Lewinsky getuigt: 'ik wil mijn leven terug'

Onafhankelijk aanklager Kenneth Starr kreeg stagiaire Monica Lewinsky aan het praten in het appartement van zijn schoonmoeder in New York. Hoe een cruciale getuige tegen Clinton in het diepste geheim over de streep werd getrokken en een president in de val werd gelokt.

WASHINGTON, 3 AUG. Een kleine vermomming was voldoende om aan de aandacht van de pers te ontsnappen. Met een blonde pruik en een zonnebril op vloog Monica Lewinsky vorige week zondag onopgemerkt van Los Angeles naar New York.

In het diepste geheim begaf ze zich de volgende morgen naar het appartment van de schoonmoeder van Kenneth Starr, in Manhattan. En daar legde ze, in aanwezigheid van haar advocaten en enkele medewerkers van Starr, haar kaarten op tafel. Vanaf dat moment raakte de hele zogenoemde Lewinsky-affaire, waar president Clinton zo diep in verstrikt is, in een stroomversnelling.

Ruim zes maanden lang was de vraag of Lewinsky zou vasthouden aan haar gezworen verklaring dat ze geen seksuele verhouding met de president had. Als ze daaraan vasthield, en ook Clinton bleef bij zijn eerdere ontkenning, hoe zou aanklager Starr dan het tegendeel kunnen bewijzen? En als er geen verhouding was, dan was er ook geen sprake van meineed of het aanzetten tot meineed. En dan was er ook geen reden waarom de president of zijn medewerkers de rechtsgang tegengewerkt zouden hebben.

Maar Lewinsky ging vorige week maandag, in dat appartement in New York, overstag. En daarmee werd ze een cruciale getuige tegen president Clinton, die op 17 augustus onder ede over de kwestie wordt verhoord. Op basis van gesprekken met onder meer de advocaten van Lewinsky, hebben de Amerikaanse media dezer dagen kunnen reconstrueren hoe de voormalige stagiaire een dreigende strafklacht van Starr tegen zichzelf en haar moeder wist af te wenden, en hoe haar ommekeer Starr hielp om president Clinton zover te krijgen dat hij toezegde om te zullen getuigen.

Op 21 juli, een dag voor de 25-ste verjaardag van Lewinksy, belde Starr een van haar advocaten op, Jacob Stein, met de mededeling: “Laten we bij elkaar komen.” Maandenlang waren de verhoudingen tussen het kamp van Lewinsky en dat van Starr danig verziekt geweest. Lewinsky's vorige advocaat, William Ginsburg, noemde Starr een gevaar voor de rechtstaat en verweet hem dat hij zijn afspraken niet nakwam. Maar nadat Lewinsky deze Ginsburg, die gespecialiseerd is in medische schadevergoedingen, had ingeruild voor twee ervaren advocaten uit Washington, Stein en Plato Cacheris, was de ergste kou snel uit de lucht.

Het telefoontje van Starr kwam op het goede moment. “Voor mijn verjaardag”, had Lewinsky tegen haar ouders gezegd, “wil ik mijn leven terug.” Stein en Cacheris beseften dat Starr hun cliënt nodig had, en ze stemden ermee in hem de volgende dag te ontmoeten. De ontmoeting vond plaats even buiten Washington in het huis van Sam Dash, een ervaren en algemeen gerespecteerd jurist die 25 jaar geleden tijdens het Watergate-schandaal een belangrijke rol speelde als adviseur van de senaatscommissie die de affaire onderzocht.

Dash, door Starr aangetrokken als adviseur voor ethische kwesties, blijkt een belangrijke rol gespeeld te hebben bij het over de streep trekken van Lewinsky. Hij was het bijvoorbeeld die voorstelde dat Lewinsky de aanklagers zou ontmoeten als Queen for a day. Die juridische term geeft aan dat ze haar hele verhaal kon vertellen, zonder bang te hoeven zijn dat die informatie tegen haar gebruikt zou worden als de aanklagers mochten besluiten haar uiteindelijk niet de juridische immuniteit te verlenen waar ze op uit was. Lewinsky had niets te verliezen bij een ontmoeting met de aanklagers.

Om niet de slapende honden van de pers wakker te maken, werd het gesprek tussen Lewinsky en de mensen van Starr niet in Washington, maar in New York belegd, in het appartment van Starrs schoonmoeder. De onafhankelijke aanklager zelf was niet bij de belangrijke bijeenkomst aanwezig. De bedoeling was immers om Lewinsky op haar gemak te stellen en haar zoveel mogelijk te laten vertellen. Starr besefte dat hij, door Ginsburg en het Witte Huis verguisd als moraalridder en erger, wellicht geen gunstig effect zou hebben op haar bereidheid om mee te werken.

Ook Lewinsky's advocaten deden hun voordeel met enige toegepaste psychologie. Om Lewinsky op haar gemak te stellen, brachten Cacheris (69) en Stein (73) hun 46-jarige vrouwelijke collega Sydney Jean Hoffmann mee, die er in geslaagd was om een vertrouwelijke band met Lewinsky op te bouwen. Hoffmann brak het ijs op de bijeenkomst in New York door Lewinsky gedurende een half uur met welwillende vragen door haar versie van de gebeurtenissen te leiden. Zo was het een vrouw van middelbare leeftijd, en niet een van de oudere heren, die Lewinsky allerlei intieme details en pijnlijke bekenenissen moest ontlokken. Pas daarna namen de aanklagers het, voor vier-en-eenhalf uur, van haar over.

Lewinsky stemde ermee in voor de grand jury te getuigen dat ze een affaire met de president had, en ook dat ze samen hadden besproken hoe ze die informatie aan de advocaten van Paula Jones konden onthouden. Maar Clinton zou haar niet gevraagd hebben te liegen.

Lewinsky beloofde een aantal bandjes van haar antwoordapparaat waarop de stem van de president staat aan Starr over te dragen, en ook een jurk waarop nog spermavlekken van Clinton zouden zitten. Lewinsky's voormalige vriendin Linda Tripp had Starr al in januari verteld over die jurk, die Lewinsky ongewassen zou bewaren als dierbaar souvernir. Maar toen FBI-agenten kort daarop Lewinsky's flat doorzochten, konden ze de jurk niet vinden. De oorzaak was dat Lewinsky's moeder zich erover had ontfermd, waarmee ook zij kwetsbaar was geworden voor een strafklacht wegens obstructie van de rechtsgang. Vandaar dat Lewinsky in ruil voor haar medewerking juridische immuniteit vroeg voor zichzelf en haar moeder.

Diezelfde avond laat, uren na de bijeenkomst in New York, liet Starr een boodschap achter op het antwoordapparaat van Stein. Zijn mensen hadden Lewinsky's verhaal geloofwaardig gevonden en hij bood haar de breedst mogelijke vorm van juridische immuniteit aan.

Starr had ondertussen ook op een ander bord geschaakt. Op 17 juli had hij president Clinton gedagvaard om te verschijnen voor de grand jury. Toen dat een week later begon uit te lekken, erkende het Witte Huis eerst niet dat Clinton inderdaad als eerste president per dagvaarding gesommeerd was voor een grand jury te verschijnen. Maar Clintons advocaten zagen zich wel genoodzaakt om te erkennen dat ze overleg met Starr voerden, dat ertoe moest leiden dat de grand jury alle nodige informatie zou krijgen.

Op dat moment hadden ze er echter nog geen idee van dat Lewinsky op het punt stond een deal met Starr te sluiten. Toen dat eenmaal bekend werd, probeerde het Witte Huis nog vergeefs uitstel te bedingen van de datum waarop Clinton voor de grand jury zou verschijnen, om de kans te vergroten dat hij precies zou weten wat haar versie zou zijn. Maar naarmate het nieuws van Lewinsky's akkoord met Starr zich door Washington verspreidde, nam de druk op Clinton toe - in het Congres en onder zijn eigen medewerkers - om de grand jury eindelijk zijn versie van de gebeurtenissen te geven. Toen Starr aanbod Clinton in het Witte Huis te verhoren, in plaats van in het gerechtsgebouw, in aanwezigheid van de advocaten van de president, moest Clinton dat aanbod wel aannemen. Daarop trok Starr zijn dagvaarding in, zodat de president toch nog kon zeggen dat hij vrijwillig gaat getuigen.