BolsWessanen; De risee van corporate Nederland

Vijf jaar na een omstreden fusie is de vertrouwenscrisis tussen beleggers en de concerntop van voedings- en drankconcern BolsWessanen dieper dan ooit. Wat is er allemaal aan de hand?

Zes maanden voor het uitbreken van de Aziatische economische crisis zette drank- en voedingsbedrijf BolsWessanen zichzelf in Thailand op de kaart met een samenwerkingsverband. Golden Foods. De eerste stap in een groeiregio. Een half jaar later brak de crisis uit die de koopkracht van de hele regio heeft ondermijnd.

Tijdens de aandeelhoudersvergadering op 15 april was er in Thailand nog geen vuiltje aan de lucht. “Golden Foods is redelijk ongevoelig gebleken voor de tegenvallers in de regio”, zei bestuursvoorzitter Zondervan. De resultaten lagen net boven het break even punt, het niveau waarvan het bedrijf was uitgegaan voordat de crisis uitbrak. Vorige week was de ingezakte afzet van de joint venture Golden Foods een van de twee tegenvallers die voor de derde winstwaarschuwing in vier jaar zorgden.

“De gang van zaken in Thailand is exemplarisch voor BolsWessanen”, zegt financieel analist C. Wijtvliet van Friesland Bank Securities. “Daar investeren was een goeie beslissing op het verkeerde moment.” De andere reden voor de terugval van de winst met 15 à 20 procent naar zo'n 175 miljoen gulden is een scherpe stijging van de melkprijzen in Amerika, die de lokale zuivelbedrijven parten speelt.

De koers van de aandelen, die nu een kwart lager ligt dan bij de fusie van Bols en Wessanen in 1993, zakte naar een prijs onder de dertig gulden. Rekening houdend met de stijging van het algemene niveau van de beurskoersen sinds de fusie zijn aandeelhouders meer dan tien miljard gulden misgelopen.

“BolsWessanen is de risee van corporate Nederland aan het worden”, zegt een van de grootste aandeelhouders van het concern, die erkent dat hij de verwachte financiële ommekeer volledig verkeerd heeft getaxeerd. “Ik ben het spoor bijster.”

Vijf jaar na de uitgelekte en direct omstreden fusie van drankenconcern Bols en voedingsbedrijf Wessanen, na de conflicten in de top die een miljoen of vijftien aan gouden handdrukken hebben gekost en na het meermalen beloven van beterschap, lijkt het bedrijf verder verwijderd van zijn doelstellingen dan ooit.

“BolsWessanen is in het verleden steeds genoemd als kandidaat voor een splitsing, maar zelfs die oplossing zet geen zoden meer aan de dijk, denk ik”, zegt analist Wijtvliet. Een splitsing wil bij een grote, wijd vertakte onderneming (Vendex, KPN) nog wel eens extra waarde voor aandeelhouders opleveren.

Al is de naam BolsWessanen oer-Hollands, het grootste deel van de omzet en de winst wordt in het buitenland behaald, waar ook meer dan 9.000 van de 10.605 werknemers werken. Meer dan de helft van hen werkt in Amerika, waar tweederde van de omzet van 5,6 miljard gulden wordt verdiend. De belangrijkste producten zijn zuivel (kaas in Europa; melk en ijs in Amerika), voeding (snacks, ontbijtgranen) en gezondheidsvoeding en delicatessen in Amerika. De 'oude' Bols-activiteiten (gedistilleerd, wijn en een belang van 35 procent in Campari) staan sinds twee jaar op het verkooplijstje.

De verkoop van (delen van) de Bols-activiteiten liep na de aankondiging ruime vertraging op doordat het concern een dubbelslag wilde maken: verkoop plus een overname in een van de voedingsactiviteiten. Op het moment suprème mislukte de dubbel.

De steeds weer terugkerende tegenvallers leiden tot nieuwe irritaties bij beleggers en analisten. Het beeld dringt zich op van een bedrijf dat niet alleen strategisch (welke activiteiten moeten wij uitbreiden, welke afstoten?) dwalende is, maar ook in de meer dagelijkse, operationele uitvoering controle ontbeert. Voorzitter (sinds begin 1995) van de concerndirectie Mac Zondervan (afkomstig van Wessanen) is de gebeten hond. “Mac Zonderplan” heet hij onder beurshandelaren.

Over het operationale beheer kregen de aandeelhouders in april een horrorverhaal te horen over de mislukte stroomlijning van frikadellenfabrieken. “Zoals zo vaak kwamen onder moeilijke omstandigheden nog meer zwaktes aan het licht”, bekende Zondervan.

Na de serie winstwaarschuwingen, die in 1995 een slepende voorkennisaffaire ontketende die dezer dagen acht verdachten voor de Amsterdamse rechtbank bracht, voorspelde Zondervan op de aandeelhoudersvergadering in april dat de zomer dit jaar zou doorbreken. De “enige” dissonanten op de vergadering waren de hoge introductiekosten van een nieuw kaasmerk, die tot een gelijkblijvende winst dit jaar zouden leiden, en het gebrek aan invloed van aandeelhouders.

Zowel de Vereniging van Effectenbezitters (VEB), een criticaster van het concern sinds de fusie, als pensioenfonds ABP laakte daar het gebrek aan zeggenschap van de kapitaalverschaffers. BolsWessanen beknot het stemrecht van beleggers, maar is de klachten deels tegemoetgekomen door de afspraak dat individuele beleggers echt stemrecht hebben tot een maximum van vijf procent van het totale aantal aandelen van het concern.

De hoge introductiekosten van het nieuwe kaasmerk 'Maidwell' zijn voor Wijtvliet kenmerkend voor het kernprobleem waar het concern in feite sinds de fusie mee worstelt. “Bij kaas heeft BolsWessanen geen A-merken en geen geld om zulke merken te ontwikkelen.” Ook de verkoop van de drankondernemingen zal volgens hem het probleem van het tekort aan schaalgrootte niet oplossen.

De recente verkoop van de winstgevende Franse wijnactiviteiten aan de lokale directie heeft BolsWessanen geen boekwinst opgeleverd. “Welke assets hebben zij dan nog in huis dat zelfs de wijnen geen extraatje opleveren”, vraagt Wijtvliet zich af. “Waarom verkopen zij dat belang in Campari niet”, klaagt een vermogensbeheerder.

De nabije toekomst? “Ik zie niet zo waar hun perspectief ligt”, zegt analist Wijtvliet. “Na zoveel winstwaarschuwingen en als je targets je als management ontglippen, ja wat dan?”

Van de kant van grote beleggers is evenmin actie te verwachten. In kringen van de grote pensioenfondsen die dit jaar voor het eerst op vergaderingen van aandeelhouders opkwamen voor hun belangen als kapitaalverschaffers klinkt gemopper, maar geen roep om actie. Twee grote beleggers hebben meer dan vijf procent van de aandelen: ING en verzekeraar Delta Lloyd.

Een enkele grote belegger oppert om contact te zoeken met de commissarissen, met name met bestuursvoorzitter K. Storm van verzekeraar Aegon, die sinds twee jaar commissaris is bij BolsWessanen. Commissarissen moeten de directie controleren. Bij BolsWessanen vergaderden zij vorig jaar vier keer, een relatief lage vergaderfrequentie, al werden zij naar eigen zeggen gedurende het verslagjaar wel geïnformeerd door de directie.

Het toeval wil dat voorzitter G. van Schaik van de BolsWessanen-commissarissen ook voorzitter van de Aegon-commissarissen is. Storm grossiert bij Aegon ook in winstwaarschuwingen, maar dan in positieve zin. “Hij heeft het in zijn eigen tent perfect op orde”, aldus voornoemde grootaandeelhouder, die anoniem wil blijven. Ik kan mij niet voorstellen dat hij dit maar zo laat voortmodderen.”