Het Flipper-syndroom

Amanda Cochrane en Karena Callen: Dolfijnen en hun geheimzinnige kracht. Bosch & Keuning, 176 blz. ƒ 49,90

Wat is er toch met dolfijnen? Goed, ze zijn slim, zoals wel meer sociaal jagende zoogdieren, ze hebben een leuke permanente lach, een sympathiek hoog voorhoofd, een gevoelige oogopslag en bovendien prettig vloeiende proporties. Maar het zijn toch vooral dieren als wij, die een creatieve inslag combineren met oog voor alledaags eigenbelang, speelse levenslust paren aan geweld en zelfs verkrachting. Van engelen, meestentijds ondergedompeld, lijkt geen sprake, laat staan van Spirituele Leiders.

Toch zijn dolfijnen niet van het zwevende podium van New Age, holisme, aura-liefhebberijen en andere hemelbestormerij af te slaan. Therapeutisch zwemmen met dolfijnen is een mode die nu zelfs de Nederlandse zakenwereld heeft bereikt. Dolphin assisted management heet het, en daarvoor kun je tegen het betalen van een duchtig bedrag afreizen naar een ontmoetingsplaats in de Mexicaanse Golf. Dolfijnen zijn kennelijk overal goed voor.

Dolfijnen en hun geheimzinnige kracht lijkt aanvankelijk kritiekloos mee te drijven op deze stroom van dolfijnenliefde. De inspiratiebron van de schrijvers is een bevlogen soort betrokkenheid bij deze dieren, en hun aanpak verraadt een vergaande acceptatie van zweverige filosofie. Maar gaandeweg blijken zij niet te beroerd de zeezoogdieren ook eens als gewone diersoorten te zien, en de mens te ontleden op zijn dolfijngevoeligheid. Met dat laatste durven ze zelfs zo ver te gaan dat de dieren wat van hun New Age-glans verliezen. De geluiden van dolfijnen stemmen mensen vaak sereen en vrolijk, maar dat komt wellicht alleen al doordat de frequentie ervan ons aanspreekt. Hoge geluiden van mechanische oorsprong vinden we ook prettig. Verblijf in zout water kan op zich therapeutische effecten hebben, ook zonder dat dolfijnen zich bij je voegen. En die verhalen van mensen die door dolfijnen door middel van een por met de snuit een zich ontwikkelende tumor aangewezen krijgen? Misschien komt die daad voort uit pure nieuwsgierigheid van de dolfijn, die met zijn sonarwaarneming iets opvallends ziet. Wel aantoonbaar is, dat het 'helend zwemen' niet altijd werkt. Geen man overboord: je leert in elk geval accepteren dat je, bijvoorbeeld, AIDS hebt, aldus de schrijfsters, nu opeens de onmacht van de dolfijnen verbloemend.

Je hoeft niet te twijfelen aan de oprechtheid van de mensen die een ontmoeting met dolfijnen beschrijven als 'magisch', 'bovenzinnelijk' of 'niet van deze wereld'. Maar bungee-jumpers melden ook zulke ervaringen. Het decor speelt een rol, evenals het overwinnen van de eigen angst. Daarbij komt dan nog het bijzondere van nabij contact met een wild dier. Verder zijn dolfijnen communicatief en speels ingesteld, en dat streelt de innerlijke mens. Zoals ook een bastaardhondje in een bejaardenhuis gezondheidsverhogend kan werken.

Voor de dolfijnen heeft de nieuwe trend ingrijpende gevolgen. Circus-achtige dolfinaria zijn tegenwoordig nauwelijks meer geaccepteerd, maar nu sluiten we de zeedieren op in gechloreerde bassins om autisten, zieken en managers een spannend therapeutisch uurtje te bezorgen. Inrichtingen voor zwemmen met dolfijnen schieten als paddestoelen uit de grond, voorlopig vooral in Amerika. De dieren zien hun 'onvoorwaardelijke liefde' beloond met betrekkelijk eenzame en levenslange opsluiting.

De auteurs plaatsen wat doordachte ethische kanttekeningen bij die trend. Andere misstanden zijn van alle tijden. Vrij rondzwemmende dolfijnen die zich als mensenvriend ontpoppen, worden al snel uitgebuit als toeristische attractie. Zulke beroemdheden - het boek geeft een boeiend overzicht van de oudheid tot nu - lopen allerlei risico's. Van het uitsteken van ogen tot beschieten, verdrinken of moedwillig overvaren: een beroemde dolfijn is zijn leven niet zeker. Grootschaliger zijn de problemen met de geïndustrialiseerde visserij en met het moderne onderwater-onderzoek. Dat laatste gaat gepaard met een overkill aan onder-water geluid, dat de dieren soms stapelgek het strand opdrijft.

Voor wie af en toe enkele zwevende zinnen kan overslaan, is dit een aardig boek. Al was het maar omdat sommige misverstanden puntig rechtgezet worden. Zo verlaat menige dolfijnen-zwemmer het water met een blosje, zich wellustig benaderd voelend. Nee: het tastend, met geërecteerde penis verkennen van een bezoeker heeft bij dolfijnen een andere betekenis dan bij ons. Het is eerder een sociaal dan een seksueel signaal. Ook voor sommige Nederlandse managers handig om te weten.