Thema's zijn de nieuwe trend op kunstveilingen

AMSTERDAM, 27 JUNI. Christie's in Amsterdam veilt woensdag 1 juli een collectie ongewoon kleurrijke kunstwerken. Het gaat om het werk van 'Afrikanisten', om portretten van stamhoofden in bonte gewaden, taferelen met cassave-stampende vrouwen, triomfantelijke jagers en weidse gezichten op de Niger- en Congo-rivieren.

Geen van de 150 kavels is van de hand van een Afrikaanse kunstenaar. Het waren 'European traveller painters in Black Africa', onbekende Belgische en Franse schilders uit de eerste helft van deze eeuw die hun schilderijen, tekeningen en aquarellen tijdens korte en langdurige verblijven in Afrika maakten.

Dat Christie's kunstwerken rond één afgebakend thema brengt, sluit aan bij een nieuwe, internationale trend in het veilingwezen. De kunstmarkt wordt steeds meer opgedeeld: veel veilingen spitsen zich toe op één specifiek terrein. Zo veilde Christie's in Londen eerder deze maand schilderijen van 'Oriëntalisten' en 'Ottomanen': termen waarmee niet zozeer artistieke stromingen alswel regio's worden aangeduid.

Eerder kwam bij Christie's Amsterdam het werk van de schilderende collega's van de 'Tachtigers' onder de hamer. En in oktober zijn er Belgische kunstenaars aan de beurt. Concurrent Sotheby's blijft niet achter. Het huis heeft net een succesvolle Tulpenveiling (tekeningen, schilderijen, grafiek) achter de rug en het bereidt een verkoping van Magisch Realisten voor.

Jop Ubbens van Christie's benadrukt dat de thematische veilingen náást de gewone activiteiten worden georganiseerd. “Het is een manier om wat sjeu in de zaak te brengen.” Hij omschrijft de Afrikanisten-veiling als een 'business getting tool': een manier om nieuw publiek aan te boren en Christie's verder 'op de kaart te zetten'. In een met Engelse termen doorspekt managersjargon spreekt Ubbens van 'pushen' en 'targetten'. Dit alles op een markt waarop betrekkelijk weinig 'big tickets' en 'star lots' te vinden zijn. Ook Miety Heiden van Sotheby's bevestigt de nieuwe trend en spreekt in dit verband van 'Stand Alone-veilingen'.

De belangrijkste stimulans voor deze ontwikkeling werd acht jaar geleden gegeven. Op 25 april 1990 bood Sotheby's in Amsterdam een pastel van W.G. Hofker. De geschatte opbrengst van Vrouw bij Balinese tempel was acht- tot twaalfhonderd gulden. Maar twee geïnteresseerden bleven langdurig tegen elkaar op bieden en zodoende werd de pastel afgeslagen op het onwaarschijnlijke bedrag van dertigduizend gulden. Vormden schilderijen van Indië soms een gat in de markt?

Veilingmeester J.P. Glerum, die Sotheby's verliet en voor zichzelf begon, meende van wel en begon veilingen van negentiende- en (vroeg) twintigste-eeuwse Indonesische kunst te organiseren. Christie's volgde met identieke veilingen in Singapore. Ubbens: “En daar gingen de prijzen vol-le-dig door het dak.” De handel in 'Mooi Indië' bereikte in 1996 een hoogtepunt, waarna de politieke en economische crisis in Zuidoost-Azië roet in het eten gooide.

Christie's en Sotheby's haalden vorige maand opgelucht adem toen bleek dat de prijzen op hun respectievelijke veilingen in Singapore weinig te lijden hadden onder alle onrust. Ubbens: “Het aantal Indonesische kopers is teruggelopen, maar daar staat de groeiende belangstelling van andere nationaliteiten tegenover.”

Vormden veilingen vroeger vooral een gemoedelijk onderonsje van handelaren, het aandeel van particulieren is in de afgelopen twintig jaar sterk toegenomen. Ubbens: “Er gaat nu veel meer geld om. De mentaliteit is ook veranderd. Het is minder deftig geworden, professioneler.” En de veilinghuizen doen hun best om op die veranderingen in te spelen. Eén of twee keer per jaar probeert Christie's nu een thema-veiling te organiseren. “Als we een bijzondere collectie krijgen aangeboden”, aldus Ubbens, “kijken we of het de moeite waard is er een speciaal project van te maken. Dan worden daar mensen voor vrijgemaakt.”

De kern van de Afrikanisten-veiling vormt een partij schilderijen van een verzamelaar annex handelaar. Ubbens koos er 25 werken uit en ging via advertenties in Franse en Belgische kranten op zoek naar uitbreiding. “Een kwestie van actieve acquisitie.” Hij hoopt nu op belangstelling uit Afro-Amerikaanse hoek: “En verder mikken we hiermee een beetje op gekke mensen met geld, de Mick Jaggers van de wereld, zeg maar.”

De veilingcatalogus opent met een inleiding over 'Africanists' en bevat een uitgebreid biografisch overzicht (met foto's) van alle schilders. Ook bij Sotheby's wordt in toenemende mate moeite gedaan de cliënt te informeren. “Je kunt zulke thematische veilingen alleen houden als je ze van een degelijke ondergrond voorziet.” zegt Heiden.

En óók Sotheby's getroost zich veel moeite om interessante werken binnen te halen. Voorafgaand aan de CoBra-veiling in april j.l. werden oproepen geplaatst in kranten in Scandinavië, Duitsland, België en Amerika. “Want je kunt écht niet meer achter je bureau blijven zitten wachten tot de kunstwerken bij je binnen worden gebracht”, aldus Heiden.

Kijkdagen 'The Africanists' bij Christie's: Kijkdagen: za. 27 t/m. di. 30 juni, 10- 16 uur, Cornelis Schuytstraat 57, Amsterdam. Veiling: 1/7, 14 uur.

    • Erik Spaans