Clinton begaf zich op absoluut verboden terrein

Het Chinese televisiepubliek kreeg zaterdagmorgen onaangekondigd de persconferentie kreeg voorgeschoteld van de presidenten Clinton en Jiang. Tot zijn verbazing: het is uitsluitend gewend aan positieve berichtgeving.

PEKING, 29 JUNI. Waarom heeft China's president Jiang Zemin zijn Amerikaanse ambtgenoot zoveel kansen geboden in het openbaar kritiek te leveren op zaken die iedere Chinees stilzwijgend uit de weg dient te gaan? Om narigheid te voorkomen? Dat vragen intellectuelen in Peking zich af na de Chinees-Amerikaanse 'televisietop' van zaterdag.

De kritiek van president Bill Clinton op het gewelddadig ingrijpen van het Chinese Volksbevrijdingsleger in juni 1989 in de vreedzame pro-democratische studentenprotesten, is absoluut verboden terrein in China. Sommigen vragen zich af wat gaande is geweest achter de schermen. “Is dit het initiatief geweest van Clinton? Jiang moet er toch van te voren van op de hoogte zijn geweest? Betekent dit dat de interpretatie van de vierde juni (zoals het bloedbad in China bekendstaat) ter discussie staat)? Ik kan het haast niet geloven.” Het zijn vragen van een journalist die voor zijn aandeel aan de protesten negen jaar geleden werd ontslagen als redacteur van een politiek tijdschrift.

Er trad ook verbazing op onder Chinese tv-kijkers na de vraag van een journalist tijdens de persconferentie of beide presidenten commentaar zouden kunnen leveren op de kortstondige opsluiting van drie dissidenten in de Midden-Chinese stad Xian.

Op die plaats, waar Clinton vorige week zijn bezoek aan China begon, werden op de dag van aankomst van Clinton drie dissidenten aangehouden. Het voorval werd gerapporteerd door een organisatie voor de rechten van de mens uit Hongkong en noodde Clinton aan het begin van zijn bezoek tot kritiek aan het adres van zijn Chinese gastheren.

Het onwetende Chinese televisiepubliek dat zaterdagmorgen inschakelde op China's centrale televisienetwerk en de onaangekondigde persconferentie kreeg voorgeschoteld, is uitsluitend gewend aan positieve berichtgeving. “Welke dissidenten? Wat is er dan gebeurd in Xian?”, vraagt een overrompelde kijker zich af. “Ik begrijp er niets van. Voordat Clinton kwam zijn we overspoeld met het nieuws dat hij zou komen, en nu horen we opeens niets meer.”

Weinig televisiepubliek heeft zich overigens gerealiseerd naar een rechtstreekse uitzending te hebben gekeken, immers een zeer zeldzame gebeurtenis in China. De televisie-industrie is zorgvuldig voorgeprogrammeerd en weinig of niets wordt aan het toeval overgelaten.

Onder Chinese dissidenten is de bewondering voor het optreden van Clinton groot. De onlangs vrijgelaten dissident Bao Tong, de voormalige rechterhand van de na juni 1989 gevallen partijchef Zhao Ziyang, zei tegenover de buitenlandse media onder de indruk te zijn. “De opmerkingen van Clinton waren eerlijk en beleefd en in geen enkel opzicht beledigend”, aldus Bao.

Jiang Qisheng, die anderhalf jaar in de gevangenis heeft gezeten voor zijn aandeel in de protesten, zei in een bericht in de Hongkongse krant South China Morning Post dankbaar te zijn voor de woorden van Clinton. Maar hij voegde daaraan toe dat het de Chinezen zelf zijn die het oordeel over het gebeuren op het Plein zullen moeten herzien.

Anderen waren vooral gegrepen door het contrast tussen beide staatslieden. “Die man is niet bang en zegt gewoon wat hij denkt!”, zegt een boekverkoper. En Jiang Zemin? “Ach Jiang, wat kun je van hem nu verwachten.” Op straat wordt uiterst gelaten gereageerd op de Chinees-Amerikaanse top en de unieke televisiedialoog. “Ik interesseer mij niet voor de politiek”, zegt een fietsenmaker, die zijn televisie op een krukje van oude fietsbanden heeft staan.

Daarmee is de mening van een groot deel van de Chinese bevolking verwoord. Die heeft vooral zorgen over de neerwaartse spiraal van de Chinese economie. Het behoud van een baan, pensioen of huis - dat zijn de problemen die bij hen spelen.