SPD moet wennen aan ondernemersgeest

Gerhard Schröder, kanselierskandidaat voor de Duitse SPD, heeft een ondernemer aangewezen als schaduwminister van Economische Zaken. Traditionele sociaal-democraten moeten wennen aan diens 'neo-liberale praatjes'.

BERLIJN, 30 JUNI. Hij wordt de 'Bill Gates' uit Düsseldorf genoemd, woont in een grote villa aan de Rijn, vindt ondernemingsraden overbodig, betaalt zijn werknemers onder het CAO-tarief en vindt dat kinderbijslag voor rijken kan worden afgeschaft. Aan zulke snelle, onconventionele managers zijn de sociaal-democraten in Duitsland nog niet gewend.

Geen wonder dat de benoeming van computerondernemer Jost Stollmann in het 'schaduwkabinet' van kanselierskandidaat Gerhard Schröder in de SPD op grote weerstand is gestuit. Stollmann moet voor een “frisse wind” in de partij zorgen, vindt Schröder, die het bij de verkiezingen in de herfst tegen bondskanselier Helmut Kohl zal opnemen. Maar voor de traditionele vakbondsvleugel in de SPD zijn de 'neo-liberale praatjes' van Stollmann veel te fris.

Toen afgelopen weekeinde ook nog bleek dat de partijloze Stollmann jarenlang lid van de CDU is geweest en in een interview de huidige kanselier de hemel inprees, werd het een aantal prominente SPD'ers te gortig. “Zo'n man hoeft niet op steun van de bonden te rekenen”, zei Klaus Zwickel, voorzitter van de machtige vakbond IG Metall. En vakbondsvrouw Ursula Engelen-Kefer, bestuurslid van de SPD, riep geïrriteerd over de studentikoze Harvard-ondernemer: “Wat moeten we met zo'n man beginnen?”

Ondanks alle scepsis over Stollmann, bleef de SPD-top als één front achter de benoeming van de ondernemer staan, die Schröder graag als zijn toekomstig minister voor Economische Zaken ziet. Ook partijvoorzitter Oskar Lafontaine op wie de traditionele vleugel in de partij zijn hoop heeft gevestigd. Hij verklaarde, dat de SPD vastbesloten is te moderniseren en daarom “open dient te staan” voor advies van buitenstaanders.

Tijdens een partijbijeenkomst in Berlijn, waar Schröder zijn 'kernteam' voorstelde, was de kanselier-in-spe resoluut: “Met mevrouw Ursula Engelen-Kefer heb ik niets te maken. Ik heb Stollmann uitgekozen wegens zijn kennis.” Stollmann is een van de optimistische ondernemers die Duitsland vooruit kan helpen, meent Schröder. Hij hoopt ook andere ondernemers over de streep te trekken die willen meedoen aan “een nieuw politiek begin”. “We zullen niet naar het partijboekje vragen”, aldus Schröder.

In Berlijn deed de partij haar best zich te presenteren als een andere SPD. In het hypermoderne filmhuis 'Cinemaxx Colosseum' - het popcornpaleis in de Oost-Berlijnse wijk Prenzlauer Berg - hielden de sociaal-democraten een congres onder het motto 'Politikwechsel'. “Een symbolische plek”, zei campagneleider Franz Müntefering. Vroeger werden er de paarden voor de trams opgetuigd en in 1989 was Prenzlauer Berg een van de verzetshaarden tegen het toenmalige DDR-regime.

Gerhard Schröder, die zich graag als een 'Genosse der Bosse' presenteert, was het gelukt om een gemengd gezelschap van topondernemers, wetenschappers, vakbondsvertegenwoordigers en schrijvers naar Prenzlauer Berg te lokken. De partij wilde een publiek debat voeren over het verkiezingsprogramma en dat gebeurde. Duitse ondernemers beginnen zich schoorvoetend in te stellen op een wisseling van de macht in Bonn en wilden hun commentaar op enkele SPD-plannen niet verbloemen.

“Ik ben zonder meer voor een wisseling van de politiek”, zei Mark Wössner, voorzitter van mediagigant Bertelsmann, maar die “mag geen stap terug zijn”. Als Schröder de verstarde maatschappij wil opschudden, mogen er geen nieuwe taboes ontstaan en Wössner hekelde het terugdraaien van hervormingen zoals versoepeling van de ontslagbescherming en de korting van het ziekengeld.

Software-ondernemer Hasso Plattner van SAP ging heftig in debat over de vermogensbelasting met Lafontaine, die in Schröders team voor 'Financiën' verantwoordelijk is. Als de partij de vermogensbelasting weer invoert, is de jonge onderneming gedwongen “binnen een half jaar” de poorten in Duitsland te sluiten want, dat kan SAP niet betalen. En Georg Kofler, leider van de televisiezender Pro Sieben pleitte niet voor subsidies, maar voor concurrentie.

Het waren lessen in 'vrije-markt-denken', waar menig SPD'er nog van huivert gezien het soms spaarzame applaus. Maar Schröder weet dat hij de aangeslagen Duitsland BV alleen kan vlottrekken met steun van de ondernemers.

    • Michèle de Waard