Geen shirtruil!

De conservatieve oppositie in Iran maakt zich zorgen. “De Amerikanen hebben sport gebruikt om de relaties met China te normaliseren, en ze gebruiken dezelfde tactiek met Iran”, waarschuwde de behoudende krant Jomhuri Islami. Rechtse tegenstanders van het hervormingsbewind van president Mohammad Khatami hebben de regering gevraagd de Iraanse voetballers te verbieden morgen na hun wedstrijd tegen de Verenigde Staten shirts te ruilen met de Amerikanen. Als je zo intiem wordt met je vijand, komt het einde van de vijandschap in zicht. En het gaat hier niet om zomaar een vijandschap, maar om een van de grote symbolen van de Islamitische Revolutie.

Het debat over het ja of nee herstellen van de relaties met Grote Satan Amerika, de imperialistische onderdrukker en exporteur van culturele vuiligheid, reflecteert de stand van zaken in de permanente machtsstrijd tussen hervormers en conservatieven in de Islamitische Republiek Iran. Het 'Dood aan Amerika!' is door de jaren heen verworden tot schaapachtig ritueel op revolutionaire verjaardagen: zo is het revolutionair elan in Iran verflauwd. Na negentien jaar Islamitische Revolutie willen de meeste Iraniërs gewoon een aardige baan en een beetje vrijheid, een verlangen dat zich een jaar geleden uitte in de verkiezing van de liberale intellectueel Khatami als president van Iran. Maar traditioneel rechts, dat nog steeds een meerderheid in het parlement heeft, vecht op alle fronten terug.

Khatami, die sterk staat door de omvang van zijn verkiezingsoverwinning (bijna zeventig procent van de stemmen), toonde zich begin dit jaar in een vraaggesprek met de Amerikaanse televisiemaatschappij CNN bereid een dialoog met het Amerikaanse volk te openen. Die moest de opmaat vormen naar geleidelijke normalisering van betrekkingen die in 1980 werden verbroken tijdens de bezetting van de Amerikaanse ambassade in Teheran. Hij suggereerde culturele en sportieve uitwisselingen om het ijs te breken. De VS, die ook hun trauma's hebben, gingen daarin voorzichtig mee.

En zo maakten begin februari Amerikaanse worstelaars furore in Iran als de eerste officiële Amerikaanse sportploeg die de Islamitische Republiek sinds de revolutie van 1979 bezocht. Dat gebeurde, des te pikanter, op een toernooi ter gelegenheid van de verjaardag van de Islamitische Revolutie. De conservatieven treurden: “Ze zijn van plan de Amerikaanse vlag te hijsen en hun volkslied te spelen om onder onze neus te wrijven dat wat wij vorig jaar nog plachten te vertrappen!” Maar gewone Iraniërs - die dol zijn op worstelen - sloten de worstelaars in hun hart. De Amerikanen zeiden verrast te zijn over hun ontvangst.

Een ploeg Iraanse worstelaars bracht in april een tegenbezoek, en werd, zonder twijfel tot hun verbazing, door de douane twee uur lang vastgehouden voor vingerafdrukken en foto's. Het State Department legde later uit dat dit nu eenmaal wettelijk vereist was voor burgers van landen die op de Amerikaanse lijst van terroristische staten staan.

De Iraanse conservatieven hebben een belangrijke troef: Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei, gids van de natie en de feitelijke nummer 1 van het Iraanse regime, zit in hun kamp. En terwijl de regering van president Khatami voortdurend Amerikaanse bezoekers - sporters, intellectuelen, toeristen - binnenhaalt, herhaalt hij onvermoeibaar dat “de Iraanse natie nooit zal buigen voor de onderdrukkende Amerikaanse politiek”. Twee weken geleden nog verklaarde ex-minister van Buitenlandse Zaken Ali Akbar Velayati, een naaste adviseur van Khamenei, dat de Opperste Leider “vastbesloten” is dat Iran de betrekkingen met de VS niet zal herstellen. Recente bezoeken van wat Amerikaanse burgers, zo zei Velayati, hadden niets te maken met de beginselvaste politiek van Iran jegens de VS.

Heel Iran ligt morgen voor de buis: de Iraanse justitie heeft besloten een vastgestelde zitting van het in Iran met grote spanning gevolgde proces tegen de populaire burgemeester van Teheran tot 25 juni te verdagen omdat dit zou samenvallen met de voetbalwedstrijd tegen de VS. De rechter verklaarde deze week op deze manier “de bevolking in staat te stellen deze voor ons land gevoelige en belangrijke wedstrijd te volgen”. Het proces tegen burgemeester Gholamhossein Karbaschi, een vriend van Khatami die door de conservatieven wordt aangepakt om de president te beschadigen, wordt integraal uitgezonden door de Iraanse staatsradio en -televisie, de Stem en Blik van de Iraanse Natie. “Ik wil dat de Stem en Blik het proces op een dusdanig tijdstip uitzendt dat het de mensen niet hindert bij hun ochtendgebed en evenmin samenvalt met de uitzendingen van de voetbalwedstrijden”, zei Karbaschi zelf al eerder.

“We moeten niet toestaan dat deze vriendschappelijke ontmoeting voor de Wereldkampioenschappen een slag tussen twee ideologieën wordt”, meende de Engelstalige krant Iran News deze week. Voor de meerderheid van de Iraanse bevolking is daarvan inderdaad geen sprake meer - voor de conservatieve factie is de wedstrijd niets anders dan dat.

    • Caroline Roelants