Een onderzoek naar de penetratie van woorden

Vanuit Amsterdam wordt vanavond de media-installatie BRANDON in het Guggenheim Museum in New York geopend. Met de installatie wil kunstenares Shu Lea Cheang de discussie over trans- seksualiteit aanwakkeren.

Presentatie: BRANDON van Shu Lea Cheang; 30/6; De Waag, Theatrum Anatomicum, Nieuwmarkt 4, A'dam, 20u. 1 juli ook open van 20-23u

AMSTERDAM, 30 JUNI. Op nieuwsjaarsavond, 1993, werd de 21-jarige Teena Brandon uit Falls City, Nebraska, vermoord. Brandon was lichamelijk gezien een vrouw, maar in haar voorkomen een man. Als man hield zij van vrouwen. En ze had succes bij hen, tot ergernis van andere mannen. Toen zij op kerstavond een bar bezocht, werd zij ontmaskerd, ontvoerd en verkracht. Haar aangifte nam de sheriff niet serieus. Een week later hebben twee dorpsgenoten haar vermoord.

De in Taiwan geboren en in New York wonende beeldend kunstenares Shu Lea Cheang (1954) heeft Teena Brandon, inmiddels uitgegroeid tot een icoon van transseksueel activisme, nu een virtuele identiteit gegeven op Internet. Vanavond zal de opening van haar media-installatie BRANDON - op drie videowalls in het Guggenheim Museum in New York - vanuit De Waag, Maatschappij voor oude en nieuwe media in Amsterdam, worden verricht. Onder Cheangs regie hebben vele kunstenaars, interaction-designers en programmeurs meegewerkt aan dit project dat vanaf vandaag een jaar lang gaat duren. Joep van Lieshout ontwierp de installatie voor de ruimte, het Theatrum Anatomicum, in De Waag: een moderne snijtafel waarop de website geprojecteerd wordt.

De website BRANDON (brandon.guggenheim.org) opent met een scène uit de rechtszitting met de vermeende daders. De ondervraging gaat over Brandons ontmaskering in het toilet. Om te controleren of de bobbel in haar/zijn kruis wel echt was, werd haar broek naar beneden getrokken. De openingspagina's lezen verder als een smaakmakertje voor Brandons verhaal, waarbij de echte en de virtuele wereld door elkaar heen lopen. Dat verhaal is geen lineaire reconstructie van haar dramatische levensloop; de website bestaat uit een aantal (visuele) omgevingen waarbinnen het drama zich via verschillende verhaallijnen interactief ontwikkelt.

De Roadtrip bijvoorbeeld brengt Brandon langs truckstops, bars en parkeerplaatsen buiten het conservatieve Nebraska. Als bezoeker ben je getuige van het betere leven van de virtuele Brandon: aan de kant van de weg kan ze rustig een biertje drinken, ongehinderd seksfilms bekijken of de liefde bedrijven. En via De Tour kun je chatten met de computer, wat vanwege de voorgeprogrammeerde zinnen (soms poëtisch, dan weer banaal) tot wonderlijke conversaties kan leiden.

Cheang wil met BRANDON de discussie over transseksualiteit aanwakkeren. Die discussie moet zowel op Internet plaatsvinden als tijdens georganiseerde evenementen, want “zonder event geen on-line community”, zegt Cheang. Zo vindt er in september in hetzelfde Theatrum Anatomicum samen met medische experts, gendercritici en kunstenaars een ontleding van de social body plaats: een anatomische les die de (on)mogelijkheden van het aannemen van een andere (virtuele) identiteit behandelt. Via teleconference is er dan ook live een geslachtsveranderende operatie te volgen.

Dat een virtuele verandering van geslacht ook een verandering van sociale waarden met zich brengt, bewijzen de chatkanalen. Daarbij wordt iemand met een meisjesnaam al snel als seksobject belaagd. Cheang wil in BRANDON ook onderzoeken óf, en hóe, misdaden op Internet gestraft zouden moeten worden. De verkrachting van Brandon bleek al een moeilijk bewijsbare zaak, laat staan een 'virtuele' verkrachting. “Kunnen woorden penetreren?”, vraagt zij zich af.

Op de website wordt Teena Brandon uiteindelijk in een rechtszitting geconfronteerd met haar moordenaars. Het is de vraag of zij op Internet wél wordt geloofd. Cheang geeft zichzelf een jaar om daar achter te komen.

    • Nathalie Faber