Boorverbod op Wad kost 20 mrd; Vertrekkende NAM-directeur Oele hekelt gedraai kabinet

Dr. Jan Oele, algemeen directeur van de Nederlandse Aardolie Maatschappij gaat per 1 juli met pensioen. Op diezelfde datum doet de rechtbank in Leeuwarden uitspraak over exploratieboringen van de NAM naar aardgas in het Waddengebied. Een verbod kost de Staat 20 miljard gulden, waarschuwt Oele.

ASSEN, 22 JUNI. De vraag hoe ernstig het voor de NAM is als de proefboringen naar aardgas onder de Waddenzee niet doorgaan, wil Jan Oele nog niet beantwoorden. “Het is nog te vroeg voor een secenario waarin het doek valt. Maar het zou wel uiterst teleurstellend zijn als de regering terugkomt op haar besluit van 1994, door de Tweede en Eerste Kamer goedgekeurd, om ons proefboringen toe te staan. Mijn grootste frustratie is dat we niet kunnen doorgaan omdat het kabinet een draai van 180 graden lijkt te maken.”

De NAM is veruit de grootste gasproducent in Nederland. Dit dochterbedrijf van Shell en Esso heeft er bij de exploratie van nieuwe velden belangrijk aan bijgedragen dat Nederland ondanks 35 jaar productie zijn bewezen gasvoorraden vrijwel stabiel heeft weten te houden. Honderden kleine gasvelden werden in die periode ontdekt. Die stelden de NAM en de Gasunie in staat een flink deel van de voorraad in het grote veld in Groningen op te sparen. 'Slochteren' draagt in de zomer slechts weinig bij aan de gasvoorziening en de export; 's winters, als de vraag hoog is, wordt het veld bijgeschakeld.

“We zijn volop bezig met de exploratie en productie van nieuwe kleine velden, ook in West-Nederland. Echte grote velden zijn niet meer te vinden, zo heeft het geologisch onderzoek uitgewezen”, zegt de NAM-directeur. “Maar de reserves onder de Waddenzee zijn een heel belangrijke aanvulling, goed voor zo'n vijftien jaar huishoudelijk verbruik in Nederland.”

Geoloog Oele, die carrière maakte bij Shell, gaat op 1 juli met pensioen. Met de 'tropenjaren' die hij voor het olieconcern in het buitenland maakte, had hij al eerder op zijn lauweren kunnen gaan rusten. Oele werkte in Brunei, Indonesië, Nieuw-Zeeland en Nederland in de exploratie, het speuren naar olie en gas. In datzelfde vak vervulde hij diverse functies op het Shell-hoofdkantoor in Den Haag, werd eind jaren '80 algemeen directeur van de Shell-werkmaatschappij in Turkije en was van 1992 tot 1995 Hoofd van de Exploratie Divisie van Shell International.

In zijn laatste baan, bij de NAM, concentreerde hij zich meer op organisatie en asset-management: het verkorten van besluitvormingprocessen en vergroting van de efficiëntie. Offshore-eenheden werden in kleinere stukjes verdeeld, medewerkers zijn op meer plaatsen inzetbaar geworden, wat leidt tot grotere betrokkenheid en verantwoordelijkheid van personeel. De NAM-organisatie is “platter en breder, men leert elkaar beter kennen en werkt nauwer samen dan voorheen.”

Tegelijk wordt het personeelsbestand verjongd en iets ingekrompen: tot 2000 zullen van de 2650 NAM-werknemers 250 ouderen met VUT gaan of worden overgeplaatst naar een ander Shell-bedrijf. Honderd nieuwe afgestudeerden van de technische universiteiten komen ervoor terug.

“Mijn geologische interesse heb ik de laatste jaren noodgedwongen wat verwaarloosd, maar dat gaat nu weer veranderen”, zegt Oele. Hij is voorzitter van de Maatschappelijke adviescommissie Gebiedsbestuur Aard- en LevensWetenschappen van de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek. Deze mondvol duidt op een club deskundigen die zich toelegt op het duurzaam gebruik van allerlei grondstoffen. “We gaan een commissie instellen die zal concentreren op een boeiend nieuw terrein: de toekomstige mogelijkheden van de biologie en bio-technologie en hoe je daar verantwoord mee omgaat.”

Het zit Jan Oele een beetje dwars dat hij net vertrekt op de dag dat de bestuursrechter in Leeuwarden beslist over de vraag of de proefboringen, die de NAM in het Waddengebied wil verrichten om omvang en ligging van gasvelden vast te stellen, verantwoord zijn. “Maar de procedures zijn lang, je kunt je vertrek niet blijven uitstellen.”

De proefboringen worden grotendeels schuin uitgevoerd, langs de randen van het natuurgebied. Maar een zestal boringen is op het wad zelf gepland. Ze worden 's winters, buiten het broedseizoen gedaan, gedurende enkele maanden per boring en met een minimum aan verstoring van de natuur, verzekert Oele. “Onze tegenstanders zeggen dat economische activiteiten niet kunnen samengaan met natuur- en milieubehoud, dat we het milieu op de tweede plaats zetten. Ik ben ervan overtuigd dat wij werkelijk alle maatregelen hebben genomen om het proces verantwoord te laten verlopen. Er zal geen sprake zijn van onomkeerbare schade.”

Oele onderstreept dat ook vissers en de recreatiesector economische activiteiten op de Waddenzee verrichten. “Die discussie hebben we uitvoerig met de politiek in Den Haag gevoerd, met als conclusie dat gaswinning en milieu samen kunnen gaan. Bodemdaling treedt ontegenzeglijk op als je gas wint op het land. Op de Waddenzee gebeurt dat niet, door de sterke sedimentaire beweging (zandaanvoer naar het gebied door de sterke stroming tussen de eilanden, red.). Dat is aangetoond met metingen door onder meer het Waterloopkundig laboratorium op het veld bij Ameland sinds 1986. Na ruim tien jaar gaswinning is in dat veld driekwart van de totale ondergrondse drukdaling opgetreden, maar zonder dat er feitelijk enig effect van bodemdaling is geconstateerd.”

Het zou volgens Oele “uiterst teleurstellend” zijn als de regering terugkomt op haar toestemming, zoals minister De Boer van VROM in de verkiezingscampagne bepleitte. “Die uitspraak was buitengewoon ongelukkig.” Premier Kok verklaarde tijdens een tournee in het noorden rekening te moeten houden met het feit dat twee paarse partijen - PvdA en D66 - zich in hun verkiezingsprogramma's verzetten tegen proefboringen op de Waddenzee.

Jan Oele: “Kok heeft zich tegen die bepaling in het PvdA-programma niet verzet, wat hij wel op het partijcongres deed toen het ging over de hypotheekrente. Het zou een novum zijn als concessies die eens aan een oliemaatschappij zijn verleend, niet het normale vervolg krijgen: dat de activiteiten die wij onder de afgesproken voorwaarde willen doen niet mogen doorgaan.”

Eerder heeft de NAM aangegeven in dat geval beroep bij de rechter te zullen aantekenen omdat haar belangen ernstig worden geschaad. De algemeen directeur wil nu niet op de mogelijke gevolgen ingaan “ook vanwege de lopende procedures bij de rechtbank in Leeuwarden.”

Wel zit het hem dwars dat de politieke partijen geen nieuwe argumenten aandragen. “Het lijkt op een cirkelgang: je bespreekt de milieu-aspecten, legt de voorwaarden voor proefboringen vast, neemt een politiek besluit maar komt daar later weer op terug. Je bent hier met nieuwe kleren voor de keizer bezig. Het zou betekenen dat wij ons recht om ten minste 200 miljard kubieke meter aan mogelijke gasvoorraden te winnen niet mogen uitoefenen. Het financiële element, zowel voor ons als voor Nederland mag hier niet worden veronachtzaamd: per kubieke meter gas vloeit er ten minste een dubbeltje naar de Staat, dat is samen 20 miljard gulden. Maar het allerbelangrijkste vind ik wat er in ecologische zin met de Waddenzee gebeurt bij gaswinning. Wij zien absoluut geen negatieve effecten optreden.”