Brussel gaat praten over nieuwe Lomeé-conventie; 'Hulpbeleid Europese Unie op armste landen richten'

Al enkele decennia krijgen voormalige koloniën van landen van de Europese Unie een voorkeursbehandeling van Brussel. Nederland heeft tevergeefs geprobeerd voor alle arme landen een gelijke behandeling te bereiken.

LUXEMBURG, 30 JUNI. Een Nederlandse poging om de ontwikkelingshulp van de Europese Unie principieel te wijzigen is mislukt. Minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) heeft zich gisteren neergelegd bij het standpunt van zijn veertien EU-collega's, die alleen gunstige handelsvoorwaarden voor een groep van 71 landen in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan (ACS).

Minister Pronk (Ontwikkelingssamenwerking) had gewild dat een einde kwam aan de speciale behandeling van deze groep landen, waartoe veel voormalige koloniën behoren. Hij wilde dat er een nieuw ontwikkelingsbeleid van de EU kwam dat op de armste landen is gericht. Nu zijn er arme landen - waarbij alle Aziatische - die niet in aanmerking komen voor het EU beleid dat is beperkt tot de 71 ACS-landen die zijn aangesloten bij de Conventie van Lomé.

Minister Van Mierlo zei gisteren dat hij tijdens een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU toch niet tegen een mandaat heeft gestemd waarmee de Europese Commissie in september moet gaan onderhandelen over een nieuwe conventie. Hij besloot zich van stemming te onthouden nadat Nederland “niet spijkerhard” toegezegd heeft gekregen dat het de bedoeling is dat de minst ontwikkelde landen uiterlijk in 2005 op eenzelfde manier als de ACS landen worden behandeld.

Eurocommissaris Pinheiro zei gisteren dat de Europese Commissie zal onderzoeken of voor de niet tot de ACS-groep behorende arme landen nog speciale handelsvoorwaarden kunnen komen. Volgens de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Cook, zullen tegen 2005 de 48 minst ontwikkelde landen vrijwel alle goederen zonder heffingen naar de EU kunnen uitvoeren. Volgens Van Mierlo was zijn opstelling “een co-productie” met minister Pronks (Ontwikkelingssamenwerking). Hij sprak over “een filosofisch verschil van inzicht” tussen Nederland en andere EU-lidstaten over de toekomst van de conventie van Lomé. Nederlandse diplomaten vonden dat Nederland te hardnekkig het eigen standpunt heeft verdedigd. Daarvan zou het een negatieve weerslag bij onderhandelingen over andere zaken kunnen vinden.

Van Mierlo zei gisteren tevreden te zijn over Nederlands lange volhouden, omdat daardoor “godzijdank nog wat punten zijn binnengehaald”. Scandinavische landen, die het Nederlandse standpunt deelden, hadden al in een eerder stadium laten weten niet tegen een onderhandelingsmandaat voor de Europese Commissie te zullen stemmen. ACS-landen voelden niets voor het Nederlandse standpunt, omdat zij hun bijzondere positie ten opzichte van andere ontwikkelingslanden niet wilden prijsgeven. AIn september moeten de onderhandelingen beginnen voor een vervolg van de Conventie van Lomé tussen de EU en de 71 ACS-landen. Deze conventie loopt af in 2000. Als de Wereldhandelsorganisatie (WTO) ermee instemt, komt er tot 2005 een overgangsregeling. Vervolgens zal alles in het licht van nieuwe WTO-afspraken en een hervormd gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU opnieuw moeten worden bekeken. Volgens de WTO-principes zouden de ACS-landen, zeker na 2005, geen voorkeursbehandelingen van de EU meer kunnen krijgen.

Europees commissaris Pinheiro zei gisteren dat de EU wil dat naast armoedebestrijding de integratie in de wereldeconomie de meeste nadruk krijgt in de nieuwe conventie. Dat laatste moet gebeuren door de ACS-landen een grotere eigen verantwoordelijkheid te geven. Ook wil de EU de ontwikkeling van regionale vrijhandelszônes steunen. Landen die niet aan zulke vrijhandelszônes kunnen meedoen, zouden bijzondere EU-steun moeten krijgen om te voorkomen dat zij verder buitengesloten raken.

De EU wil dat in samenwerking met de Europese Investeringsbank een speciaal Investeringsfonds wordt opgezet voor de ontwikkeling van de particuliere sector in de ACS-landen. Volgens Pinheiro zullen de gunstige invoertarieven voor bananen, rundvlees en suiker uit de ACS-landen zouden in 2004 opnieuw bekeken moeten worden. In hoeverre ze dan moeten worden aangepast zal onder meer afhangen van veranderingen bij de regels van de WTO en bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU.

Onder grote druk van Spanje hebben de EU-ministers van Buitenlandse Zaken ermee ingestemd dat Cuba bij de onderhandelingen over een nieuwe conventie van Lomé de status van waarnemer krijgt. Aan Cuba is volgens minister Van Mierlo wel als voorwaarde gesteld dat het “een geste” doet waaruit blijkt dat de mensenrechten worden verbeterd. De EU-ministers hebben daarbij nadrukkelijk vermeld dat Cuba dit het waarnemerschap niet mag opvatten als een positieve reactie op het Cubaanse verzoek om tot de ACS-groep te worden toegelaten.

Net als de Duitse minister Kinkel zei Van Mierlo gisteren dat Cuba's aanvaarding bij de conventie van Lomé vooral zal afhangen van de vooruitgang die wordt geboekt bij mensenrechten en de ontwikkeling van politieke vrijheid. Volgens Eurocommissaris Pinheiro is de dialoog die uit het waarnemerschap van Cuba voort zal vloeien de beste manier om invloed op dat land uit te oefenen.

    • Ben van der Velden