'Hij is er, de grote leider is gekomen'

Veertigduizend uitzinnige Turkse moslims in de Amsterdamse Arena juichten zaterdag de Turkse oud-premier Erbakan toe. Hij was de hoofdgast op een congres van de fundamentalistische Milli Görüs-beweging.

AMSTERDAM, 22 JUNI. Het gejoel op de tribunes zwelt aan tot orkaansterkte. Honderden Turkse vlaggen en islamitische vaandels worden wild heen en weer gezwaaid. Duizenden kelen scanderen zijn naam als Necmettin Erbakan in een open auto het Ajax-stadion wordt binnengereden.

“Hij is er, de grote leider is gekomen”, schreeuwt een man als de Turkse oud-premier en leider van de inmiddels verboden Welvaartspartij het podium bestijgt.

Omringd door bodyguards geniet de oude man zichtbaar van de minutenlange huldiging door de veertigduizend uitzinnige bezoekers van het vierde congres van de islamitische organisatie Milli Görüs (Nationale Visie). Zijn zorgvuldig geregisseerde intocht vormt het hoogtepunt van de massabijeenkomst afgelopen zaterdag in de Amsterdam Arena. Vuurwerk wordt ontstoken, brandende letters schrijven: 'We houden van je, man die ons verdedigt'.

Sefik (32) uit Rotterdam straalt als Erbakan beneden op het veld zijn duim opsteekt. “Voor gerechtigheid!” roept Erbakan. “Voor gerechtigheid!” antwoordt Sefik met duizenden anderen tegelijk. Als kind kwam hij vaak in de moskee van Milli Görüs in de Amsterdamse Baarsjes. “Daarna heb ik jaren niets aan mijn geloof gedaan, maar twee jaar geleden ben ik de Koran weer gaan lezen.” Onlangs sloot hij zich opnieuw aan bij de beweging.

Volgens Sefik is de beweging vooral onder jonge Turken erg populair. In Nederland heeft Milli Görüs naar eigen zeggen 42 moskeeën en ruim 30.000 leden. In heel Europa heeft de organisatie ruim 120.000 actieve leden.

Volgens de Leidse islamoloog dr. A. de Groot is Milli Görüs een fundamentalistische organisatie die nauwe banden onderhoudt met de Refah-partij (Welvaartspartij). Begin dit jaar werd de partij verboden, nadat Erbakan eerder door het leger was gedwongen af te treden. Zelf zegt de organisatie aan geen enkele Turkse partij gelieerd te zijn. Secretaris-generaal M. Sabri Erbakan, een neef van Necmettin Erbakan, gaf onlangs echter toe dat 90 procent van de leden van Milli Görüs sympathiseert met die partij.

De komst van oud-premier Erbakan naar Amsterdam is volgens waarnemers ook een duidelijk signaal aan de gematigde vleugel binnen de beweging dat de oude garde de touwtjes vooralsnog stevig in handen heeft.

De meeste bezoekers komen uit Duitsland, waar de beweging in de jaren zeventig is ontstaan.

Pagina 3: Ontbreken Erdogan valt op

Na het verbod in januari ging de Welvaartspartij verder als Partij van de Deugd. Omdat Erbakan van de rechter vijf jaar lang geen politiek mag bedrijven in Turkije, moest een nieuwe leider worden gezocht. Vooralsnog is dat een stroman van Erbakan, maar rond de opvolging ontstond een richtingenstrijd tussen conservatieven en een jongere, meer moderne stroming. Die zien hun voorman in de populaire burgemeester Erdogan van Istanbul.

Opvallend is daarom de afwezigheid van Erdogan die vooraf nog als hoofdspreker was aangekondigd. De burgemeester heeft het te druk, liet de organisatie weten. Maar volgens Z. Arslan van het Utrechtse instituut voor multiculturele ontwikkeling Forum, is het een duidelijk teken dat Erbakan voorlopig niet van plan is veel ruimte te geven voor vernieuwing. “Het geeft ook aan dat Turkse organisaties in Europa nog steeds worden gestuurd vanuit Turkije. Dat is niet goed. De concentratie op de politieke situatie in Turkije leidt alleen maar af van werkelijk belangrijke zaken, zoals bijvoorbeeld de werkloosheid onder de Turkse gemeenschap in de verschillende Europese landen.”

De banden met Turkije lijken zaterdag echter sterker dan ooit. Twee populaire zangers bezingen het geliefde moederland. En even later marcheert een fanfare in traditionele Ottomaanse gewaden het veld op. “Milli Görüs identificeert zich graag met de Ottomaanse periode, omdat staat en religie toen nog niet gescheiden waren”, zegt Arslan.

Ook Mehmet is teleurgesteld door de afwezigheid van Erdoban. De 38-jarige automonteur is met zijn echtgenote en twee vrienden in alle vroegte uit Hannover vertrokken. Bij de hoofdingang heeft hij afscheid genomen van zijn vrouw. Volgens islamitisch gebruik wonen mannen en vrouwen de bijeenkomst gescheiden bij. De vrouwenafdeling bevindt zich in de oostzijde van het stadion.

“Het is de hoogste tijd dat plaats wordt gemaakt voor de volgende generatie. De ouderen praten alleen maar over Turkse politiek. De echte problemen, zoals werkloosheid en discriminatie komen daardoor niet echt aan de orde”, zegt Mehmet.

Ook Ramazan, een 20-jarige student internationaal management uit Wiesbaden, vindt dat de jongeren nog te weinig invloed hebben binnen Milli Görüs. “Het is een goed teken dat dit congres voor het eerst in Nederland wordt gehouden. De Turkse moslims in Nederland zijn veel vooruitstrevender dan in Duitsland”, zegt hij. Volgens Ramazan heeft het verplaatsen van het jaarlijkse congres naar Nederland ook te maken met de houding van de Duitse autoriteiten. De Duitse veiligheidsdienst houdt Milli Görüs al jaren scherp in de gaten. “Zij zien in ons een bedreiging.

In Nederland is men ruimdenkender.” Volgens Ramazan stuit de vernieuwing binnen de beweging ook op culturele barrières. “Veel heeft te maken met respect. Je kunt de ouderen niet zomaar tegenspreken, ondanks dat je misschien gelijk hebt. We moeten ze stukje bij beetje overtuigen.”