Historische hits

De kennis van de geschiedenis holt achteruit. Hoogste tijd om daar iets aan te doen, met een zomercursus Wereldgeschiedenis in Hitsingles. Les 7: de slavernij.

De Amerikaanse zwarte muziek - blues, gospel en rhythm and blues - is de basis voor de popmuziek, zo wordt vaak beweerd. Er zijn zelfs musicologen die in de oude Afrikaanse muziek de oorsprong zien van de popmuziek. Door zwarte slaven naar het Amerikaanse continent gebracht zou deze, na allerlei kruisbestuivingen met de muziek van Ierse, Poolse, Duitse en Engelse immigranten, ten slotte zijn uitgemond in de rock 'n' roll.

Zo gezien zou de popmuziek heel anders hebben geklonken als niet eeuwenlang talloze Afrikanen naar de Amerikaanse plantages waren gesleept - zonder slavernij geen rock 'n' roll. Maar eenmaal tot wasdom gekomen kon de popmuziek heel goed zonder slavernij. Het aantal hits met slavernij als onderwerp is op de vingers van één hand te tellen. Aan zwarte popmusici heeft dit niet gelegen. Vooral de funkmusici uit de jaren zeventig verwezen vaak naar de slavernij. Er bestond toen zelfs een funkgroep die Slave heette, en The Artist (Formerly Known As Prince) heeft lange tijd met het woord 'slave' op zijn wang rondgelopen.

Meestal waren de verwijzingen naar de slavernij in de funk minder expliciet. Zo is 'The Payback', een nummer van funkpionier James Brown uit 1974, op het eerste gehoor een oproep om het onrecht dat de Amerikaanse zwarten eeuwenlang is aangedaan, nu eens recht te zetten. Maar men kan ook heel goed volhouden dat het hier slechts gaat over een passende vergelding voor een vrouw die door een ander is ingepikt. “Hey, they got to payback / I'm mad, I want revenge”, zingt Brown strijdbaar in het begin van het nummer, om daar even later aan toe te voegen: “They took my money / They took my honey / Got down with my woman / That ain't right.”

In de Verenigde Staten werd 'The Payback' onmiddellijk een hit. Maar in Nederland werd het nummer pas in 1988 een bescheiden hit, toen het het in de vorm van 'The Payback Mix Part One' vier weken uithield in de Top 40. Het was de tijd dat rappers vaak samples van Browns geniale funk gebruikten als de muzikale basis voor hun teksten, die in veel gevallen bol stonden van de expliciete verwijzingen naar de slavernij. De rapgroep Public Enemy bijvoorbeeld vergeleek in 'Hitler Day' uit 1994 de slavernij zonder omhaal met de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog.

Het is natuurlijk niet verwonderlijk dat radicale nummers als 'Hitler Day' geen hits zijn geworden. Daar zijn ze voor het grote blanke poppubliek te afschrikwekkend voor. Zelfs de onder blanken zeer populaire reggae-muzikant Bob Marley (1945-1981) lukte het in 1977 niet om met 'Exodus' een hit te halen. Voor Marley, een zwarte Jamaicaanse aanhanger van het rastafariaanse geloof die in Ethiopië het beloofde land zag, was de slavernij nog steeds niet ten einde: “Exodus, movement of the people / We know where we go / We know where we're from / We're living in Babylon / We're going to a foreign land”. Hoewel dit slavernijlied onmiskenbaar een bijbelse dimensie heeft die grote groepen blanke christenen zou moeten aanspreken, kwam het in 1977 niet verder dan de tipparade.

Een jaar later moet Marley hebben geweend en met zijn tanden geknarst, want toen haalde Boney M. met een soortgelijk nummer als 'Exodus' een gigantische hit. Negen weken lang stond deze Duits-Caraïbische groep in 1978 op nummer 1 van de Top 40 met 'Rivers Of Babylon', een zwaar bijbels slavernijlied: “By the rivers of Babylon / Where we sat down, where we wept / When we remembered Zion”, zingen de drie vrouwen van Boney M. “They carried us away in captivity / Required of us a song / But how can we sing a song in a strange land.”

Frank Farian, het Duitse brein achter Boney M., laat zich samen met ene Reyam doodleuk vermelden als mede-auteur van deze hit. Maar in werkelijkheid was het lied al negen jaar eerder opgenomen door de Jamaicaanse reggae-groep The Melodians. Ook zij hadden de tekst niet helemaal van zichzelf: 'The Rivers Of Babylon' is niet meer dan een bewerking van psalm 137. Dit maakt Boney M. tot een werkelijk unieke popgroep. Niet alleen heeft dit kwartet met 'Belfast', 'Rasputin', 'Ma Baker' en 'Rivers of Babylon' de meeste historische hits op zijn naam, maar het haalde ook als enige groep of artiest met een psalm een nummer 1-hit.