Paars-II stroomlijnt asielbeleid

Snel en geruisloos bereikten de paarse partijen een akkoord over wijzigingen in het asielbeleid. Tot een ingrijpende herziening kwam het niet. Het paarse compromis wordt nu verkocht als 'gestroomlijnd' beleid.

DEN HAAG, 23 JUNI. Het onderwerp werd vooraf gepresenteerd als een heikel punt in de onderhandelingen voor een nieuw paars kabinet, maar het compromis kwam uiteindelijk redelijk geruisloos tot stand. Het asielbeleid, van oudsher een strijdpunt tussen rechts en links, gaat niet op de schop - ondanks aankondigingen van de VVD. In Den Haag spreekt men nu van “stroomlijning”van het beleid.

De inzet was hoog. De VVD ruziede de afgelopen vier jaar regelmatig met de coalitiegenoten PvdA en D66 in de Tweede Kamer over het asielbeleid. Dat beleid zou te zwak zijn en de opvang zou te luxueus zijn. PvdA-fractieleider Wallage verweet zijn collega Bolkestein (VVD) in te spelen op onderbuik-gevoelens. En die gooide vlak voor de verkiezingen nog eens olie op het vuur door te verklaren dat het asielbeleid drastisch moest worden gewijzigd.

Maar in de luwte van de gesloten informatie-onderhandelingen konden de fractiespecialisten ongestoord hun gang gaan. Daar werden de ruzies op bijna alle punten beslecht. Zo wilde de VVD het huidige 'woud' van verblijfsvergunningen terug brengen naar één tijdelijke status voor alle asielzoekers. De PvdA wilde dat niet. Het werden uiteindelijk twee soorten vergunningen: een permanente en een tijdelijke vergunning. Iedereen kan zich daar goed in vinden.

De VVD wilde ook de opvang van asielzoekers verslechteren, maar PvdA en D66 keerden zich daar tegen. Alleen uitgeprocedeerde asielzoekers, wier landen van herkomst hen niet terugnemen, zullen nu 'soberder' worden ondergebracht - gelijk aan de opvang van dak- en thuislozen. Daarnaast zullen op aandringen van VVD en D66 permanente centra worden ingericht. Nu worden de opvangcentra vaak voor vijf jaar neergezet, wat veel kosten en administratieve rompslomp met zich meebrengt.

Natuurlijk waren er enkele conflicten, zegt een betrokken Tweede Kamerlid. “We hebben de afgelopen vier jaar vaak van mening verschild. Die verschillen nemen we niet zomaar weg. Dat zou politiek ook ongeloofwaardig zijn.” Maar in vier gesprekken van ieder drie uur konden de fractiespecialisten volgens een van de betrokkenen “eindelijk eens” zakelijk en eerlijk spreken. Want politieke profilering kon door de afwezigheid van pers en publiek achterwege blijven.

Op andere punten bereikten de partijen zonder morren overeenstemming. Zo mogen asielzoekers voortaan naar school en betaalde arbeid verrichten. Ook hoeven ze niet langer in opvangcentra te wonen, maar kunnen ze bij vrienden of familie onderdak zoeken. Daarnaast zullen asielzoekers minder vaak in beroep kunnen tegen een afwijzing. Wel blijft de gang naar de rechter open.

Maar zal 'stroomlijning' van het beleid voldoende zijn om de problemen op te lossen? De opvangcentra puilen uit, de rechterlijke macht is overbelast. Wachttijden zijn lang, het beleid loopt vast. In het asielzoekerscentrum in Rotterdam wacht een Algerijn al vier jaar en twee maanden op een definitief beslissing. Hij mag niet blijven (geen politiek vluchteling), maar de overheid wil hem ook niet terugsturen naar zijn land, waar de massale slachtpartijen aanhouden.

Uitvoerende overheidsorganen hebben de noodklok al geluid. Zo keerden de gemeentebesturen van enkele Brabantse steden zich tegen het “dumpen” op straat van uitgeprocedeerde asielzoekers. Onverantwoord, vonden ze. En in een interview met het blad Elsevier zei directeur L. Elting van de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) onlangs dat er grenzen zijn aan de groei van organisaties als de zijne.

Binnen het Centraal Opvang Orgaan Asielzoekers (COA) spreekt men vrijelijk over het “failliet” van het Nederlandse opvangmodel. Daar wijst men op het gebrek aan privacy, de verveling en de lange onzekerheid. De COA werkt op dit moment aan een nieuw opvangmodel, waarbij de asielzoeker gedurende een jaar in een centrum verblijft. Blijft een beslissing dan nog uit, dan verhuist hij naar een gewone woning.

De partijen hebben dergelijke adviezen vooralsnog niet overgenomen. Onderhandelaar Bolkestein (VVD) zei enkele weken al af te zien van een quotum. De VVD wenst geen internationale verdragen op te zeggen. PvdA en D66 hadden al eerder gepleit voor handhaving van deze verdragen.

Het opvangmodel gaat ook niet op de helling. Het leven van asielzoekers in centra wordt op instigatie van de PvdA 'menselijker' (scholing, betaalde arbeid), maar een nieuwe opzet gaat hen te ver. Het een-jaar-model van de COA is bovendien alleen goed uitvoerbaar als de wachttijden tegelijk drastisch teruglopen. Anders moeten gemeenten te veel huizen afstaan aan asielzoekers. Maar die garantie heeft de politiek niet.

Het asielbeleid van paars II bevat dus geen grote veranderingen. Maar de onderhandelaars zijn al blij met de eensgezindheid. Op bijna alle punten. Want de partijen strijden nog over de competentievraag.

Het asielbeleid valt nu onder de staatssecretaris. D66 echter, wil asielzaken toevertrouwen aan de minister. Het onderwerp is belangrijk genoeg, vindt de partij. VVD daarentegen, wil het asielbeleid houden bij de staatssecretaris. De minister heeft het al druk genoeg, meent deze partij.

De PvdA peinst ondertussen of ze nog een keer de bewindspersoon zal leveren. De twee voorgaande staatssecretarissen (Schmitz en Kosto) waren beiden van PvdA -huize en lagen veel onder vuur. Een deel van de sociaal-democraten vindt dat de VVD maar eens het voortouw moet nemen. Maar een ander deel vreest in dat geval een verharding van het beleid. De VVD zelf twijfelt ook. Want aan de portefeuille asielbeleid kan een partij lelijk haar vingers branden.

    • Yaël Vinckx