Het vrachtschip als ultieme ontspanning

Een hut van fatsoenlijke afmetingen die van alle gemakken is voorzien; eten zoveel je wilt en niemand aan boord die je, zoals op cruiseschepen, georganiseerde fitnessactiviteiten opdringt. Een toenemend aantal mensen ontdekt het meevaren op vrachtschepen.

ROTTERDAM, 27 JUNI.Na de oorlog, toen de grote en luxueuze passagiersschepen nog het belangrijkste vervoer met de voormalige koloniën vormden, was het meevaren op vrachtschepen voor mensen die daarin geïnteresseerd waren geen enkel probleem. Maar bijna dertig jaar geleden toen de grote Nederlandse lijnvaartrederijen uiteindelijk samensmolten tot Nedlloyd kwam de klad in dat fenomeen. Momenteel biedt geen enkele Nederlandse rederij passagiersaccommodatie op koopvaardijschepen.

De cultuur van het meevaren op vrachtschepen is in West-Europa het meest ontwikkeld in Duitsland en Engeland waar een aanzienlijk aantal rederijen mensen in staat stelt om voor een gemiddelde prijs van 150 gulden per dag mee te varen. Rederijen uit de Verenigde Staten bieden de best verzorgde passagiersreizen. Maar tevens de duurste. Er moet al snel rekening worden gehouden met een prijs van 250 dollar (500 gulden) per dag. Europeanen vinden dat te duur. Zij kiezen derhalve voor Europese rederijen. “Voor ons is het daarom in zekere zin booming business”, zegt Richard Mellor van P&O Nedlloyd in Londen. “We hebben enkele vrachtschepen beschikbaar voor passagiers maar daarop zijn we al tot half 1999 volgeboekt. Onze passagiers bestaan voornamelijk uit gepensioneerden die over voldoende geld en vrije tijd beschikken.” Over prijzen laat Mellor zich niet uit, maar een reis rond de wereld van 70 dagen kost zo gemiddeld 16.000 gulden.

Het zijn bedragen die min of meer corresponderen met die van Sun Cruises in IJmuiden, het enige bureau in Nederland dat op dit gebied gespecialiseerd is. Volgens Iris Langeveld van het bureau moeten haar klanten met een gemiddelde prijs van 150 gulden per dag rekening gehouden. Daarvoor krijgt de passagier onderdak en logies. De sterke drank aan boord is vaak gratis of anders belastingvrij. Acht dubbeltjes voor een biertje is zo'n beetje het maximum.

Langeveld is het echter oneens met Mellor dat de vraag naar passagiersaccommodatie op vrachtschepen de laatste tijd is toegenomen. “Er zijn altijd mensen geweest die van de mogelijheid wisten om op vrachtschepen mee te varen”, zegt zij. Haar klantenbestand bestaat al jaren uit 350 tot 400 mensen. Sun Cruises heeft een lijst van ongeveer 30 rederijen waar kan worden geboekt. Dat kan variëren van schepen met hutten voor één passagier, tot boten die twaalf mensen meenemen. Nooit meer, want dan is een dokter aan boord vereist.

De charme van het reizen per vrachtschip heeft in tegenstelling tot het varen op cruiseschepen weinig te maken met een piano in de bar of avondkleding voor het diner. De passagiers die op vrachtschepen meevaren hebben meestal een bepaald doel voor ogen. Zoals een oud-hofmeester van de KNSM die met zijn nieuwe echtgenote zijn laatste reis die hij als zeeman door het Panama-kanaaal heeft gemaakt nog eens wilde overdoen. Of de advocaat die de opgefokte sfeer rond Kerstmis wilde ontlopen en, gezien de tijd van het jaar, naar het somberste en donkerste deel van de Baltic (Oostzee) wilde worden gestuurd. Hij kwam tien dagen later herboren terug en nodigde de hele bemanning in Amsterdam uit voor een dinertje. Of de twee onderwijzeressen die tijdens hun vakantie aan boord van een Italiaans schip verliefd werden op de bemanning. Dat gaf zoveel onrust aan boord dat de rederij daarna met passagiers is gestopt.

Niettemin zijn de mogelijkheden voor mensen die voor deze vorm van reizen kiezen tamelijk ongelimiteerd. Hoewel nieuwe schepen tegenwoordig dermate functioneel worden gebouwd dat er nauwelijks ruimte is voor passagiers, zijn er nog voldoende boten over die vroeger werden bemand door 30, 40 zeelieden en momenteel door niet meer dan tien. De leegstaande accommodaties zijn vaak herschapen in hutten voor passagiers.

Reizigers kunnen opstappen voor een korte trip naar Noord-Europa of de Baltische staten, het vrachtschip nemen naar Zuid-Afrika of Oost-Azië, het Caraïbisch gebied, Noord- of Zuid-Amerika of door het Panama-Kanaal naar de Pacific. Hoewel lange reizen naar Australië en Nieuw-Zeeland vaak al ruim een jaar van tevoren zijn volgeboekt. “Het gaat eigenlijk maar om één ding”, zegt Langeveld. “Dat je gezond bent en trappen kunt lopen. Want er is geen dokter aan boord. Voordat een contract wordt gesloten moet je eerst de kleine lettertjes goed lezen. Daarin staat dat de vracht ten alle tijde voor de passagier gaat. Je doet het op eigen risico. Val je in een ruim dan treft de rederij geen blaam. Laatst stond een passagier al aan de reling te zwaaien naar bekenden op de kade die hem af kwamen halen, maar hij mocht toch niet van boord. Er was tijdens de reis een bemanningslid overleden en dat vereiste nog al wat formaliteiten.”

De meeste passagiers voelen zich op een vrachtschip meer met de zee en de elementen verbonden dan tijdens een cruise, kunnen het reilen en zeilen van de bemanning van nabij meemaken of in alle rust een studie oppakken of veel lezen. De meeste schepen met passagiersruimte beschikken over een lounge met een bar, televisie, video en vaak een kleine bibliotheek, fitnessruimte of een klein zwembad. Zijn er meerdere passagiers aan boord dan is er vaak ook een extra steward aanwezig. De kapitein op deze schepen wordt door de rederij veelal speciaal geselecteerd voor dit soort reizen. Langeveld kan zich de afgelopen vijf jaar maar enkele gevallen herinneren waarbij een passagier door de kapitein vroegtijdig van boord werd gezet. Meestal wegens drankmisbruik.

Met name de Deutsche Afrika Linie, die met grote moderne schepen van 3200 TEU (containereenheid) de prachtigste passagiersaccommodaties heeft, doet nog regelmatig havens aan waar het schip meerdere dagen ligt. In Afrika en het Caraïbisch gebied is er derhalve volop gelegenheid de wal op te gaan. Bij de meeste rederijen is dat al lang niet meer het geval. Vrachtschepen liggen vaak niet langer dan twaalf uur in een haven.

Maar volgens Iris Langeveld is het onvoorspelbare van het varen op vrachtschepen een van de charmes die haar klanten aanspreken. “Grote schepen varen precies op schema. Als er een storm aankomt ziet de bemanning die met hun geavanceerde apparatuur tegenwoordig al dagen van tevoren aankomen en kan het schip er desnoods omheen varen. Maar kleine schepen kunnen door slecht weer zomaar twee, drie dagen achterop schema raken. Maar ook dat risico heeft voor veel mensen blijkbaar zijn bekoring.”