Alleen PvdA heeft nog zelfkritiek

Vanmiddag beëdigde de koningin het nieuwe kabinet-Kok. Zaterdag gaven de leden van de regeringspartijen hun steun. De PvdA had gemengde gevoelens. Haar bewindslieden missen “avonturisme en jeugdigheid”, zei oud-partijvoorzitter en nu staatssecretaris, Karin Adelmund.

DEN HAAG, 3 AUG. Het tweede kabinet-Kok is goedgekeurd. In licht euforische sfeer (D66), mét kanttekeningen (VVD) en ondanks kritiek op de samenstelling van de regeerploeg (in de PvdA) stemde de achterban van de drie regeringspartijen zaterdag soepel in met Paars II.

Van één partij was de instemming noodzakelijk omdat de reglementen dat zo willen: zonder een “ja” van het congres is er voor de PvdA geen kabinetsdeelname. Bij de VVD betrof het een informatieve partijraad en bij D66 ging het louter om een “applaus-middag” zonder enige status.

Zonder rode rozen en mét voormalig VVD-boegbeeld Neelie Peper-Kroes op de eerste rij fiatteerde het congres van de Partij van de Arbeid in de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle Kok II. Gele boeketten waren er voor de nieuwe bewindslieden, maar eerst nog was er kritiek op hun selectie van partijvoorzitter Karin Adelmund, zelf één van de staatssecretarissen (op Onderwijs) in het nieuwe kabinet.

Adelmund miste “jeugdigheid' en ze miste “avonturiers”, zo zei ze in haar laatste toespraak als partijvoorzitter. Een enkele congresganger had moeite met de verrassende posten voor sommige bewindslieden, die leek op de recrutering bij het leger, waar “de chauffeur kok en de kok chauffeur wordt gemaakt”. Opvallend was dat bij de presentatie van de bewindslieden de oude rot Jan Pronk (van Ontwikkelingssamenwerking naar Milieu) het hardst werd toegejuicht.

Toen had Ad Melkert, de fractievoorzitter en onderhandelaar van de PvdA, al opgemerkt dat de gemiddelde leeftijd van de nieuwe ploeg lager uitviel dan die van het eerste kabinet-Kok. En had de naamgever van het nieuwe kabinet, de leider van de partij, aangekondigd dat zijn “ervaren ploeg” een “frisse start” wilde maken. Kok dacht zelf met “veel enthousiasme” aan zijn nieuwe periode te beginnen, zou waken voor “gezapigheid” en op zoek gaan naar een “dialoog” met partij en samenleving.

De PvdA-achterban vroeg daarvoor langs de vertrouwde patronen van moties meer aandacht voor de laagste inkomens en het milieubeleid en voegde daar mondeling nog Ontwikkelingssamenwerking aan toe. Echt ontevreden was het congres over de geringe betrokkenheid van de partij bij het verloop van de kabinetsformatie, waarbij - anders dan nog in het Rottenberg-tijdperk was beloofd - informatieve briefings ontbraken.

Bij de VVD, bijeen in het Spant in Bussum, was de tevredenheid over haar aandeel in het nieuwe kabinet groot. Al waren de 'Vrouwen in de VVD' ongelukkig met de geringe aanwezigheid van vrouwelijke bewindslieden, zei hun voorzitster, Ineke van Ark. “Het goede nieuws is het geld voor kinderopvang, de maatregelen voor arbeid en zorg en het verdwijnen van de belastingvrije som. Het slechte nieuws is dat we maar twee vrouwen in het kabinet hebben en dat we toch een lijst met heel geschikte vrouwelijke kandidaten hebben geleverd”, stelde zij vast.

Ongelukkig over de geringe vrouwelijke presence was ook vice-premier en de enige vrouwe minister van VVD-huize, Annemarie Jorritsma. Zij weet naast negen VVD-heren één vrouwelijke liberale bewindspersoon, Monique de Vries, de nieuwe staatssecretaris van Verkeer, in haar buurt. “Dat moeten er meer worden de volgende keer en daar moeten we aan gaan werken. Maar we moeten niet de PvdA-traditie overnemen, dat we vrouwen om de vrouwen benoemen”, zei zij.

Frits Bolkestein, de onderhandelaar van de VVD die sinds enkele dagen al geen partijleider meer was, voelde zich aangesproken. “De VVD is de meest manlijke partij”, constateerde hij én dat “gebrek aan evenwicht” baarde hem “ernstig zorgen”, gaf hij zijn partijgenoten nog mee.

Niet alle delen van de achterban waren in gelijke mate tevreden over het regeerakkoord. Kritiek klonk er op de investeringen in wegen, die te laag waren en de bezuinigingen op Defensie, die te hoog werden bevonden. Het eerste stak Bolkestein “als een graat in de keel”, het tweede achtte hij “verre van mooi”, maar gezien de opvattingen van PvdA en D66 onvermijdelijk.

De VVD zei “ja” tegen Kok II, maar nog meer “hoera” tegen Frits I. Enigszins bedremmeld onderging hij een staande ovatie en hoorde hij zich omschreven als een “eigenzinnig, moedig en fatsoenlijk man” (Dijkstal) en de “grote politieke leider” (partijvoorzitter Hoekzema) die zeven verkiezingen wist te winnen en de partij een historische omvang (38 zetels) bezorgde.

Nog uitbundiger was de stemming bij D66, de grote verliezer van de verkiezingen, die toch een stevige positie (3 ministers en 2 staatssecretarissen) in het nieuwe kabinet veroverde. Licht euforisch was de atmosfeer in het Polmanshuis in Utrecht, waar oude en nieuwe bewindslieden uitbundig werden toegejuicht. Scheidend minister en oprichter Van Mierlo kreeg van de overvolle zaal een ovationeel en minutendurend applaus, maar ook voor “Winny, andere Hans, Jacob, Dick en Aad” was er hulde.

Kritiek op het regeerakkoord klonk er nauwelijks. De Democraten volgden fractievoorzitter Thom de Graaf in zijn conclusie dat D66 blij mocht zijn met posten als Landbouw (Apotheker) en het Grote Stedenbeleid (Van Boxtel). “D66 gaat dus over de steden én het platteland”, zo kon men De Graaf horen zeggen. Naast hem roemde partijleider Els Borst het onderhandelingsresultaat en het aantal posten in het nieuwe kabinet. “We hadden er zeven, we hebben er nu vijf en dat terwijl we van 24 naar 14 zetels zijn gegaan.”