'Dat zoeken we op'

Twee voor twaalf, morgenavond, Ned.3, 20.30-21.05u.

De oudste kwis van de Nederlandse televisie is Twee voor Twaalf niet, maar het scheelt weinig. Per Seconde Wijzer was al in 1967 voor het eerst te zien. Drie jaar later, in 1970, begon Twee voor Twaalf.

Morgenavond presenteert Astrid Joosten weer de eerste van een nieuwe serie afleveringen. Als er op Nederland 2 niet gelijktijdig werd gevoetbald, zou de kijkdichtheid voorspelbaar zijn - er bestaat een onwankelbaar trouw publiek van zo'n 750.000 kijkers. Net als voor Per Seconde Wijzer trouwens.

Achteraf bezien is het geboortejaar van Twee voor Twaalf allerminst toevallig. Het spel draagt immers alle sporen van het vernieuwingsstreven dat eind jaren zestig de koppen in het onderwijs tot verhitting bracht. Niet langer was de school een instituut dat parate kennis in de jonge hoofdjes moest stampen. Voortaan ging het er veeleer om de leerlingen de weg te wijzen in de grote boze maatschappij. Wie iets niet wist, zou tenminste moeten weten hoe en waar het op te zoeken. Zo dachten progressieve kringen erover, en de VARA behoorde daartoe. Ellen Blazer bedacht zodoende de eerste televisie-kwis waarin een aantal antwoorden mocht worden opgezocht. Als neveneffect ontstonden hieruit de gevleugelde woorden: “Dat zoeken we op.”

Ook het democratiseringsideaal van toen is in de kwis nog terug te vinden. Zo er toch nog iets elitairs kleeft aan het kennisniveau van de deelnemers, komt er althans één moment waarop de gemiddelde kijker slimmer zou kunnen zijn dan die knappe kandidaten: bij het raden van het twaalfletterige woord aan het slot, waarbij meestal nog wat letters ontbreken. Niemand kon de VARA van elitarisme beschuldigen.

Ellen Blazer, die eerder ook de spelregels voor Per Seconde Wijzer ontwierp, bedacht Twee voor Twaalf in de tijd dat de handel in formats nog niet tot Nederland was doorgedrongen. Omdat ze in vaste dienst was bij de VARA, werd de omroep eigenaar van de beide formules, en heeft ze er zelf geen fortuin aan overgehouden.

Mies Bouwman daarentegen, behield wel alle rechten op haar spelshow Eén van de Acht, omdat ze freelance-medewerkster was. Zij kon dus later volop profiteren van de Duitse en Engelse versies. Dat lag voor Ellen Blazer anders.

De eerste presentator van Twee voor Twaalf was Joop Koopman, de toenmalige amusementschef van de VARA. In 1981 werd de kwis door zijn opvolger geschrapt, omdat ruimte moest worden gemaakt voor 'nieuwe ideeën'. Maar als die er al waren, is daarvan weinig gebleken. In elk geval kwam iemand tien jaar later op de gedachte het oude succes terug te halen, nu met Astrid Joosten. Zij gaat er morgen haar achtste jaar mee in.

    • Henk van Gelder