Paarse fracties vragen elf miljard voor plannen

Werkgroepjes van 'paarse' Kamerleden hebben hun plannen voor het regeerakkoord af. In totaal vragen ze elf miljard gulden voor nieuw beleid. De informateurs zetten in op 4,25. Het verschil tussen droom en daad.

DEN HAAG, 27 JUNI. Ruim vijftig dagen na de verkiezingen zit de arbeid van de meeste formatiewerkgroepen erop. In zaaltjes van parlement en ministeries hebben zij gepraat over onderwijs, ontwikkelingssamenwerking, kinderopvang, deeltijdwerk, belastingen. Ze moesten de onderhandelaars van het nieuwe regeerakkoord voorzien van concrete voorstellen. En dat hebben ze gedaan: hun verlanglijstjes komen uit op zo'n elf miljard gulden aan extra uitgaven.

“Ach, dat is niet zo vreemd. Als je fractiespecialisten van verschillende partijen bij elkaar zet, kost dat altijd geld”, vergoelijkt G. Ybema, financieel specialist van D66. Sommige werkgroepen hebben niet alleen hun opdracht uitgevoerd, maar ook de gelegenheid te baat genomen om een fel pleidooi te houden voor (meer uitgaven voor) hun portefeuille.

Ybema is lid van de enige formatiewerkgroep die nog vaak bijeenkomt, 'intensiveringen en ombuigingen'. Met een rood potlood worden daar nu voorstellen geschrapt. “Tussen droom en daad”, typeert een lid van de werkgroep de voorstellen van zijn collega's. Hun elf miljard gulden steekt schril af tegen de 4,25 miljard die de informateurs willen besteden aan nieuw beleid. Op dat niveau zijn tot nu toe alleen immateriële zaken beklonken (homohuwelijk, politieminister). Voor de PvdA is het bedrag van 4,25 miljard onvoldoende. Vooralsnog zet die partij in op een bedrag dichtbij de zeven miljard. Eén ding is zeker: veel van de voorstellen waar de werkgroepen het over eens zijn, zullen het regeerakkoord niet halen.

Sociale Zekerheid en Werkgelegenheid: Melkert-baners gaan meer verdienen. Hoge ambtenaren krijgen een arbeidscontract voor vijf jaar, in ruil voor een hoger salaris. Er komt meer geld voor kinderopvang, chronisch zieken en de bijstand. Het recht op deeltijdwerk wordt wettelijk geregeld. Er komen meer herkeuringen voor arbeidsongeschikten met niet-lichamelijke klachten. De uitvoering van de sociale zekerheid wordt gedeeltelijk geprivatiseerd.

Belastingen: Er komt een nieuw belastingstelsel. Daarin verschuift de belasting op arbeid in de richting van meer belasting op kapitaal en van directe naar indirecte belastingen (btw, ecotax). Veel aftrekposten en fiscale constructies verdwijnen. De tarieven gaan omlaag en de belastingvrije som maakt plaats voor een voor iedereen even hoge 'heffingskorting'.

Verkeer: In de Randstad gaat op snelwegen een maximumsnelheid gelden van honderd kilometer per uur. Ook wordt daar rekeningrijden ingevoerd. Voor vrachtauto's gaat een inhaalverbod gelden. Invoering van concurrentie op het spoor wordt uitgesteld, behalve in enkele randgebieden. Over de VVD-wens van extra rijstroken zijn de fracties het niet eens geworden. Ook over uitbreiding van de luchtvaart, en waar dat moet gebeuren, is geen akkoord gesloten.

Onderwijs: In de lagere groepen op de basisschool komen kleinere klassen. Ook komen er op scholen meer computers. Wie voor zijn 25ste begint te studeren krijgt langer een studiebeurs dan nu. Aan de OV-studentenkaart verandert voorlopig niets. Ouders met een modaal inkomen (52.000 gulden) of minder krijgen een hogere tegemoetkoming in de studiekosten van hun kinderen.

Volksgezondheid: Het budget voor de zorg stijgt met twee procent. Dat geld is vooral bedoeld voor het wegwerken van wachtlijsten en het aantrekken van extra personeel. De stijgende prijzen van medicijnen worden aangepakt. Over een nieuwe opzet van het ziekenfonds zijn de fracties het oneens.

Justitie en Binnenlandse Zaken: De minister van Binnenlandse Zaken wordt verantwoordelijk voor het hele politie-apparaat. Hij krijgt ook meer invloed op het beleid van de politiekorpsen. Er komen vijfduizend politie-agenten bij. Het homohuwelijk wordt wettelijk geregeld. Een arts die euthanasie heeft gepleegd, zal niet meer worden vervolgd als hij heeft voldaan aan de voorwaarden, al blijft euthanasie wel in het strafrecht.

Gemeenten die dat willen mogen een raadplegend, dus niet-bindend referendum over de keuze van een burgemeester organiseren. De bevolking kan dan kiezen tussen kandidaten die de gemeenteraad voordraagt. Een staatscommissie gaat adviseren over een rechtstreeks gekozen burgemeester. Er komt een staatssecretaris voor Arubaanse en Antilliaanse Zaken. De functie van staatssecretaris wordt opgewaardeerd.

Minderheden en asielzoekers: Er komt geen quotum voor asielzoekers. Wel wordt het asielbeleid soberder, met twee soorten verblijfsvergunningen en een eenvoudiger en snellere behandeling van asielaanvragen. Het aantal beroepsmogelijkheden wordt beperkt. Asielzoekers kunnen naar school en werk verrichten. Werkloze allochtonen krijgen verplicht taalles.

Defensie, Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking: Hier zijn de werkgroepen onverrichter zake uit elkaar gegaan. De VVD weigert te bezuinigen op Defensie. De PvdA wil meer geld voor Ontwikkelingssamenwerking.

Landbouw: Bij een verdere groei van de pluimveesector (slachtkuikens, legkippen) zal het kabinet ingrijpen.Over samenvoeging van de ministeries van Economische Zaken en Landbouw, een PvdA-voorstel, zijn de fracties het nog oneens.