Feng Shui, de kunst van het inrichten; Nooit met de rug naar de deur zitten

Feng Shui, oftewel de kunst van het inrichten, is nu ook in Nederland populair geworden. Vooral bedrijven laten zich door Feng Shui meesters adviseren. Het kost een paar centen, maar de mensen werken dan

wel prettiger. Een 'mix van gezond verstand en mystiek'. Met een wc in de 'rijkdom-hoek' is het logisch dat geld down the drain gaat; een rommelkast in het carrière-gebied fnuikt promotiekansen en een verdorde yucca in de 'huwelijks-hoek' doet geen enkele relatie goed. Een spiegel op de deur van de wc, een bezem door de kast en een nieuwe, bloeiende plant kunnen wonderen doen.

Dat belooft Feng Shui, als je de stortvloed van boeken over dit onderwerp mag geloven. Feng Shui (spreek uit Fong Sjoewei), de Chinese leer of kunst van het inrichten, verbetert relaties, brengt 'gezondheid en welzijn', 'harmonie in hart en huis', en geld, rijkdom, productiviteit, winst.

Feng Shui is in Azië, behalve in China waar het door Mao werd verboden, een vast onderdeel van de (binnenhuis)architectuur: een gebouw waar geen Feng Shui meester aan te pas is gekomen, hoeft niet op kopers te rekenen. Bekend is het voorbeeld van de Hongkong and Shanghai Bank in Hongkong, ontworpen door architect Norman Foster. Dit gebouw moest een paar jaar geleden voor miljoenen dollars gerestyled worden toen bleek dat bij de bouw geen Feng Shui adviseur was ingeschakeld.

Bijgelovige flauwekul of niet, in de afgelopen twee decennia veroverde Feng Shui de Verenigde Staten, vooral in de gebieden waar veel Aziaten wonen: Californië en New York. De hype, want dat schijnt het daar te zijn, waaide over naar Engeland en Duitsland, en dringt inmiddels ook door in de Nederlandse huizen en bedrijven. Dat Donald Trump voor zijn onroerend goed Feng Shui-meesters inhuurde, is wel het meest geciteerde voorbeeld. Ook solide Britse bedrijven als Marks & Spencer, Virgin en British Airways schakelden Feng Shui meesters in, die zich overigens meestal riant laten belonen voor hun diensten. Vijfhonderd dollar per uur, tot 3000 dollar per advies zijn geen ongewone tarieven.

Feng Shui (letterlijk: wind en water) is een oeroude Chinese leer die er van uit gaat dat de inrichting en vormgeving van de omgeving - of het een kamer is, een huis, bedrijf, straat, stad of land - het welzijn van de bewoners beïnvloedt. “Dat is iets wat de meeste mensen begrijpen, omdat iedereen ervaring heeft met plekken en huizen waar het prettig, of juist heel onbehaaglijk is,” zegt Stephen Devine. De Amerikaan Devine (45) bestudeert naar eigen zeggen 28 jaar de Chinese filosofie, en werkt sinds 20 jaar als Feng Shui adviseur. Hij komt enkele keren per jaar naar Nederland op uitnodiging van de Feng Shui Society of Holland, om bedrijven en particulieren te adviseren, en lessen en lezingen te geven.

“De manier waarop je een huis, of een stad bouwt of inricht, creëert een bepaalde energie. Als je in Amsterdam de grachten zou dempen, zou de stad een compleet andere sfeer krijgen, een ander publiek trekken, een andere handel ontwikkelen,” begint Devine een lezing in de Utrechtse Holiday Inn. Feng Shui werkt met kleuren (er zijn 'opwekkende' en 'rustgevende' kleuren), licht (“iedereen is blijer als het een heldere zonnige dag is”), geluid, temperatuur en geur. De kwaliteit van materialen telt: marmer of tapijt, hout of plastic hebben een heel andere uitwerking op de sfeer in een ruimte. “En hoe kom je ergens binnen: moet je heel hard duwen voor een deur opengaat, is het duidelijk waar de ingang is? Is er, met andere woorden, een vanzelfsprekende beweging?” legt Devine zijn publiek voor.

Dat zijn principes waarvan niemand vreemd zal opkijken. Moeilijker te bevatten voor de gemiddelde Westerling is het idee dat onzichtbare energie ons beïnvloedt. De Oosterse filosofie gaat er van uit dat levensenergie huist in alle materie, dood of levend. De Chinezen noemen het chi (spreek uit tsjie), in Japan heet het ki, in India prana. Scherpe hoeken, lange gangen en straten die loodrecht op gebouwen staan bijvoorbeeld veroorzaken een slechte 'sha' chi, volgens de Feng Shui theorie.

En dat kan, zeker op de lange duur, allerlei klachten veroorzaken. Maar de chi-stroom kan beïnvloed worden: met drastische middelen - verbouwen - of met de zogenaamde cures waarvan er vele zijn. Spiegels (de 'aspirine' van de Feng Shui), kristallen, windorgeltjes, planten of bomen, en water (in de vorm van vissekommen, fonteinen of vijvers).

Een belangrijk hulpmiddel van de Feng Shui-adviseur is de ba-gua. Dit is een vierkant van negen vlakken die corresponderen met elementaire 'situaties' in het leven, zoals 'carrière', 'familie', 'rijkdom', 'roem', of 'behulpzame vrienden'. Niet in een lukrake volgorde, maar in een stramien gebaseerd op de Oosterse filosofie over Tao, yin en yang en de vijfelementenleer. De ba-gua wordt op de plattegrond van een ruimte gelegd (een kamer, huis, kantoor, bedrijfspand of terrein) met de onderzijde altijd aan de kant van de belangrijkste ingang - de mond van chi. Zo is af te leiden in welke hoeken verbeteringen nodig zijn, rekening houdend met de wensen van de cliënt: wil die een andere baan, een relatie, meer orders, gezondere werknemers?

Voor deze 'mix van common sense en mystiek' bleken in het Westen aanvankelijk vooral bedrijven gevoelig te zijn. Devine en collega's adviseren banken, verzekeringsmaatschappijen, hotels, winkelketens, ziekenhuizen, scholen en schoonheidsinstituten. “Als ik ergens binnenkom zie ik vaak al aan de stand van de bureaus wie problemen heeft met zijn chef, wie nooit zijn werk af heeft aan het eind van de dag en welke manager overspannen dreigt te worden omdat hij het overzicht mist”, zegt Caroline Hoekx, Feng Shui adviseuse en voorzitter van de Feng Shui Society of Holland.

Wie met de rug naar de deur zit krijgt vroeg of laat last van concentratiestoornissen; een manager moet niet op een plek zitten waar bezoekers automatisch terecht komen, want dan wordt hij de secretaresse, en als bureaus frontaal uitkijken op de ramen, betaal je als werkgever 30 minuten dagdromen per werknemer per dag, aldus Hoekx. Niet iedereen kan met de blik op de deur zitten, maar daarvoor zijn er de 'aanpassingen': een spiegel geeft toch zicht op de deur, een rode stoelleuning beschermt tegen 'gevaar' dat je niet ziet aankomen.

Weinig bedrijven in Nederland komen er expliciet voor uit dat ze Feng Shui advies hebben ingewonnen, maar de organisatie van de Pasar Malam Besar doet er niet moeilijk over. Voor de vorige Pasar won directeur Ellen Dekkers advies in bij Devine. Ze is er van overtuigd dat de 'aanpassingen' positieve effecten hebben gehad. “We hebben vorig jaar een record aantal bezoekers gehad, en een recordwinst. Afgezien daarvan was het oordeel van zowel het publiek als de medewerkers opvallend gunstig. Bezoekers vonden het veel sfeervoller, maar ook de stand- en tentbouwers, bonken van kerels die geen idee hadden van ons Feng Shui gedoe, zeiden ongevraagd dat de samenwerking en de gang van zaken dat jaar allemaal veel soepeler was gelopen.”

Dekkers had op advies van Devine meer planten neergezet en een rode loper bij de ingang neergelegd. Een toiletgroep verplaatst omdat die te dicht bij de keuken stond - water en vuur gaan niet samen - en een aquarium met 3 keer 29 goudvissen, waarvan 3 zwarte, bij de ingang geplaatst. Ook werd een parkeerplaats rechts van de ingang verhuisd naar links. “Parkeren staat gelijk aan opslag, aan stagnerende energie,” legt Dekkers uit. “De parkeerplaats lag in het gebied van de behulpzame vrienden. Het is niet gunstig als je daar de energie vastzet. Links is het gebied van de kennis, daar kan je best iets 'opslaan'.”

Rechts werden bamboe windorgels neergezet, die een klaterend watergeluid maakten, aangenaam voor de wachtenden in de rij voor de kassa. “Het draait voor een belangrijk deel om versiering en entourage, maar je voelde dat de sfeer anders was. Het is iets ongrijpbaars, en naar Westerse maatstaven onbewijsbaar,” aldus Dekkers. Ook voor de laatste, 40ste Pasar deed de organisatie op advies van Devine nog een paar aanpassingen. De eerste drie dagen lag het bezoekersaantal weer hoger dan vorig jaar, “maar zaterdag was het voetbal en ineens heel mooi weer, daar kan geen Feng Shui tegenop”, aldus Dekkers.

Het is frappant hoe Devine tijdens een workshop aan de hand van plattegronden van slaapkamers 'raadt' naar problemen van de bewoners. Heb je moeite om relaties in stand te houden, vraagt hij aan een deelnemer die het verrast bevestigt. Van een ander vermoedt hij dat ze last heeft van de onderbenen, wat juist blijkt te zijn, en van een derde bezoeker heeft de partner inderdaad, zoals Devine veronderstelt, 'een probleem aan de rechterkant van zijn lichaam', namelijk knieklachten. Devine leidt het allemaal af uit chi-stromen die dwars over bedden lopen, scherpe hoeken die 'chi-pijlen' afvuren, ontbrekende deuren, of bedden die met de rug naar een deur geplaatst staan. “Aanvankelijk is iedereen sceptisch en in tweede instantie verrast door resultaten,” aldus Devine. Hoewel zijn betoog is doorspekt met succesverhalen, erkent hij dat er nauwelijks of geen 'wetenschappelijk' bewijs valt te geven. “Ja, mijn volle agenda,' grijnst hij.

'Feng shui zoals het nu via Amerika naar Europa komt is vaak weinig meer dan een trukendoos', zegt Adelbert Nelissen. “Voor mensen die denken dat je door je bed van de muur te trekken een beter seksleven krijgt. En natuurlijk zijn er de verhalen van de mensen bij wie het 'gewerkt' heeft. Maar die honderdduizenden die het ook proberen en niets bereiken hoor je niet.”

Nelissen is directeur van het Kushi Instituut in Amsterdam, een centrum voor macrobiotiek, shiatsu-massage en Feng Shui. Het Kushi Instituut geeft sinds vijf jaar Feng Shui cursussen. Deelnemers zijn (binnenhuis)architecten en andere woonadviseurs, veelal geïnteresseerd in alternatieve bouwmethodes, en mensen die het voor zichzelf doen. Nelissen: “Er is veel mystificatie, maar bijna iedereen voelt wel aan dat je met bewuste inrichting van je huis of werkplek veranderingen kunt bewerkstelligen. Opruimen kan al veel doen. De meeste mensen verzamelen een enorme rommel; dat geeft een gevoel van verstopping. Iedere keer als je de deur van je huis binnenkomt, loop je je eigen troep binnen, zonder dat je het door hebt.”

Volgens Peter den Dekker, geen Feng Shui adviseur maar als acupuncturist en kenner van Chinese taal en cultuur wel bekend met de leer, onstaat zelfs in Nederland al een wildgroei van consultants. “New Age goeroe's die denken dat je rijk kunt worden met een paar goed geplaatste spiegels en vissekommen.” De vele boeken, met titels als The Healing Home, Feng Shui voor de tuin, Feng Shui voor minnaars, Verhoog uw winst met Feng Shui en zelfs Feng Shui voor katten (wat een persiflage blijkt te zijn) lijken erg op elkaar en hebben meestal een hoog 'Viva-gehalte'. Toch is Feng Shui volgens Den Dekker meer dan een New Age-speeltje voor mensen met meer geld dan hersens.

“BIjvoorbeeld: een Chinees zal nooit slapen onder een zware balk. Die veroorzaakt een drukkende chi-stroom waar je op den duur last van krijgt. Dat valt niet te bewijzen, maar er is 5000 jaar ervaring verwerkt in deze richtlijnen. Dat is wel wat meer dan 5 jaar medicijnen testen in de Westerse wetenschap. Er kan ook een praktischer verklaring gegeven worden: in landen waar aardbevingen voorkomen is het niet raadzaam om onder dwarsbalken te gaan liggen.”

Afgezien daarvan kan ook de intentie waarmee je een aanpassing aanbrengt veel doen. “Het is maar welke kracht je zelf geeft aan een ritueel. Als je niet houdt van de herrie van oud en nieuw moet je rond die tijd op vakantie gaan, als je gevoelig bent voor het idee dat je de lucht wil klaren, en fris aan een nieuw jaar wil beginnen, dan steek je een berg vuurwerk aan.”

Feng Shui is aldus Nelissen gebaseerd op principes die in alle traditionele culturen zitten. “Het Westen heeft zijn eigen Feng Shui, de geomancie en middeleeuwse bouwtechnieken die gebaseerd waren op menselijke en harmonieuze verhoudingen als de Gulden Snede. Daar zijn we alleen veel van vergeten.” Maar het gaat Nelissen niet alleen om de omgeving: “ook wij zijn energie. De vraag is, of onze interne Feng shui in overeenstemming is de externe Feng Shui. Het is veel makkelijker om te denken dat je je leven kunt verbeteren door de inrichting van je huis te veranderen. Maar wij wijzen mensen op hun eigen verantwoording. Je kunt een dure Feng Shui specialist inschakelen, maar als je slecht blijft eten, zul je toch ziek worden.”

Niettemin is ook Nelissen er van overtuigd dat Feng Shui werkt. Waarom loopt de ene winkel als een trein en lijkt in het andere pand ieder bedrijf steeds failliet te gaan?” Zijn stokpaardje is het Max Euwe plein in Amsterdam. “Het schoolvoorbeeld van verkeerde Feng Shui. Het bestaat nu negen jaar, en ik denk dat in ieder pand ieder jaar wel een bedrijf failliet is gegaan. Op Koninginnedag, als de stad stampvol is, is de laatste plek waar mensen gaan zitten het midden van het Max Euwe plein.”

Voor Nelissen is het klaar als een klontje. Dat het water in de twee fonteinen trapsgewijs naar beneden loopt, zorgt er voor dat chi regelrecht de grond in loopt. De cirkelende chi, eigen aan een plein, wordt dwars doorsneden door het fietspad. Aan de zijkanten loopt chi weg door de glazen wanden van de winkels die uitkijken op de gracht erachter. “Je staat daar in een soort aquarium, daarin voelen mensen zich heel onbeschermd” aldus Nelissen. “Dan die ingang met al die pilaren, zo gloomy. Hier stond vroeger een gevangenis. In plaats van die plek nou lekker open te breken, als het ware schoon te maken, hebben ze op deze manier alle negatieve energie vastgehouden. Je hoort die gevangenen bij wijze van spreken nog loeien. Welke vrouw loopt daar na elven op haar gemak doorheen?”

Tenslotte wordt die ingang gemarkeerd door een gespleten steen. “Nu heeft een steen energetisch een beschermende, een harmoniserende uitwerking,” aldus Nelissen. “Maar een gespleten steen, dat is een symbool van destructie. Het perfecte beeld voor dit plein, en bijna een goddelijk besluit om het te laten mislukken.”