Studenten in Peking geven Clinton weerwoord

PEKING, 29 JUNI. De Amerikaanse president Bill Clinton heeft vandaag op de vijfde dag van zijn bezoek aan China opnieuw de kans gekregen om zijn opvattingen over het fundamenteel belang van bescherming van individuele rechten van de mens voor een groot publiek uiteen te zetten. Dat gebeurde in een toespraak op de prestigieuze Universiteit van Peking, die rechtstreeks op China's nationale televisie werd uitgezonden.

Zijn gehoor evenwel, studenten van de universiteit die in 1989 de kiem vormde van de prodemocratische studentenprotesten, stelde confronterende vragen in een dertig minuten durend vraag-en-antwoordspel. Daarmee maakten de studenten duidelijk dat Clintons onverholen boodschap niet door iedereen in China voor zoete koek wordt aangenomen, maar ook dat China's universitaire jeugd discussie voert binnen de nauwkeurig vastgestelde grenzen van de Chinese propaganda.

De toespraak van Clinton, in een volgepakt auditorium, was evenals die van afgelopen zaterdag na afloop van de Chinees-Amerikaanse top, zorgvuldig en gewogen opgezet. Ditmaal ontbrak echter elke directe verwijzing naar de grote politieke struikelblokken, zoals het bloedbad op en rond het Plein van de Hemelse Vrede, Tibet of andere concrete rechten-van-de-menskwesties in China. Blijkbaar was de Amerikaanse president van mening dat de boodschap zoals zaterdag gepresenteerd, voldoende duidelijk was. Clinton was zaterdag het eerste buitenlandse staatshoofd, dat na een officieel ontvangst op het Plein van de Hemelse Vrede - met 21 saluutschoten en een inspectie van de erewacht en al - kritiek leverde op China's gewelddadige optreden op het Plein. De open discussie die daarop met de Chinese president Jiang Zemin ontstond, werd evenals de toespraak en het vraag-en-antwoordspel van vandaag, rechtstreeks uitgezonden op China's nationale televisie.

Clinton drong er in zijn toespraak op de universiteit in algemene termen bij het Chinese leiderschap op aan, het volk grotere vrijheden te bieden omdat “vrijheid de stabiliteit versterkt”. Verschillende studenten in het gehoor evenwel spraken Clinton aan op de mensenrechtenproblematiek in de Verenigde Staten zelf. Clinton oogstte een donderend applaus door te erkennen dat de VS “niet perfect” zijn op dat gebied, en dat nog veel werk is te doen. Op de vraag of achter de “vriendelijke glimlach” van Clinton andere motieven schuil gingen, zoals de isolering van China, antwoordde de president: “Ik wil samenwerken. Er gaat geen ander plan schuil achter mijn glimlach. Dit is werkelijk mijn overtuiging.”

Pagina 5: 'Wind van vrijheid' begeleidt Clinton

Clinton onderstreepte dat de VS niet van plan zijn Amerikaanse idealen aan China op te dringen. “Maar we zijn ervan overtuigd dat bepaalde rechten universeel zijn. Het zijn niet de rechten van de VS, de rechten van Europa of de rechten van landen in ontwikkeling...” Hij prees China als een oude beschaving die haar “beste dagen” nog voor zich heeft. Volgens de Amerikaanse president heeft hij in de eerste dagen van zijn bezoek, “een constante wind van vrijheid” bespeurd. Gisteren namen Clinton en zijn familie in Peking deel aan een protestantse kerkdienst.

De beslissing het optreden van Clinton's op de Universiteit van Peking rechtstreeks uit te zenden, zou op het allerlaatste moment zijn genomen. Volgens Mike McCurry, de woordvoerder van het Witte Huis, was die beslissingen evenals de rechtstreekse uitzending zaterdag, “bemoedigend.” “Het toont opnieuw aan dat er toenemende bereidheid bestaat bij de Chinese autoriteiten deze maatschappij open te stellen voor politieke discussie.” De Amerikaanse regering schrijft veel betekenis toe aan de ruimte die zij tot dusver heeft gekregen van de Chinese regering. Clinton hoopt met het bezoek aan China, het eerste van een Amerikaanse president sinds het gewelddadig optreden op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989, de VS ervan te overtuigen dat samenwerking tot meer concrete vooruitgang leidt dan confrontatie.

Studenten op de Universiteit van Peking bleken na afloop van Clinton's toespraak weinig onder de indruk. Volgens een derde jaars filosofie student, was vooral sprake van “veel van hetzelfde”. Een andere student zei dat in China al sprake is van meer democratie. “De economie is in ontwikkeling, en dat geldt ook voor de democratie. Niemand hier zit te wachten op nieuwe demonstraties.”