Wright flyer moet weer vliegen

Alleen een gedenkteken herinnert nog aan het feit dat de gebroeders Wright bijna honderd jaar geleden op het strand bij Kitty Hawk in North Carolina luchtgeschiedenis schreven: op 17 december 1903 wist Orville Wright een gemotoriseerd vliegtuig twaalf seconden in de lucht te houden. Daarbij werd een afstand van 37 meter afgelegd.

Maar weinigen hebben die historische vlucht mogen aanschouwen. De Wrights weerden pottenkijkers en zeker fotografen. De roem kwam pas veel later.

Er waren jaren van voorbereidingen aan vooraf gegaan. Aanvankelijk verdienden de broers Wilbur en Orville hun brood met een fietsenmakerij in Dayton, Ohio. De winsten van dit bloeiende bedrijf zouden de Wrights in staat stellen hun experimenten op luchtvaartgebied te bekostigen.

Ze werden hiertoe vooral geïnspireerd door de geschriften van Otto Lilienthal, de vogelman uit Berlijn, die in 1896 tijdens experimenten met zweeftoestellen in de heuvels bij Rathenow om het leven kwam.

Na Lilienthal probeerde de Amerikaan Samuel Langley luchtvaartgeschiedenis te schrijven met zijn Aerodrome, die werd gelanceerd vanaf het dek van een groot woonschip. Maar de toestellen doken telkens het water in en Langley staakte zijn experimenten toen hij vernam dat de gebroeders Wright in december 1903 hun eerste geslaagde vlucht hadden gemaakt.

De Wrights verwierpen het idee van klapwiekende vleugels en kozen voor een systeem van scheluwtrekken of kromtrekken van de achterzijden van de vleugels, zodat de invalshoek van de ene vleugeltip kon worden vergroot, terwijl die van de andere vleugeltip evenredig werd verkleind. Met name de combinatie van het scheluwtrek-systeem en de roerbediening bleek een enorme vooruitgang.

Veel onderdelen moesten de broers zelf ontwikkelen, waaronder de 12 pk motor.

De broers verzamelden veel aerodynamische kennis over hun experimenten, maar maakten geen tekeningen van hun eerste toestel en de tekeningen die bestaan spreken elkaar op onderdelen tegen. Vrijwilligers van het American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) hebben nu op basis van oude foto's een replica van het eerste vliegende vliegtuig gebouwd.

Dat was niet eenvoudig, veel materialen en constructietechnieken zijn niet meer bekend. Er moest dan ook een beroep worden gedaan op oudgedienden. De replica van de Wright Flyer ondergaat in januari 1999 proefnemingen in de windtunnel van het Nasa Ames onderzoekscentrum in Californië.

De replica zal bij snelheden van 30 kilometer per uur worden gecontroleerd op stabiliteit. Zo hoopt men meer te weten te komen over de eigenschappen van deze voorloper van het moderne vliegtuig. Vervolgens zal een tweede replica worden gebouwd voor een herdenkingsvlucht op 17 december 2003 bij Kitty Hawk.

Het toestel zal op dezelfde manier worden gevlogen als de gebroeders Wright dat deden, liggend op de buik. Met één cruciaal verschil: de piloot beschikt straks over een moderne stuurknuppel. Vanwege de veiligheid is het niet verstandig om het toestel te besturen door het lichaam te verplaatsen. Orville Wright was daardoor al eens bijna te pletter gevlogen.

De piloot van de replica wordt de 63-jarige Fred Culick, hoogleraar aeronautica aan het California Institute of Technology in Pasadena. Van deze historische vlucht zullen uitgebreide video-opnamen worden gemaakt en de eerste replica zal blijvend tentoongesteld worden in de hal van het gebouw van de Federal Aviation Administration (FAA) in Hawthorne, Californië.