Geloof in herstel van yen wankelt

Bankanalisten in Japan geloven niet erg in herstel van de yen, ondanks de recente Amerikaans-Japanse interventie. “De afgelopen tien jaar bepaalden vooral politieke factoren de koers. Dat lijkt nu anders te zijn.”

TOKIO, 25 JUNI. Terwijl Japanse politici opnieuw economische herstelplannen lanceren, is de yen hard op de weg terug naar de lage koers die vorige week leidde tot een gezamenlijke Amerikaans-Japanse interventie. “De actie van vorige week was vooral om China gerust te stellen”, zegt analist Kazuhiko Ogata van ABN-Amro in Tokio. “Ik denk dat [de Amerikaanse minister van Financiën] Rubin eigenlijk wel tevreden is met de sterke dollar. Dus verzwakt de yen nu weer.”

Voordat vorige week de interventie plaats had klaagde China hardop over de lage yen en dreigde zelf zijn munt te devalueren om niet te veel concurrentievermogen op Japan te verliezen. Ogata: “In april intervenieerde Japan ook al zonder dat de VS meededen. De enige reden dat de VS nu wel meewerkten moet de Chinese druk zijn.” Andere analisten bevestigen deze mening.

Als reden voor de verzwakking van de yen wordt vaak gewezen op de slechte economische situatie van Japan en de vele 'slechte leningen' in de financiële sector. “Het is momenteel in de mode om op de zwakke basis van de Japanse economie te wijzen”, zegt analist Katsuyuki Shibayama van de Deutsche Bank. “Deze psychologische factor speelt een sterke rol. Als maar genoeg mensen hetzelfde zeggen dan gebeurt het vanzelf.” Het is anders geweest. Drie jaar geleden speelden al dezelfde problemen in de financiële sector. Toch werd de yen toen juist steeds sterker. “De afgelopen tien jaar hebben eerder politieke dan economische factoren de waarde van de yen bepaald. Dat lijkt nu iets anders te zijn.”

Ook is het gebrekkige vertrouwen, dat de hoofdrol zou spelen bij de daling van de yen, niet terug te vinden in een vergelijkbare daling van de beurs. De Nikkei koers-index blijft deze dagen rond de 15.000 punten hangen. Ogata van ABN-Amro: “Daar is overheidsinterventie voor verantwoordelijk. Sinds april heeft de overheid zo'n 4 biljoen yen (krap 60 miljard gulden) beschikbaar gemaakt voor het aankopen van aandelen om de koersen in stand te houden. De koers van 15.000 punten is een belangrijke grens.”

Om het vertrouwen in Japan te herstellen rollen politici nu over elkaar heen met voorstellen voor sanering van de bankenschulden. “Het crisisgevoel is sterk, maar de regering kan nu niet te hard ingrijpen”, zegt Ogata. “Want als ze nu drastisch maatregelen nemen om de slechte leningen te saneren moeten ze tot en met de bouwsector doorgaan.”

Bouwbedrijven hebben in de hoogtijdagen van de 'luchtbel' - de hausse in aandelen en grondprijzen - garanties afgegeven voor leningen die projectontwikkelaars aangingen om grond te kopen. Bouwbedrijven concurreerden op die manier om opdrachten. De hausse is voorbij en de garanties zijn een molensteen. Maar het is juist deze sector die een belangrijke steunpilaar is voor politici van de regerende Liberaal Democratische Partij en over ruim twee weken moet deze partij weer verkiezingen in. Ogata: “Na deze verkiezingen komen de faillissementen, zowel bij financiële instellingen als in de bouw.”

De verwachting dat Japan nog hardere tijden tegemoet gaat is sterk. Deze week zei de Brit Peter Woods, voorzitter van de European Business Community in Japan, te verwachten dat de werkloosheid in het land binnenkort zal stijgen tot vijf à tien procent. Momenteel staat de officiële werkloosheid op het naoorlogse record van 4,1 procent. Woods adviseerde de Japanse regering drastische stappen om het vertrouwen van de consument te herwinnen en deze weer tot uitgaven te bewegen, zodat de economie op gang komt. Bijvoorbeeld, aldus Woods, een volledige afschaffing van BTW zodat de consument het idee krijgt dat zijn geld weer iets waard is. Hij zei echter tevens een dergelijke stap niet te verwachten.

In het middelpunt van de discussie die binnen de Japanse overheid wèl plaats heeft, staat momenteel een zogenoemde 'overbruggingsbank' die in de toekomst de leenactiviteiten moet gaan overnemen van banken die het niet meer redden. “Dit is vooral gericht op het redden van bedrijven. Het is nog lang geen drastische sanering”, aldus Ogata van ABN-Amro.

In de tussentijd gaf de Amerikaanse vice-minister van Financiën, Lawrence Summers, gisteren nog maar eens een nieuwe waarschuwing af aan het adres van de Japanse regering. “De interventie geeft Japan een kans, maar die kans is niet oneindig”, aldus Summers. Intussen zakt de yen gestaag door. Vandaag eindigde de munt in Tokio rond de 141 yen per dollar en komt steeds dichter bij de koers van 146 die vorige week leidde tot de interventie. “De test komt bij 142 yen”, aldus Shibayama. “Als men op die koers niet opnieuw intervenieert is de actie van vorige week een mislukking geweest. En de Amerikaanse bereidheid om opnieuw in te grijpen, lijkt niet al te sterk.”

    • Hans van der Lugt