Jubilerende Deventer boekenmarkt uitgegroeid tot grootste van Europa; Geschuifel in stilte langs de IJssel

Gisteren werd voor de tiende keer de Deventer boekenmarkt gehouden. De kraampjes, met een totale lengte van zes kilometer, trokken weer meer bezoekers trokken dan vorig jaar. “Boeken van drie voor een tientje lopen altijd.”

DEVENTER, 3 AUGUSTUS. Als de sneltrein afremt op de IJsselbrug, overweegt een passagier aan de noodrem te trekken. “Ho stop, daar moeten we zijn”, roept hij uitgelaten terwijl hij zijn vrouwelijke metgezel wijst op het kilometers lange lint van kramen langs de rivier. Eenmaal aangekomen op station Deventer haasten zij zich langs de met abstracte windmolens gemarkeerde route naar het stadscentrum.

Gisteren werd in de Overijsselse Hanzestad voor de tiende keer de Deventer boekenmarkt gehouden. In 1989 voor het eerst gehouden, is de boekenmarkt inmiddels uitgegroeid tot de grootste van Europa. Met 875 kramen en 125.000 bezoekers - 15.000 meer dan vorig jaar - is het evenement weer gegroeid ten opzichte van vorig jaar. De organisatie heeft een extra straat en plein afgezet om 70 extra kramen te kunnen plaatsen.

In stilte struinen tienduizenden boekenfanaten langs de kramen. Neergezet in fruitdozen en houten kisten, zorgvuldig uitgestald op fluwelen doeken of nonchalant uitgestort in plastic bakken schreeuwen honderdduizenden titels de voorbijgangers tegemoet. Het aanbod varieert van de in gotisch schrift gedrukte Avonturen van Sproetje tot het boekenweekgeschenk uit 1934, een mapje kaarten dat 850 gulden moet opbrengen. Literatuur, streekromans, strips, esoterie, plantenboeken, kookboeken, kinderboeken, boeken over Drents zilverwerk, Nederlands-Indië en beeldende kunst: iedere snuffelaar of verzamelaar kan hier iets vinden.

Een grijzende man met snor inspecteert een stapel jazz-lp's. Al tien jaar komt hij naar de boekenmarkt omdat je hier 'rustig kan zoeken in het gezelschap van gelijkgezinden, die allemaal op hun gemak met een lijstje titels in de hand rondlopen'. Trots laat hij de originele uitgave uit 1959 zien van Dragoman Pass van Eric Williams. “Er zijn veel herinneringen van vroeger verbonden aan dit boek. Vorig jaar vond ik het al bij een tent even verderop maar vergat ik het te kopen. Vandaag vond ik het hier terug en heb ik meteen vijftien gulden neergeteld.”

Het merendeel van de handelaren bieden pockets aan voor ramsjprijzen. Acht zwarte beertjes voor een tientje of vijf penguins voor vijfentwintig gulden zijn geen uitzonderingen. Geert Postma, directeur van Het Groningse veilinghuis Postma, volgt een andere strategie: “Die boeken van drie voor een tientje lopen altijd, maar als je over de markt loopt is er veel van hetzelfde. Wij hebben deze keer onze bijzondere en luxe boeken meegenomen. Daar zitten rustig exemplaren bij die voor vijf- of zeshonderd gulden per stuk gaan.” Om twee uur heeft Postma al meer dan een kwart van zijn boeken verkocht.

Op dat tijdstip zijn de echte verzamelaars allang weer thuis. Die stonden al om half zes 's ochtends klaar met rugzakken en bolderkarren om voor de komst van het grote publiek hun slag te slaan. Om te voorkomen dat handelaren en snelle verzamelaars alle interessante boeken wegkapen brengt de stichting Vrienden van de Bibliotheek de beste exemplaren uit hun aanbod verspreid over de dag in de verkoop. “Op die manier is er steeds weer een een vers aanbod en heeft iedereen kans iets leuks te vinden”, zegt Agnes Harmsen, directeur van de Openbare Bibliotheek en secretaris van de stichting.

De hoofdmoot van de Deventer boekenmarkt bestaat uit boeken, maar er is ook plaats voor randverschijnselen. Bij galerie De Voet worden ex-librissen in de vorm van hondjes, bomen en tomaten verkocht. Even verderop kunnen voorbijgangers zich bekwamen in de kunst van het boekbinden. Er zijn t-shirts met de afbeeldingen van grote, dode schrijvers, affiches uit de jaren dertig, historische stadsplattegronden en kussenslopen met gedichten van Jan Hanlo. Han Ruyters van de Utrechtse ansichtkaartenhandel Groeten Uit beweert afbeeldingen van ieder plaats in Nederland in voorraad te hebben. “Ik heb nu alleen de binnenlandse en de thematische kaarten meegenomen. De buitenlandse bewaar ik voor de ansichtkaartenbeurs in London volgende maand.”

Als de zon om vijf uur het historische decor van een warme gloed voorziet zitten de meeste marktbezoekers uit te puffen op de bomvolle terrassen. Uitzonderlijke aankopen en verrassende toevalstreffers worden uit plastic tassen en rugzakken gehaald om onderling te vergelijken. Een enkeling kan niet wachten tot thuis en is verdiept in een roman. De vermaning op een bord boven de kraam van het Twentse Ros is hier overbodig: 'De echte analfabeet is degene die lezen kan maar het niet doet'.