Urenco: met verrijkt uranium wereldmarkten op

Urenco in Almelo, dat verrijkt uranium - brandstof voor kerncentrales -gaat leveren aan Taiwan, wil in deze sector een 'wereldspeler' worden. Over ultracentrifuges en 'separation plants'.

ALMELO, 30 JUNI.Onbeweeglijk staan de 10.000 grote aluminium buizen in het gelid. Er ligt geen papiertje op de grond. In deze hal wordt uranium verrijkt, maar daar zijn verder geen mensen bij nodig. Hier komt normaal gesproken nooit iemand, zegt de directeur. Als hij de hal verlaat, kan het licht weer uit.

Urenco in Almelo haalde vorige week de kranten met het nieuws dat het van Den Haag verrijkt uranium - dat dient als brandstof voor kerncentrales - mag leveren aan Taiwan. Het gaat om een tienjarig contract met de Taiwan Power Company, dat zes kerncentrales exploiteert op het eiland. Normaal gesproken liggen leveranties aan Taiwan zeer gevoelig, omdat China het eiland als opstandige provincie beschouwt en met sancties dreigt als er zaken mee gedaan worden. Het kabinet wil overigens alleen instemmen met het contract als Taiwan zich houdt aan de bepalingen van het non-proliferatieverdrag, dat verspreiding van kernwapens tegengaat.

Nee, we hebben nooit politieke problemen verwacht rond het contract, zegt directeur ir. P. te Riele van Urenco Nederland. “De eerste contacten met Taiwan dateren al van de jaren tachtig. We hebben alles goed voorbereid.” Volgens Te Riele weet China van de leveranties af en zal het geen bezwaren maken. “Iedereen in dit wereldje weet van elkaar waar het uranium vandaan komt. We hebben met China ook een contract; die zullen geen moeilijkheden veroorzaken.” Dat de overheid expliciet toestemming moest geven voor de leveranties, is volgens Te Riele gebruikelijk. De regeringen van de drie landen die Urenco hebben opgericht, Duitsland, Engeland en Nederland, moeten als toezichthouder altijd met een nieuw contract instemmen. “Tot nu toe hebben we nog nooit meegemaakt dat er een contract werd geweigerd.”

Urenco Nederland is een onderdeel van Urenco Ltd, dat zijn hoofdkantoor in Engeland heeft. In totaal telt Urenco drie fabrieken waar uranium wordt verwerkt, waarvan dus één in Almelo. Urenco is voortgekomen uit het zogeheten Verdrag van Almelo, dat op 4 maart 1970 werd getekend door de regeringen van de drie betrokken landen. Er werd overeengekomen dat gezamenlijk de zogeheten ultracentrifuge-techniek zou worden ontwikkeld. Daarna zou er wereldwijd verrijkt uranium worden aangeboden. In dat kader is het contract met Taiwan, waarover door het bedrijf verder geen details worden gegeven, “een belangrijke stap”, aldus Te Riele. “Als je zoals wij een echte wereldspeler wil worden, dan moet je je ook richten op het Verre Oosten. Dat is voor de langere termijn de groeimarkt. In Europa en de Verenigde Staten neemt de vraag langzaam af, in het Verre Oosten groeit de vraag naar verrijkt uranium.” Behalve contracten met China en Taiwan, zijn er inmiddels ook contacten met Japan en Korea.

Urenco is de vierde speler op deze markt, achter marktleider USEC uit de Verenigde Staten, en Eurodif en Tenex, respectievelijk uit Frankrijk en Rusland. De Urenco-groep heeft een marktaandeel van vijftien procent en een omzet van ongeveer acht miljard gulden. Urenco Nederland komt uit op zo'n 450 miljoen gulden. Er werken 600 mensen op de vestiging in Almelo. Die verrijken overigens niet alleen uranium, maar maken ook de centrifuges waarin het uranium wordt bewerkt. Daarnaast is er de afdeling Urenco Aerospace, waar onderdelen voor de lucht- en ruimtevaart-industrie gemaakt worden.

Anders dan de drie concurrenten werkt Urenco met de ultracentrifuge-techniek, waarbij gebruik wordt gemaakt van het gegeven dat uranium kernen kent met een verschillend aantal neutronen. In het overgrote deel van de atomen (99,7 procent) bevinden zich 146 neutronen tussen de protonen, bij het rest slechts 143. Dit laatste vormt een splijtbaar atoom. Wanneer er zo'n vier procent aan splijtbare atomen in het uranium zit, kan het gebruikt worden als brandstof voor kerncentrales. Door uranium om te zetten in uranium-hexafluoride kan het als gasvormig mengsel in een snel draaiende trommel - de centrifuge - worden geleid.Dat gebeurt in zogeheten separation plants, scheidingsfabriek. Daar worden de zwaardere atomen door het draaien van de trommels wat meer naar de rand geduwd dan de lichtere, splijtbare atomen. Die worden afgevangen. Het proces verloopt niet echt gemakkelijk: er zijn duizenden trommels nodig voor het gewenste percentage is bereikt. De centrifuges staan, ongeveer veertig centimeter dik en een paar meter hoog, in lange rijen hun werk te doen.

Het bedrijfsterrein in Almelo is liefst 53 hectare groot. “Wat we hier aan brandstof produceren is evenveel als anderhalf keer de productie van alle Nederlandse electriciteitscentrales”, zegt Te Riele trots tijdens een rondleiding over de 'plant'. Opvallend is de afwezigheid van mensen in de hallen waar het uranium wordt verwerkt. De hele productie kan gedaan worden door acht mensen. Onderhoud aan de centrifuges wordt niet verricht. Ze moeten minimaal vijftien jaar zonder storingen kunnen draaien, maar separation plant 3 draait nog altijd - 22 jaar na de ingebruikname. De centrifuges zijn zo gebouwd dat ze kunnen worden afgekoppeld als ze uitvallen. Het productieproces kan dan gewoon doorgaan.

Te Riele toont zich - vanzelfsprekend - een warm voorstander van het gebruik van kerncentrales. Hij vindt het met zoveel woorden onbegrijpelijk dat er in Nederland geen echte discussie wordt gevoerd over kernenergie.

    • André Ritsema