SUIKERKLONT UIT 1917 BEVAT SPOREN VAN ANTHRAX-BACTERIE

Uit onverwachte hoek is bevestiging gekomen van de indrukwekkende resistentie en persistentie van de sporen van de miltvuurbacterie Bacillus anthracis. Onderzoekers van het Britse laboratorium voor chemische en biologische oorlogsvoering (BCD) in Porton Down wisten anthrax-sporen die 80 jaar in een gesloten glazen ampul hadden gezeten tot groei te brengen (Nature, 25 juni).

De naaldvormige ampul met anthrax (20 bij 2 mm groot) werd onlangs ontdekt in het politiemuseum van Trondheim en bevond zich in een uitgeholde suikerklont die in de winter van 1917 door de Noorse politie was aangetroffen in de bagage van baron Otto Karl Robert von Rosen. Rosen was als spion en saboteur in dienst van de Duitse overheid en moest kennelijk Britse wapentransporten door Noorwegen saboteren. De besmette suikerklonten waren bestemd voor de lastdieren die de sleeën met wapens trokken: rendieren en paarden. Bij zijn arrestatie onthulde Rosen dat de ampullen anthrax-sporen bevatte.

Niet bekend

Miltvuur is een van de weinige ziekten die zowel voor mensen als dieren gevaarlijk zijn. Zonder snelle tegenmaatregelen is de ziekte voor de mens in 20 procent van de gevallen dodelijk. In veel gebieden in West-Azië komen endosporen van B. anthracis van nature in de grond voor en wordt ook vee er vaak het slachtoffer van. De grote persistentie van de anthrax-endosporen is al lang bekend. In 1943 werd bij wijze van experiment door de voorloper van 'Porton Down' het Schotse Gruinard Island met een anthrax-suspensie besproeid. Tot ver in de jaren tachtig was het eilandje daarna onbenaderbaar. Pas een paar jaar geleden is het ontsmet en vrijgeven.

De arrestatie van Rosen in 1917 is een van de weinige gevallen waarin de intentie om biologische wapens te gebruiken is bevestigd, schrijven de auteurs. Dat is niet juist. Duitsland had in de Eerste Wereldoorlog een uitgebreid programma voor biologische sabotage waarover al veel bekend is (zie Journal of the American Medical Association, 7 augustus '97). Het was gebaseerd op anthrax en Burkholderia mallei (kwade droes, een paardenziekte) en richtte zich in eerste instantie tegen vee (schapen, paarden en muildieren). In de jaren dertig en veertig heeft Japan dodelijke ziekteverwekkers ingezet tegen de burgerbevolking van China. Onlangs werd bekend dat ook Irak raketten met anthrax had geladen.

Een verontrustend aspect van het Nature-artikel is dat het aantoont hoe vaak onbedoeld detail-aanwijzingen worden gegeven voor het kweken en herkennen van anthrax.

    • Karel Knip