'Enige vooruitgang geboekt'; Critici in VS prijzen reis van Clinton

WASHINGTON, 30 JUNI. Schoorvoetend prijzen Amerikaanse critici van president Clinton diens klare taal over de mensenrechten in China. Maar zij voegen er meteen aan toe dat de president niet meer heeft gedaan dan redelijkerwijs verwacht mocht worden.

De gezamenlijke persconferentie van Clinton en zijn Chinese gastheer Jiang Zemin, afgelopen zaterdag, heeft in de Amerikaanse media veel aandacht gekregen, vooral de gedeeltes waarin Clinton het neerslaan van de studentopstand in 1989 “verkeerd” noemde, pleitte voor de vrijheid van meningsuiting, vereniging en godsdienst, en voor een dialoog over kwestie-Tibet. De persconferentie werd rechtstreeks uitgezonden in heel China.

“Hij heeft daarmee enige vooruitgang geboekt”, erkende Republikeinse senator Fred Thompson zondag. “De president was in staat een boodschap over te brengen”, zei de eveneens Republikeinse senator Christopher Smith. “Daar ben ik blij om. Maar we moeten oppassen om niet victorie te kraaien voor er concrete veranderingen te zien zijn.”

Voor zijn vertrek naar China was Clinton in eigen land fel bekritiseerd, ondermeer omdat hij ermee had ingestemd om zich te laten verwelkomen op het Plein van de Hemelse Vrede, waar het Chinese leger in 1989 een bloedig einde maakte aan de studentenopstand. Voor sommige Amerikaanse critici van Clinton blijft dat een doorn in het oog. De televisiebeelden van de Amerikaanse president die op het plein de Chinese erewacht inspecteert, symboliseren de te milde houding van Washington ten opzichte van het Chinese regime, aldus Gary Bauer, voorzitter van de conservatieve christelijke organisatie Family Research Council en één van de felste critici van Clintons China-politiek.

De meeste Democratische politici, en ook vooraanstaande China-deskundigen, tonen zich positiever over de China-reis van Clinton. Volgens de Democratische Senator Max Baucus markeert de reis “een keerpunt” in de Chinees-Amerikaanse betrekkingen. De directeur van de Human Rights Watch, een organisatie die opkomst voor de mensenrechten, prees Clinton voor het doen van concrete voorstellen, zoals een dialoog van Peking met de Dalai Lama, de Tibetaanse leider in ballingschap. Lof kreeg Clinton ook toegezwaaid van Morton Abramowitz, van de invloedrijke denktank Council on Foreign Relations. De president heeft het bezoek bijzonder goed aangepakt, aldus Abramowitz, ook al heeft hij niet al zijn critici tevreden gesteld. Maar “de critici lijken het liefst te zien dat hij daar naartoe gaat en een oorlog ontketent.”

The New York Times, die er zelden voor terugschrikt Clinton te kapittelen, prees de president gisteren voor het openlijk aankaarten van de mensenrechten in China. “Daarmee heeft hij de Amerikaanse vrees gesust dat de Chinese regering zijn aanwezigheid zou misbruiken, om haar gruwelijk reputatie op het gebied van de mensenrechten schoon te wassen.” Maar de krant voegde eraan toe dat Clinton na terugkomst in de Verenigde Staten nog altijd verantwoording moet afleggen voor de nalatigheid van zijn regering bij het toezichthouden op de export van gevoelige rakettechnologie naar China. “En Jiangs publieke ontkenning dat China pogingen heeft ondernomen om de Amerikaanse politiek te beïnvloeden, doet niets af aan de noodzaak van een grondig onderzoek” naar de kwestie. Het Amerikaanse ministerie van Justitie onderzoekt aanwijzingen dat Peking bij de presidentsverkiezingen van 1996 met illegale campagnebijdragen geprobeerd heeft invloed bij president Clinton te “kopen”.