Naast maken van een testament is onderhoud nodig

“Heeft u een testament?” Het antwoord op die vraag is vaak nee. In tweederde van de Nederlandse huishoudens hebben de partners geen testament laten maken. Degenen die trots een 'ja' laten horen hebben meestal een 'langstlevende testament'. Men realiseert zich meestal niet dat er diverse langstlevende testamenten zijn met verschillende juridische en fiscale gevolgen. Testamenten, meestal opgemaakt op het moment van het huwelijk, kunnen inmiddels wel eens verouderd zijn door wijzigingen in het erfrecht, door rechtspraak en niet in de laatste plaats door andere persoonlijke omstandigheden en wensen.

Als er geen testament is geldt het erfrecht bij versterf. Hierin is bepaald wie er welk deel erft. In het huidige systeem betekent dit dat de erfgenamen ieder voor gelijke delen erven. In het huidige erfrecht is niet bepaald wat de betreffende erfgenamen erven. Stel er is sprake van een gezin van man, vrouw, gehuwd in gemeenschap van goederen en twee kinderen. Er is geen testament het vermogen bestaat alleen uit het eigen huis. Als de man overlijdt bestaat de nalatenschap uit de helft van de waarde van het huis. De vrouw en de twee kinderen erven ieder voor een derde. Zij worden gezamenlijk eigenaar van het huis. Er zullen dan gezamenlijk beslissingen genomen moeten worden, waarbij ook aangetrouwden zich kunnen mengen, bijvoorbeeld ten aanzien van verkoop verbouwing van de woning. Dit kan tot problemen leiden. Dat speelt des te meer, wanneer de aandelen van een vennootschap waar een bedrijf in is ondergebracht vererven. De zeggenschap verbonden aan de aandelen versnippert zodat het voortbestaan van de onderneming in gevaar kan komen.

De uitspraak 'als ik er niet meer ben, dan zoeken ze het maar uit' wordt vaak gehoord als excuus om het opmaken van een testament uit te stellen. Men heeft moeite met nadenken over de situatie na de dood. Maar dit kan tot veel problemen leiden voor de nabestaanden, die door middel van een testament voorkomen hadden kunnen worden. Met een testament kan de erflater bepalen wie voor welk deel erft, maar ook wie wat erft. Het is belangrijk om stil te staan bij de wensen en ideeën van de erflater en zo concreet mogelijk wensen en doelstellingen formuleren.

De eerste vraag die dan opkomt, is, wat wil de erflater, degen die het testament opmaakt, bereiken met zijn testament. Dit is de basis een testament. Natuurlijk wil de erflater allerlei narigheid tussen erfgenamen voorkomen. De vraag is alleen hoe? En er moeten moeilijke keuzen gemaakt worden. Er zijn twee benaderingen: een juridische en een financiële. Bij de juridische gaat het er bijvoorbeeld om wie er over welke vermogensbestanddelen en in welke mate kan beschikken. Of met andere woorden wil de erflater de juridische positie van de langstlevende partner of die van de kinderen versterken? Het eerste kan hij bereiken door bijvoorbeeld het eigendom van alle vermogensbestanddelen toe te wijzen aan de langstlevende partner. Deze kan dan zelf beslissen wat hij of zij er mee doet. Dat wil zeggen zonder toestemming van de kinderen. De langstlevende partner kan zelf bepalen of en wanneer het huis wordt verkocht. Ook over wijzigingen, zoals een ingrijpende verbouwing, kan zelf een beslissing worden genomen. De wens om de langstlevende partner juridisch te beschermen ten opzichte van de kinderen kan er toe leiden dat de erflater alle vermogensbestanddelen wenst toe te wijzen aan de achterblijvende partner. Dit kan overigens ook te maken hebben met het emotionele oordeel dat de langstlevende partner ook jarenlang nauw betrokken is geweest bij de opbouw van het vermogen van de erflater, waaronder een bedrijf.

De erflater kan ook onderscheid maken ten aanzien van verschillende vermogensbestanddelen. Zo kan hij bepalen dat het huis naar de langstlevende partner gaat, een schilderij naar één van de kinderen en bijvoorbeeld de aandelen van een onderneming naar het kind dat de beoogde opvolger is. Hierdoor kan er een situatie van overbedeling ontstaan. Dit betekent dat een erfgenaam meer krijgt dan waar hij eigenlijk recht op heeft. Dit kan opgelost worden doordat degene die overbedeeld is, een schuld krijgt aan de overige erven.

Natuurlijk moet de achterblijvende partner financieel goed verzorgd achterblijven. Dat wil zeggen de positie van de langstlevende moet financieel veilig gesteld worden. Wat is 'goed verzorgd'? Dit dient geconcretiseerd te worden. Overleg met de partner is hierbij van belang. Er kunnen tussen de partners verschillende ideeën bestaan over wat 'financieel goed verzorgd achterblijven' is.

Naar een eenmaal opgemaakt testament moet ook nadien gekeken worden. Er kan in de loop der jaren veel veranderen, zowel in externe als in persoonlijke omstandigheden. Zo kan het bedrijf dat de erflater 20 jaar geleden gestart is, uitgegroeid zijn tot een middelgrote onderneming. Wat moet hiermee gebeuren, wanneer de erflater overlijdt vóór het moment dat hijzelf het bedrijf heeft kunnen overdragen of verkopen? Wanneer een van de kinderen bestemd is om op te volgen, dan is het raadzaam om dit ook zo in het testament te regelen. Vijf jaar later zou de mening van de erflater gewijzigd kunnen zijn ten aanzien van de opvolging in het bedrijf. Ook het betreffende kind kan om allerlei redenen van zakelijke en/of persoonlijke aard van mening zijn veranderd. Vandaar dat een testament regelmatig opnieuw bekeken moet worden om na te gaan of het nog in overeenstemming is met persoonlijke wensen en omstandigheden. Overigens, de bedrijfsoverdracht bij leven krijgt weinig of te laat aandacht, laat staan de bedrijfsopvolging bij overlijden. Het testament is hier een onderdeel van.

De voogdij over de kinderen is een ander onderdeel in het testament dat regelmatig aandacht behoeft. Misschien zijn bepaalde vrienden of familieleden bij de geboorte van kinderen tot eventuele voogd benoemd voor het geval beide ouders overlijden. De mening van de ouders over de betrokken personen kan veranderen. Ook dan dient het testament veranderd te worden. Dit wordt maar al te vaak vergeten of uitgesteld. Zo is het opmaken en onderhouden van een testament in iedere levensfase van belang. Hulp van een deskundige kan daarbij raadzaam zijn.