Tijdens bezoek van EU-ambassadeurs; Opnieuw dode bij protesten O-Timor

DILI, 29 JUNI. Bij nieuwe ongeregeldheden in de Oost-Timorese stad Baucau is vanmorgen een persoon gedood en zijn vijf anderen gewond geraakt toen Indonesische agenten in burger het vuur openden op enige duizenden demonstranten. De door Indonesië aangestelde gouverneur heeft gewaarschuwd dat hard zal worden opgetreden tegen 'relschoppers'.

Aanleiding voor de demonstratie in Baucau, die was gericht tegen de Indonesische overheersing van de voormalige Portugese kolonie, was een bezoek van een delegatie van Europese ambassadeurs aan bisschop Basileo Do Nascimento. Ook in Dili, de hoofdstad van het omstreden eilanddeel, demonstreerden vandaag naar schatting 40.000 Oost-Timorezen. Daarbij deden zich geen incidenten voor. Tijdens onlusten de afgelopen dagen in Oost-Timor hebben ordetroepen ten minste twee andere demonstranten gedood.

De door Jakarta aangestelde gouverneur van Oost-Timor, Abilio Soares, heeft vanmorgen gewaarschuwd dat “de strijdkrachten opdracht hebben hard op te treden tegen relschoppers die regeringskantoren aanvallen en brand steken in auto's en vlaggen van de Republiek Indonesië”. De Indonesische minister van Buitenlandse Zaken, Ali Alatas, zei vanmorgen dat de toekomst van Oost-Timor alleen kan worden beslist “door dialoog en niet door betogingen en ordeverstoringen”.

De woordvoerder van de delegatie van EU-ministers, de Britse ambassadeur Robin Christopher, heeft bij aankomst in Dili, afgelopen zaterdag, verklaard dat de Europese Unie “een bijdrage wil leveren aan een oplossing van de kwestie Oost-Timor”. Indonesië lijfde Oost-Timor in 1976 in, maar de VN hebben deze annexatie nooit erkend. Nadat soldaten op 12 november 1991 het vuur openden op ongewapende demonstranten op de begraafplaats Santa Cruz in Dili, kwam de status van Oost-Timor opnieuw op de internationale agenda. Vertegenwoordigers van de regeringen van Indonesië en Portugal, dat door de VN nog altijd als de soevereine mogendheid wordt beschouwd in Oost-Timor, voeren al jaren besprekingen onder auspiciën van de VN. Die gesprekken zijn tot nu toe op niets uitgelopen.

Na zijn aantreden op 21 mei heeft de nieuwe Indonesische president, B.J. Habibie, in interviews gezegd dat hij bereid is na te denken over de mogelijkheid om Oost-Timor gedeeltelijke autonomie te geven. Ook heeft hij verklaard dat hij onder voorwaarden bereid is de 15- tot 20.000 Indonesische manschappen die in Oost-Timor zijn gelegerd, gefaseerd terug te trekken.

Demonstranten verwierpen vandaag in Dili de voorstellen van Habibie. Onder de leuze 'Referendum - Levend of dood' maakten zij kenbaar dat autonomie binnen Indonesisch staatsverband hun niet ver genoeg gaat. Antonio Cardozo, politiek adviseur van de studenten van de Universiteit van Oost-Timor die de demonstraties organiseerden, noemde de voorstellen van Habibie “niet meer dan een poging om het volk van Oost-Timor te manipuleren.” Cardozo: “Wij willen terugtrekking van alle Indonesische troepen, vrijlating van alle politieke gevangenen, te beginnen met 'Xanana' Gusmão, en een referendum, omdat we weten dat een minderheid voor integratie in Indonesië is. Ook zij hebben rechten.”

José Alejandro 'Xanana' Gusmão, de gewezen commandant van het Oost-Timorese verzetsleger Falintil, zit in de Indonesische hoofdstad Jakarta een gevangenisstraf van twintig jaar uit. President Habibie heeft eerder gezegd dat Gusmão alleen kan worden vrijgelaten als onderdeel van een 'definitieve oplossing' van de Timorese kwestie.

Afgelopen weekeinde kwam het tot ongeregeldheden tussen pro-integratie demonstranten en betogers die tegen aansluiting bij Indonesië zijn. De mobiele brigade gebruikte daarbij traangas om de partijen te scheiden. Vandaag was er geen sprake van pro-integratie demonstraties. Volgens studenten werden die in scène gezet door de autoriteiten. Sebastian, student Engels: “Het ging om arbeiders die gedwongen werden in vrachtwagens mee te rijden omdat ze anders zouden worden ontslagen. Veel mensen kregen ook geld om mee te doen.”

Minister van Buitenlandse Zaken Alatas heeft vandaag herhaald dat hij mordicus tegen een referendum is, omdat hij vreest dat dit middel uiteindelijk zal leiden tot een burgeroorlog op het eiland.

De EU-ambassadeurs zullen morgen terugkeren naar Jakarta.

    • Frank Vermeulen