hebben, hun pensioentoezegging moeten herverzekeren. Daarmee verschuift een bedrag van meer dan 4 miljard gulden pensioenvermogen naar het domein van de verzekeraars.

De plannen voor taakafbakening vormen een curieus contrast met de historie. Ordening in de financiële wereld kent louter mislukkingen. Tot begin jaren tachtig waren algemene banken en hypotheekbanken gescheiden, totdat de hypotheekbanken failliet dreigden te gaan. De scheiding tussen banken en verzekeraars verdween (1990) onder invloed van de Europese integratie. Een nieuwe categorie financiële instellingen, de uitvoerders van geprivatiseerde sociale verzekeringen, zoals Gak, komen nu ook onder de hoede van financiële conglomeraten.

En dan is er nog de werkelijkheid. Zou de Europese Commissie akkoord willen gaan met deze afspraken om de markt te verdelen? Pensioenfondsen en verzekeraars zijn zelf al enkele jaren bezig hun grenzen te verleggen. Meer dan vijftien grote pensioenfondsen hebben al een eigen verzekeraar opgezet om individuele financiële producten te verkopen aan de aangesloten werknemers en werkgevers. PGGM (zorg en welzijn) heeft daarnaast ook al een gespecialiseerde verzekeraar gekocht. De activiteiten van deze verzekeraars vallen na de taakafbakening onder hetzelfde regime als de andere verzekeraars. Waar een pensioenfonds op papier wordt beknot, kan zij via haar verzekeraar gewoon doorgaan.

Aan de kant van verzekeraars vindt een vergelijkbare tendens plaats door fusies van financiële conglomeraten met uitvoerders van pensioenregelingen, zoals van bank en verzekeraar Achmea met PVF. Pensioenuitvoerder Beon is eigendom geworden van vermogensbeheerder Robeco, die weer onderdeel is van het Rabobank- en verzekeringsconglomeraat. Een toekomstige inperking van de actieradius in het ene deel van het conglomeraat, wordt elders gecompenseerd door uitbreiding. Vestzak, broekzak.