Victor IV wilde zich liefst de hele wereld toe-eigenen

Tentoonstelling: Viktor IV, Pure Amstel River Water. T/m 24/8 in Holland Experience, Waterlooplein 17, Amsterdam. Dag 10-21u.

Twaalf jaar geleden verdronk beeldend kunstenaar Viktor IV in de Amstel tijdens herstelwerkzaamheden aan zijn uit vlotten samengestelde woonboot. Walter Carl Gluck (1929, New York), de persoon die Viktor was voor zijn vestiging in Amsterdam in 1964, was toen allang dood en begraven. Op een als grafzerk beschilderde steigerpaal memoreerde de kunstenaar het einde van zijn eerste bestaan en de geboorte van Viktor IV.

Het grafmonument maakt deel uit van de expositie Pure Amstel River Water in het gebouw van de Holland Experience aan het Amsterdamse Waterlooplein. Temidden van de commerciële kitsch en leeggeperste clichés over de Wallen, haringvissers en tulpenbollen, bedoeld om toeristen een authentieke 'holland-ervaring' te laten beleven, staat het werk van de ex-persfotograaf die tussen 1964 en 1986 afwisselend als Viktor IV, Bulgar Finn of Jack Sun een uit vlotten opgebouwd eilandenrijk op de Amstel bewoonde. Zijn 'moderne ikonen', surrealistische uurwerken en doorleefde logboeken tonen aan hoe bewerking van oud en op het eerste gezicht opgebruikt materiaal iets verrassends nieuws kan opleveren.

Aangezien ieder door de mens gemaakt object tot de cultuur behoort, omvat de kunst volgens hem vrijwel de gehele wereld, aldus Viktor IV. Zijn eigen schilder- en collagekunst zag hij dan ook niet als een losstaande kunstzinnige activiteit. Veeleer probeerde hij door middel van het herbewerken van afvalmateriaal zich de wereld toe te eigenen. Voor Viktor IV was het maken van kunst in de eerste plaats een absorberen van kunst.

Hoewel de Amsterdamse stadsnomade qua materiaalkeuze een niet te miskennen voorkeur had voor 'second quality' materiaal, haalde hij zijn inspiratie voornamelijk uit de natuur. Zijn logboekbladen en panelen tonen merendeels zonnen, water en heel veel dieren. Ze worden bevolkt door kinderlijk getekende poezen, honden, kamelen en koeien, die zijn geïnspireerd op werk van Anton Heyboer, volgens Viktor de beste levende schilder ter wereld. De bladen, die hier en daar zijn aangetast door waterschade, zijn verder gevuld met een wilde verzameling rode en zwarte stempels en sloganachtige uitspraken. Onder de afbeelding van een kubistische zon met glimlach stelt Viktor in slordig getypte letters dat 'Bauhaus is a bore'.

Viktor vuurde zijn kernachtige uitspraken met de grootste stelligheid op de wereld af. Boven een, op twee aan elkaar gespijkerde planken geschilderde, schetsmatige afbeelding van de Amstel hangt het werk Who needs the Pacific ocean. De in typische sjabloonletters weergegeven tekst wordt niet afgesloten door een vraagteken. Viktor stelde vanzelfsprekendheden niet aan de kaak door ze vragend in twijfel te trekken maar door er een alternatief tegenover te zetten.

Dit wordt nog duidelijker bij het zien van de door hem ontwikkelde klokken en horloges, die Viktor - zichzelf in die tijd Bulgar Finn noemend - maakte onder de merknaam Bulgar Time. Viktor geloofde al lang voor minister de Boer dat de maatschappij gebaat zou zijn bij onthaasting en toonde met zijn uurwerken de mogelijkheid tot het manipuleren van tijd. De klokken lopen achteruit, op dubbele of halve snelheid, terwijl de cijfers op de wijzerplaat 180 graden zijn omgedraaid of zelfs geheel door elkaar gezet. Viktors geloof in de relativiteit van cijfermatige ordening wordt ook geïllustreerd door zijn lengtematen, alternatieve linealen waarop vaak het cijfer 6 ontbreekt of dubbele reeksen cijfers te zien zijn.

Viktor IV had een lichte en positieve kijk op de wereld, die geheel paste in het optimisme van de jaren zestig. De evenwichtig gecomponeerde afbeeldingen op zwaar geverniste stukken wrakhout stralen bijna dromerige naïviteit uit. Gelijk Henry David Thoreau, naar wie Viktor zijn boot vernoemde, geloofde de kunstenaar in een nieuw begin. Oud cultureel materiaal, in concreto vermolmde planken, wasknijpers, bierflesjes en autodeuren, werd door hem opnieuw bekeken, getaxeerd en geherwaardeerd. Na de materialen beschilderd, beschreven of beplakt te hebben voorzag hij ze van een stempel. Daarna maakten ze deel uit van het universum van Viktor IV.