'Politiek moet beschaafde onenigheid zijn'

Lord Alderdice is leider van de grootste niet-religieuze partij in Noord-Ierland en staat daarom tussen de katholieke en protestantse vechtjassen in. “In de nieuwe assemblee gaat het over meer dan een voorkeur voor Ierland of Groot-Brittannië.”

BELFAST, 25 JUNI. “We hoeven het niet met elkaar eens te zijn. Politiek gaat over het vinden van beschaafde manieren om het met elkaar oneens te zijn. Tot nu toe zijn we het in Noord-Ierland altijd op een heel onbeschaafde manier oneens geweest.”

Lord Alderdice kan het weten. Als leider van de Alliance Party, de grootste niet-religieuze partij in Noord-Ierland, zit hij al jaren tussen katholieke en protestantse kemphanen in. Tijdens de campagne voor de verkiezingen van vandaag, waarin de nieuwe Noord-Ierse assemblee wordt gekozen, stelde de Alliance Party de strijdende partijen voor als Punch en Judy, het eeuwig ruziënde poppenkastechtpaar Jan Klaassen en Katrijn. In zijn fraaie landhuis in Oost-Belfast, niet ver van Stormont Castle waar straks het parlement zal zetelen, vertelt Lord Alderdice dat hij voor zichzelf in de Noord-Ierse ministerraad mogelijk een rol weggelegd ziet als minister van 'Equality and Fairness' (Gelijkheid en Eerlijkheid). “Noord-Ierse politici zijn nooit verantwoordelijk geweest voor zaken als gezondheidszorg, onderwijs en economie. Als de assemblee straks eenmaal werkt en er besluiten moeten worden genomen over andere onderwerpen dan een voorkeur voor Ierland of Groot-Brittannië, zullen de kiezers hun kandidaten ook daarop gaan afrekenen.”

Maar voorlopig is het nog niet zo ver. De belangrijkste onderwerpen hangen nog steeds nauw samen met het Noord-Ierse conflict. Zij gaan over de Oranjemarsen, over de vormgeving van de nieuwe politie-organisatie en over ontwapening. Volgens Lord Alderdice zijn de antwoorden vaak heel simpel. “Als er niet wordt ontwapend breekt Gerry Adams van Sinn Fein het akkoord waar ook zijn handtekening onder staat.” Dat Adams zegt niet verantwoordelijk te zijn voor de IRA, doet voor Alderdice niet ter zake. “Het is onzin. Iedereen weet dat hij dat wel is. Het gaat er mij ook niet om dat binnen achttien maanden alle semtex en wapens zijn ingeleverd. Het probleem is dat er na dertig jaar weinig aanleiding is om de heer Adams te geloven, net zomin trouwens als de loyalistische terreurgroepen. Zij hebben hun organisaties niet ontmanteld, de situatie is iets verbeterd, maar dat is op termijn niet genoeg. Iedereen moet zich bekeren tot de democratie.”

Actueler dan de ontwapening is op dit moment het probleem van de protestantse Oranjemarsen. Het seizoen staat voor de deur en over een van de meest omstreden routes, die in Drumcree, bestaat nog steeds grote onenigheid. “Er zijn maar een paar marsen die ellende opleveren, van de honderden die er jaarlijks worden gehouden”, zegt Alderdice, die vindt dat iedereen in principe het recht heeft om een mars te houden. “De ruzie ontstaat alleen omdat sommige Oranjemannen triomfalistisch door een katholiek gebied willen lopen en omdat katholieke wijkgroeperingen door Sinn Fein worden gemanipuleerd om ertegen te ageren. Sinn Fein heeft van de marsen een paar jaar geleden doelbewust een politiek thema gemaakt als onderdeel van de algehele politieke campagne tegen de unionisten. De instelling van een paradecommissie, waarin over omstreden routes wordt gesproken, was dan ook een belangrijke concessie van de Oranje-orde. De andere partij moet daar iets tegenover stellen.” Opgelost is het probleem daarmee echter niet, al is Alderdice “gematigd optimistisch” dat de druk na de verkiezingen van de ketel zal zijn.

Zelfs de Oranjemarsen hebben echter in deze verkiezingscampagne niet voor politiek spektakel kunnen zorgen. “Iedereen is moe gestreden”, zegt Alderdice verontschuldigend. “De partijen hebben meer dan twee jaar aan de onderhandelingstafel gezeten. En aan het eind, vlak voor Pasen, hebben we zelfs een paar dagen nauwelijks kunnen slapen. Daarna begon meteen de voorbereiding van het referendum. En terwijl we daarmee bezig waren, moesten we ons verkiezingsmanifest schrijven. Dat ging al naar de drukker voordat de bevolking zich over het vredesakkoord, waarin tot de oprichting van de assemblee werd besloten, had uitgesproken.”

Volgens Alderdice komt nu de interessante fase in de ontwikkeling van de democratie in Noord-Ierland. “Het land moet zijn eigen democratie gaan vormgeven. Waarschijnlijk zal de assemblee volgende week voor het eerst bijeen komen. We moeten ons buigen over de procedures, kennismaken met het ambtenarenapparaat en wennen aan regeringsverantwoordelijkheid.”

Niets lijkt Alderdice daar nog van te kunnen weerhouden. Ook de bom niet die gisteren ontplofte in het zuidelijke dorpje Newtownhamilton, waarbij twee mensen gewond raakten en behoorlijk wat schade werd aangericht.

“Is er een bom ontploft?” zegt Alderdice kennelijk onbewogen. “Dat was te verwachten. Splintergroepen proberen het vredesproces daarmee te ontwrichten. Maar het is een reden temeer om op de ingeslagen weg door te gaan.”

Vandaag worden de 108 leden van de nieuwe Noord-Ierse assemblee gekozen, maar het zal nog wel een half jaar duren voordat ze echt aan het werk kunnen. Eerst zullen ze uit hun midden een voorlopige eerste en tweede minister kiezen (waarschijnlijk Unionisten-leider David Trimble en de gematigde nationalist John Hume). Die gaan verdere plannen maken voor het Noord-Ierse bestuur.

De ministersposten worden verdeeld op basis van de zetelverdeling in de assemblee, waardoor vijandige partijen in een regering gedwongen worden samen te werken. Om te voorkomen dat minderheden ondersneeuwen in het parlement moet een cruciaal besluit zowel door een nationalistische als een Unionistische meerderheid gesteund worden. Alleen als meer dan zestig procent van de assemblee vóór het besluit heeft gestemd, is de steun van veertig procent van de beide groeperingen voldoende. Dertig leden van de assemblee kunnen gezamenlijk een besluit als cruciaal laten bestempelen. Radicale groeperingen zouden de assemblee zo kunnen verlammen.

Tactisch stemmen vandaag moet voorkomen dat de radicalen te veel zetels veroveren. De kiezers in de kiesdistricten geven op het stembiljet een volgorde van voorkeuren aan.

De gematigde Unionisten durven het niet openlijk te zeggen, maar in bedekte termen proberen ze de kiezers over te halen om de voorkeur te geven aan een gematide nationalistische kandidaat (iemand van de SDLP) boven een extreme Unionist. Als gevolg daarvan is de uitslag, die wellicht pas vrijdagavond bekend wordt, zeer onvoorspelbaar.