Studenten in Indonesië zoeken nieuwe heldenrol

Een maand geleden trad president Soeharto af en gingen studenten in Jakarta en elders juichend de straat op. De 'eerste fase' van het studentenprotest was succesvol afgesloten. Maar hoe moet het nu verder? De eisen zijn niet langer eenduidig en de omstandigheden een stuk gecompliceerder.

JAKARTA, 20 JUNI. De agenda van Irma Hutabarat was de afgelopen weken volgeboekt. Niet dat haar werk als directeur van reclamebureau BNB Communications zoveel tijd opslokte, want de economische crisis in Indonesië is ook in die branche zeer voelbaar. Nee, Irma besteedde de meeste uren aan overleg met studenten. De 40-jarige moeder van drie kinderen zit als oud-student van de Universitas Indonesia een discussiegroep voor van studenten en alumni van een aantal Jakartaanse universiteiten. Samen brainstormen ze over wat Irma “de tweede fase van het studentenprotest” noemt, ofwel: wat moet er volgens de studenten na het vertrek van Soeharto nog allemaal veranderen in Indonesië?

“De studenten zijn de morele kracht van het land. Zij moeten vertolken wat het volk niet kan of niet durft. Zij moeten het systeem blijven bekritiseren en hervormingen blijven eisen”, vertelt Irma. Morgen is het precies een maand geleden dat de 'eerste fase' van het studentenprotest succes opleverde. Na vijf dagen bezetting van het parlementsgebouw in Jakarta dwongen 30.000 studenten president Soeharto tot opstappen. “Dit is een goed moment om het protest nieuw leven in te blazen”, meent Irma, die vorige maand samen met andere oud-studenten de demonstrerende studenten bij het parlement voorzag van drank, voedsel en kleding.

De studenten en alumni grijpen dit weekeinde aan om het momentum van hun protest terug te winnen. Vandaag houdt de Trisakti-universiteit in het westen van Jakarta een herdenkingsbijeenkomst voor de vier studenten die op 12 mei op de campus van deze universiteit werden neergeschoten door militairen. De vier slachtoffers worden in studentenkringen aangeduid als “de helden van de hervorming”. Op het universiteitsterrein zullen gebouwen binnenkort hun namen dragen, er komt een monument om de vier jongens, allen jonge twintigers, postuum te eren, en er zijn plannen voor een museum waarin onder meer hun bebloede kleding tentoongesteld zou moeten worden. “Hiermee hopen we dat dit vreselijke incident nooit zal verdwijnen uit de herinnering van de Indonesiërs”, zei Adi Andojo Soetjipto, voorzitter van het 'reformasi-team' van de universiteit eerder deze week.

“Tot voor kort zeiden de autoriteiten bij elk protest van studenten, dat zij het volk niet vertegenwoordigen”, zegt Ati Pratam, student aan de Universitas Indonesia (UI) en mede-organisator van de herdenkingsbijeenkomst. “Maar sinds wij de aanzet hebben gegeven tot de val van Soeharto, kan de regering dat niet meer zeggen. De studenten zijn nu de helden van het volk. En die rol moeten we vasthouden.”

Volgens Irma Hutabarat beseffen de studenten welke rol ze hebben. “Ze weten dat ze de macht hebben om iets te bewerkstelligen in dit land.” Maar het grote probleem is op dit moment, zo beaamt Irma, wat ze nu precies willen bewerkstelligen. Tot 21 mei draaiden alle demonstraties om hetzelfde: Soeharto moest weg. Nu liggen de zaken wat gecompliceerder. “Het zijn geen hapklare brokken voor de media meer”, beseft Irma.

De studenten scharen zich, zo blijkt steeds vaker, niet langer massaal achter hetzelfde doel. De ene groep wil dat Habibie opstapt, een andere groep eist dat er zo snel mogelijk verkiezingen komen en weer een andere groep is alleen maar bezig met het opeisen van de rijkdommen van de Soeharto-familie. Daar komt nog eens bij dat een groot deel van de studenten inmiddels weer de studieboeken is ingedoken, en examens doet om zo de door wekenlange demonstraties opgelopen achterstand goed te maken. “Er is geen balans in de discussie over de hervormingen. De maatregelen die Habibie nu neemt, zorgen voor verwarring bij veel studenten en dat maakt het massale protest moeilijker”, zegt Ferdiansjah Junir, een 39-jarige bankier uit Jakarta en oud-student aan de UI.

In een poging het overzicht terug te krijgen, draait de bijeenkomst van vandaag op het terrein van de Trisakti-universiteit naast de herdenking van de vier slachtoffers ook om de presentatie van het nieuwe protestplan van de studenten. “Zij moeten doorgaan met hun aanval op het politieke systeem. Daar draaide het dit voorjaar om en daar blijft het om draaien”, zegt Irma. Op korte termijn betekent dat, volgens haar, de eis voor snelle verkiezingen. Op lange termijn streven de studenten na dat iedereen uit het Soeharto-regime opstapt uit de Indonesische politiek.

De duizenden studenten die zich vandaag verzamelen op de Trisakti-campus, zullen bij hun herdenking in gedachten teruggaan naar die fatale twaalfde mei en naar de dagen die volgden. “Wat je toen zag, vooral tijdens de rellen en de plunderingen, was het beste bewijs voor de fouten die Soeharto en zijn mensen hebben gemaakt in hun systeem van onderwijs en opvoeding van het Indonesische volk”, zegt Irma Hutabarat. Onder Soeharto draaide alles in het onderwijs om de Pancasila, de Indonesische staatsideologie. “In theorie is die ideologie goed, maar in praktijk werd zij misbruikt door de regering. Alles werd er op teruggevoerd. Het volk werd dom, angstig en stil gehouden. Toen het fout ging, zag je dat we een slecht opgevoed volk zijn. We zijn opgevoed met het gegeven dat er maar een mening bestaat: die van de regering”, zegt Irma. “Opvoeding en scholing zijn voor mij een van de belangrijkste zaken die moeten veranderen in dit land. Ik wil dat mijn kinderen straks goed en eerlijk onderwijs krijgen en dat ze in hun geschiedenisboekjes kunnen lezen wat er hier werkelijk gebeurde in 1998.”

Volgens de oud-studente moeten de studenten snel en zonder aarzelen weer het voortouw nemen in het protest. “Zij staan aan het begin van elke hervorming in dit land die het volk ten goede komt.” Volgens Hutabarat hebben zij de grootste invloed met hun demonstraties en moeten de studenten niet de trend volgen en ook een politieke partij vormen. “Er zijn nu 28 nieuwe politieke partijen opgericht sinds Soeharto weg is. Dus die ene studentenpartij zal geen zoden aan de dijk zetten. Studenten moeten geen politici worden. Ze moeten studeren en demonstreren voor de toekomst van dit land.”