Hollands Dagboek: Bart Vullings

De arts Bart Vullings (33) werkt sinds anderhalf jaar in Aitape, Papoea Nieuw Guinea, voor de hulporganisatie Memisa. Het werk stond deze week in het teken van het verzorgen van de slachtoffers van de vloedgolf, die duizenden slachtoffers eiste. Hij woont er met zijn vrouw Jacqueline en hun vier maanden oude zoon Koen.

Vannacht om 3.18 uur heftig wakker geschud door een aardbeving. Houdt het dan nooit op?

Van overal uit de wereld komen aanbiedingen van expertise en geld. Aan goede bedoelingen geen gebrek

Dinsdag 21 juli

Sinds zaterdag werken we de hele dag en avond op de operatiekamer. De ene na de andere wond, met name aan het hoofd, armen en benen, maken we schoon. Hoe later na de ramp, des te erger de wond stinkt.

Bertha is vandaag mijn eerste operatiepatiënt. Zondag 19 juli werd zij, als één van de 250 patiënten die dag, per helikopter naar Raihu Health Centre gebracht. Dat was 36 uur na de vloedgolf. Ze had een grote wond in haar lies en er stak een stuk hout uit. Bij exploratie haalden we er een balk van veertig centimeter uit, naast modder en splinters. Dit moet met enorm veel geweld gepaard zijn gegaan. De huid ligt uiteindelijk open van haar lies tot haar oksel en ziet er redelijk schoon uit. Vandaag nogmaals de wond schoonmaken en verbinden. Fysiek gaat het opvallend goed met haar.

Nu het Australische veldhospitaal in Vanimo, honderd kilometer verderop, operatief is, krijgen wij nauwelijks nieuwe slachtoffers binnen. Dat geeft lucht aan de verpleging en aan mijn Memisa-collega's Menno, Marie-Louise en brother Garry. Tijdens de ronde over de zalen blijken veel vrouwen te kampen met gestuwde en lekkende borsten: ze hebben hun zogende kind verloren.

Over borstvoeding gesproken. Jacqueline heeft Koen afgegeven in het kantoor van onze health secretary Agatha. Zo heeft zij even haar handen vrij om wat te helpen en rond te kijken. Als Papoea-kinderen beginnen te huilen worden ze meteen aan de borst gelegd. Zo nu ook Koen, die echter nog harder gaat huilen als blijkt dat deze borst groter en met name donkerder is.

Woensdag

Alle gegevens van de patiënten worden verzameld om betrouwbare getallen van slachtoffers te krijgen. Er zijn nog veel vermisten.

De premier van Papoea Nieuw Guinea, Bill Skate, bezoekt ons deze ochtend en maakt een rondje langs patiënten en hulpverleners. Hij belooft zijn steun aan de gezondheidszorg in ons district, niet alleen in deze noodsituatie. We hebben al jaren grote financiële problemen om een basisgezondheidszorg te garanderen.

We worden gewaarschuwd door Sr. Joseph, de chirurg van Wewak, dat zij wegens gasgangreen reeds bij één patiënt een been heeft moeten amputeren. Gasgangreen hebben wij nog nooit gezien. Met de door haar gegeven beschrijving maken we een rondje langs alle patiënten. Vijf gevallen krijgen de sterke verdenking en we nemen contact op met majoor Taylor, commandant en chirurg van het Australische veldhospitaal in Vanimo. Het is niet mogelijk dat nu een chirurg naar Aitape komt. Voor alle verdachte en andere moeilijke gevallen zal een vliegtuig worden gestuurd. Bij Sebastian begin ik in afwachting van het vliegtuig aan het schoonmaken van de wonden aan zijn voet. Ik houd slechts een kaal hielbeen met achillespees over, de necrose loopt hoog op tot in zijn kuitspieren. Het is een verschrikkelijke aanblik. Als ik later hoor dat zijn been in Vanimo is geamputeerd, verbaast me dat niks. Vreselijk voor zo'n jongen van acht jaar die ook al zijn moeder en zijn broers en zussen kwijt is.

Ik ben laat thuis. Bovenop al deze ellende kunnen we helaas niet langer wachten met het bottelen van het homebrew bier. Het is een arbeidsintensief karwei dat schoon moet gebeuren. De stroom valt uit en we moeten het bij het licht van een petroleumlamp afmaken. De vreselijke geur van de verbanden drijft af en toe door het huis. We wonen vlak bij de plaats waar het ziekenhuisafval wordt gestort.

Nog steeds zijn er naschokken voelbaar. Beangstigend. Ik ga met de zaklamp naast het bed slapen. Wat een vermoeiende rotdag.

Donderdag

Gedurende de hele nacht is er geen elektriciteit. De vaccins voor Koen in onze koelkast moeten we weer eens tegen te hoge temperaturen beschermen. We zullen blij zijn wanneer Koen volledig is gevaccineerd. De noodaggregaat van het ziekenhuis is al maanden kapot en het was tot nog toe niet mogelijk deze te repareren. De twee patiënten met ademhalingsproblemen die aan een zuurstofconcentrator lagen hebben hun zuurstof uit de reservefles gekregen.

Een aantal operatiepatiënten van de eerste dagen zie ik weer terug. De wonden zien er vaak goed uit en zijn bijna schoon genoeg om te hechten. De wond van Bertha is in de oksel nog niet schoon, nogmaals neem ik haar mee naar de operatiekamer.

Vanaf vandaag hebben we een echte operatie-assistente. Zij is nu in charge op de operatiekamer, zoals overal in de wereld, en ze reorganiseert alles. Met nieuwe materialen en twee tafels op de operatiekamer is de efficiëntie verbeterd.

's Middags krijgen we bezoek van kolonel Crozier, chirurg van het Australische leger. Hij vertelt ons dat van de elf verwijzingen van gisteravond vier benen zijn geamputeerd. Het doel van zijn bliksembezoek is het adviseren over de wondbehandeling. Hij is erg tevreden over wat we hebben gedaan. Zijn compliment is een goede morale booster, om in zijn legertermen te blijven. Verder horen we van hem dat is besloten het getroffen gebied af te sluiten om de natuur de stoffelijke overschotten op te laten ruimen.

Na vertrek van Crozier met nog eens drie verwijzingen opereren we de laatste patiënten. Elisabeth blijkt een stuk hout in haar achillespees te hebben. De pus komt tussen haar kuitspieren vandaan, het ziet er aangetast uit. Hadden we ook haar maar meegestuurd. Het is nu te laat, maar hopen dat onze drainage voldoende is.

Jacqueline heeft Koen zijn eerste fruithapje gegeven, papaja. Hij at de lepel er bijna bij op en zat helemaal onder. Helaas heb ik dat door het vele werk moeten missen.

Vrijdag

Het is vandaag beduidend rustiger dan andere dagen. Ik heb tijd om naar het verhaal van Bertha te luisteren. Ze vertelt emotieloos. Korte tijd na de bevingen hoorden zij en haar man Kenneth een geluid vanaf zee komen, 'als van een vliegtuig'. Mensen liepen nieuwsgierig het strand op en werden met de muur van water meegesleurd. Zij had haar dochtertje Mistika van drie jaar in haar armen en rende voor haar leven richting de lagune. Het water spoelde alles weg, zij werd geraakt door een stuk hout en moest haar dochter loslaten. Ze heeft haar en haar man sindsdien niet meer gezien. In de lagune had zij zich aan een stuk drijfhout vastgeklampt. Uren later werd ze door een passerende kano opgepikt en naar een huis in het achterland gebracht. Op zondag was er ruimte in het oerwoud vrij gekapt zodat helikopters gewonden naar ons ziekenhuis konden afvoeren.

Een aantal hulpverleners loopt op hun tandvlees. Onder anderen Rufina. Zij houdt alle medicijnvoorraden bij en bevoorraadt de afdelingen, de operatiekamer en de hulpposten in het veld. Vliegtuigladingen vol medicijnen komen nu naar Aitape, de hoeveelheid werk is te veel voor haar. Ze krijgt het weekend vrijaf, evenals de meesten van de lokale staf. Inmiddels hebben we een dubbele bezetting met verpleegkundigen van buitenaf. Ook Menno, Marie-Louise, Garry en ik kunnen wel wat rust gebruiken, het zit er nog niet in voorlopig. Ik kom een weegschaal tegen: drie kilo afgevallen in zes dagen.

Zaterdag

Vannacht om 3.18 uur heftig wakker geschud door een aardbeving. We hadden al een dag geen schokken meer gevoeld, maar deze is tamelijk heftig. Houdt het dan nooit op?

Per helikopter wordt een vrouw aangevoerd met een vastzittende moederkoek. Het verwijderen is erg makkelijk, mede doordat het nu eens geen dagen heeft geduurd voordat zij het ziekenhuis heeft bereikt. Tot vorige week was vervoer van patiënten in ons district een groot probleem, nu wordt alles binnen een mum van tijd ingevlogen. Een onwerkelijke situatie.

Met Jacqueline en Koen boodschappen doen. Zodra we in een winkel arriveren wordt Koen door iemand op de arm genomen en de winkel door gesjouwd. Bij de kassa is het altijd weer zoeken waar hij uithangt. Hij is de enige blanke baby in Aitape en heeft altijd alle belangstelling.

In de middag arriveert hulp. Dr. Weeks, een algemeen en orthopedisch chirurg uit Nieuw Zeeland, is een oudere erudiete man en praat bekakt Engels, zeker in vergelijking met al die knauwende Australiërs hier. Met hem zien we een aantal patiënten. Met name de wond van Elisabeth ziet er buiten verwachting goed uit. De natuur is mild, soms.

Zondag

Op zondag hoor je uit te slapen, dat lukt tot acht uur. Niet slecht met een zoon van vier maanden. Tijdens het ontbijt hebben we altijd kerkmuziek omdat we tegenover de kerk wonen.

Om ongeveer half elf beginnen we aan de grote visite met dr. Weeks. Met hem bekijken we welke patiënten we de komende dagen gaan opereren en hoe we de wonden moeten verzorgen. Hij is inmiddels de derde chirurg die ons in een week bezoekt en: zoveel chirurgen zoveel verschillende methoden. Wat is wijsheid? Zijn adviezen omtrent wondverzorging passen het meest bij mijn eigen opvattingen.

Met Bertha gaat het voorspoedig en het zal mogelijk zijn in de loop van de week de wonden te sluiten. Haar moeder is nu bij haar. Zij was in haar moestuin in het achterland voedsel aan het verzamelen en heeft het dus overleefd. Wel is zij waarschijnlijk haar twee andere dochters en een zoon kwijt.

Om half vier hebben we eindelijk de visite af. Menno en ik zien uit naar ons wekelijks partijtje tennis op de zondagmiddag. Vertegenwoordigers van Rotary International, Port Moresby, willen graag nu meteen met ons praten. Zij gaan ons bisdom helpen met het rehabilitatieprogramma. Daar gaat het tennissen.

Omdat Koen zijn huiluurtje heeft, loop ik met hem door de tuin. Hij is nog wat te jong voor mijn uitleg maar hij wordt stil van de verscheidenheid aan tropische bloemen. Zo tegen zonsondergang gaat de temperatuur prettig omlaag. Helaas komen nu ook de muggen. Papoea Nieuw Guinea is een hyperendemisch malariagebied met veel resistentie tegen antimalariamiddelen. Daarom brengen wij de befaamde tropenavonden vaak binnen achter muskietengaas door.

Maandag

Dr. Weeks is gestart met zijn operaties. Het gaat een beetje traag, hij is erg secuur. Hij opereert en ik doe de anesthesie. We werken hier met eenvoudige maar doeltreffende verdoving.

Menno probeert overzicht te krijgen over alle aanbiedingen van personeel, medische hulpmiddelen en apparatuur, medicijnen en wat dies meer zij. Marie-Louise is vandaag vertrokken naar haar standplaats Lumi in de bergen, hier veertig kilometer vandaan. Over een week eindigt haar contract, na drie jaar Papoea Nieuw Guinea zal zij weer naar Nederland reizen.

In de avond komt Josta, van het Memisa-kantoor Nederland, in Aitape aan. Ze heeft Hollandse kaas, chocoladevlokken en krantenknipsels bij zich. Het is vreemd om op de voorpagina van dagbladen te staan. Tijdens het eten worden we bijgepraat over de reacties op de ramp in Nederland. Met hulp van Memisa zullen we gaan inventariseren hoe we de medische kant van de opbouwfase kunnen starten en begeleiden.

Dinsdag

Een groot deel van de patiënten in het ziekenhuis zou naar de care centres in de dorpen bij de lagune kunnen. Het moet nog uitgezocht worden of ze er al terecht kunnen en hoe ze vervoerd moeten worden. Alle helikopters blijven vandaag aan de grond wegens gebrek aan brandstof.

Woensdag 29 juli

Het Australische veldhospitaal zal over enkele dagen uit Vanimo vertrekken. De honderden gewonden zullen worden overgeplaatst naar de care centres en de ziekenhuizen in Wewak en Aitape. Meer werk onderweg dus.

De vergaderingen aangaande de wederopbouw zijn gestart. De rolverdeling van overheid, kerk en NGO's moet duidelijk worden. Van overal uit de wereld komen aanbiedingen van expertise en geld. Het lijkt dat ineens werkelijk bijna alles mogelijk is. We moeten goed nadenken hoe we de mensen het beste kunnen helpen. Laat vooral de mensen zelf beslissen, en houdt het zo simpel mogelijk. Aan goede bedoelingen geen gebrek.

Na de hele dag opereren moeten we snel eten. Vanavond ben ik weer niet thuis in verband met een vergadering met Caritas. Samen met Memisa en hun steun gaan we een revalidatieprogramma voor de slachtoffers opstarten. De drukte blijft, voorlopig.