Niet de pillen, maar de muziek; De opmars van de techno-house

Techno-muziek is 'alles wat vibreert, stuwt en zindert'. De techno-dj's trekken duizenden fans, ook morgenavond, op het grote openlucht techno-festival in Almere.

Openlucht-festival The New Frontier (jungle, techno, speedgarage) wordt morgen gehouden in Muiderzand, Almere, van 21.00 tot 8.00. Met onder anderen Oliver Bondzio, Colin Dale, dj Sasha, Lady Aïda, The End Soundsystem met Mister C. Laurent Garnier zal hier live optreden met band. Jeff Mills is te zien op 25 juni in Paradiso, Amsterdam; 26 juni Effenaar, Eindhoven. Ten Days Of Techno in Gent wordt gehouden van 17 tot en met 27 juli.

Cd's van Laurent Garnier zijn verschenen bij PIAS, die van Sven Väth bij Virgin.

Paul en Janine arriveren uit Geleen. Ze gooien hun slaapzakken op de grond en halen een ontbijtkoek tevoorschijn. Daniëlla (25) schenkt witte wijn in. Ze heeft zwart, strak achterovergekamd haar, bleke wangen, rode lippen en mompelt iets over 'slecht geslapen vannacht'. Terwijl Janine een joint draait zet Paul een tape op. Het is donderdagavond, ze logeren bij Daniëlla om uit te gaan in Amsterdam. 'Paul' is 41 en werkt bij een woonstichting. 'Janine' (24) doet een interne opleiding bij een supermarkt. Hun echte namen mogen niet in de krant want ze zijn allebei bezig met een promotie. De werkgevers zouden het waarschijnlijk niet toejuichen dat Paul en Janine buiten werktijd een uitgaans-leven leiden.

Saturday Night Fever begint tegenwoordig op donderdagavond. Dankzij de naam van dj Laurent Garnier is Mazzo al uitverkocht voordat de deuren opengaan. Behalve Daniëlla, Paul en Janine zijn nog meer Limburgers speciaal voor Garnier naar Mazzo gekomen. Harry (33) heeft geen logeeradres in Amsterdam. “Morgenochtend slaap ik eerst een uurtje in de auto en dan rij ik terug naar huis, naar vrouw en kinderen.” Hij zal vanaf een uur of drie alleen maar cola drinken.

Binnen is het voorprogramma nog bezig. Laurent Garnier staat op een verhoging bij de bar, en schikt zijn platen. Techno-platen. Muziek die ronddwarrelt als de lichtjes van een discobal - die je, als het goed is, het gevoel geeft alsof je langzaam wordt opgetild.

De naam 'techno' sloeg vroeger op de kale elektro-stijl van de grondleggers uit Detroit. Maar in Nederland is techno inmiddels de verzamelnaam voor alles wat vibreert, stuwt en zindert. En dat is nogal wat. In de luwte van de gabberhouse die de laatste jaren de media en een groot deel van de jeugd in zijn greep hield, groeide techno uit tot een amorfe maar krachtige stroming - van minstens tien jaar oud. In de house-wereld heet dat een 'veteraan'.

House heeft veel nieuwe muzikale stromingen opgeleverd maar bijna evenveel zijn er intussen weer gesneuveld. Aan het eigen succes, een uitgeputte formule of overdaad. Toch trekt techno ieder weekend duizenden danslustigen en heeft de stroming ook na een decennium de naam van 'voorhoede' kunnen volhouden. Want terwijl de massa danst, ontwikkelen de muzikanten nieuwe vormen en variaties op de bekende stijlmiddelen.

Anders dan 'gabber' trekt techno een doorgaans volwassen en minder straf pillenslikkend publiek, dat zich serieus verdiept in de carrières van techno-sterren. De meeste dj's gaan al net zo lang mee. Helden als Juan Atkins, Derrick May en Kevin Saunderson uit Detroit worden nog altijd geëerd om hun pionierswerk, en hun optredens bezocht om dezelfde reden als sommige mensen naar de Stones gaan: je moet ze een keer gezien hebben. Uit Europa komen Darren Emerson (UK), Sven Väth (Duitsland), Laurent Garnier (Frankrijk), Speedy J (Nederland), bijna allemaal behalve dj ook muzikant. Ze maken vibrerende techno-singles voor de dansvloer, en benutten de volledige lengte van een cd om iets anders te doen dan wat aanzet tot urenlang heen en weer lillen. De Duitser Sven Väth bijvoorbeeld, laat op zijn laatste cd Fusion een stemmig verloop horen van kabbelende elektronica tot de dwingende zweepslag van synthetische drums.

Helder!

Na Detroit aan het eind van de jaren tachtig kwam techno begin jaren negentig voornamelijk uit Duitsland. Sven Väth (33), op een middag in Amsterdam, vindt dat vanzelfsprekend. “Nieuw! Clean! Helder! Daar lusten wij Duitsers wel pap van.” Het begon eind jaren zeventig met Kraftwerk. “Eerst had je nog andere elektronische muziek, ook Duits, van Tangerine Dream en Klaus Schultze. Maar dat klonk dromerig en vaag. Kraftwerk was de eerste groep met afgemeten dansritmes. Hun muziek was super-elektronisch, en had heel duidelijke structuren. Om zoiets in de disco te horen was in die tijd een volslagen nieuwe ervaring.”

Väth, zelf een tiener, draaide plaatjes in de discotheek van zijn ouders. In die tijd had de dj een andere status. Hij gold nog niet als het opperhoofd van de dansvloer die met zijn persoonlijke aanpak het publiek 'een verhaal vertelt', of 'meeneemt op reis', zoals dj's tegenwoordig graag hun taak omschrijven; het publiek bepaalde grotendeels wat er werd gedraaid. “Ik deed een kwartiertje blues, dan wat foxtrot, rock 'n' roll, een mopje Motown. Maar begin jaren tachtig ging ik bij Dorian Gray, een club op het vliegveld van Frankfurt werken, en kocht ik mijn eerste houseplaten uit Detroit.”

Toen house aan het eind van de jaren tachtig tegelijkertijd doorbrak in Noord-Oost Amerika en West-Europa, leidde Väth in Frankfurt inmiddels zijn eigen discotheek, Omen, en had hij naam gemaakt als remixer van verschillende hits (zoals 'The Power', van Snap). Begin jaren negentig nam hij zijn eerste solo-plaat op, 'Accident In Paradise', een spinnig stukje elektronica waar de bastonen als zwiepende elastiekjes bovenuit klinken.

Fransman Laurent Garnier (32) vindt 'techno' geen passende naam voor dit soort muziek. “In de gunstigste zin betekent het 'electronische dansmuziek die steeds een stap verder gaat'. Op verzamel-cd's met techno zit er altijd troep tussen die nooit 'techno' had mogen heten. Het experiment zou essentieel moeten zijn, maar dat is het voor veel muzikanten niet meer.” Garnier heeft twee cd's uitgebracht en ziet zichzelf inmiddels meer als muzikant dan als dj. “Vanavond is een van mijn laatste dj-optredens. Ik run een eigen platenmaatschappij, maak muziek, probeer jong talent te vinden en reis zo'n beetje iedere week de wereld rond. Het wordt me te druk. Ik ga me nu toeleggen op een goeie live-show om af en toe mee op te treden.”

Daniëlla heeft de afgelopen nachten nauwelijks geslapen omdat ze hier vanavond Laurent Garnier zal zien draaien. Garnier vindt dat vreemd. “Dj's passen niet in een sterrensysteem. We zijn misschien 'bekend', maar niet verheven. Alle dj's die ik ken lopen vóor hun set gewoon door de zaal in plaats van zich terug te trekken in de kleedkamer. Iedereen kan met ons praten.”

Paul, Janine en Daniëlla doen er alles voor om bepaalde dj's te zien optreden. “In Limburg is niets te doen, dus we zijn we altijd onderweg,” zegt Paul. “Naar Amsterdam, Duitsland. Of naar België, daar gebeurt ook veel. Zo heeft Gent in de zomer het tien dagen durende 'I Love Techno'-festival, waar alle grote namen draaien voor zo'n vijftienduizend man.” Daniëlla en Janine hebben altijd kleine camera's bij zich in de hoop dat ze op de foto kunnen met hun helden. Janine denkt graag over zichzelf als 'de toekomstige vrouw van Darren Emerson', dj en muzikant van Underworld. Daniëlla noemt de Duitser Sven Väth het toppunt van schoonheid.

Bezwete armen

Väth en Garnier vindt ze 'geil draaien'. Zware bassen, een zware beat en net iets langzamer dan wat je meestal hoort. En monotoon, daar houdt Daniëlla van. Een dj die zo draait vindt ze vanzelf aantrekkelijk, 'ongeveer zoals iemand aantrekkelijk kan worden alleen omdat hij zo aardig is'.

Dit is de nieuwe generatie - die niet de opwinding zoekt van live-muziek bij popconcerten, maar zich verdringt rond het dj-podium om te kijken naar bezwete armen die met één hand voorzichtig een naald op de plaat laten zakken en met de andere een koptelefoon tegen hun oor gedrukt houden. “Als Jeff Mills komt draaien ga ik tot door de hel om binnen te komen”, zegt Paul. Hij houdt zijn handen uit elkaar alsof hij een vrouw om haar middel pakt, maar duidt een plaat aan. “Als je daar van bovenaf naar kijkt... Mills draait met drie draaitafels tegelijk. En hij gebruikt niet alleen platen, hij heeft ook een drumcomputer staan om eigen overgangen te maken.”

Door de kale ritmes, de lineaire ontwikkeling en het ontbreken van vocalen, leek techno eind jaren tachtig een breuk met het verleden. Wie over techno praatte, had het niet over een pakkend refrein of een mooie solo, maar over 'het geluid' van de bassynthesizer of de drumcomputer. Maar al werd de techno-revolutie mogelijk gemaakt door de nieuwe goedkope digitale techniek, de meeste muzikanten ontwikkelden een steeds grotere voorkeur voor ouderwetse, analoge apparatuur. De Roland 808 (een drumcomputer), de 909 of de 303 (een bassynthesizer) werden 'collectors items'. “De digitale spullen klinken te exact, minder warm dan een analoog apparaat”, zegt Laurent Garnier.

En juist in het gebruik van de analoge apparaten schuilt een brug naar het verleden. Op een aantal popsongs die rond 1980 opvielen door hun 'geluid', werd gebruik gemaakt van diezelfde, nu populaire elektronica. 'Sexual Healing' van Marvin Gaye, maakte goede sier met de ontzielde klank van de 808 drumcomputer, net als de monsterhit 'In The Air Tonight' van Phil Collins. “Techno werd niet in de jaren tachtig geboren, maar eind jaren zeventig”, volgens Garnier. Garnier zelf, die midden jaren tachtig begon als dj, heeft langzamerhand genoeg van de wetten van de dansvloer. Op zijn laatste cd 30 breekt hij dan ook met een van de strengste regels, die zegt dat er niet gezongen mag worden omdat woorden afleiden van het ritme - Garnier zingt. En met zijn onlangs verschenen nieuwe single gaat hij nog verder: The Coloured City heeft een boodschap.

“Acht keer valt het woord 'ecstasy'. Het liedje gaat over een jongen die een meisje tegenkomt in een club. Ze brengen samen de nacht door, of liever gezegd de ochtend, en ik zing uit naam van de jongen: 'I was in ecstasy'. Ik bedoel verrukking, gelukzaligheid, maar de pers en de radio in Frankrijk vatten het op als 'xtc'. En daarom willen ze het niet draaien, omdat ik zogenaamd drugs promoot.

“Dit is mijn manier om het onderwerp drugs aan de kaak te stellen. Ik ben er ziek van dat pers het woord xtc niet eens wil gebruiken, zelfs als het 'extase' betekent. Het is taboe. En dat terwijl minstens de helft van de Franse jeugd xtc gebruikt. Laten ze dáar wat aan doen. Voor een dj is het ook niet leuk om te draaien in een zaal vol stonede jongeren, die strakke malende kaken hebben door de speed en xtc. Ik noem dat de 'marshmallow meute'.”

Drugs

Zowel Sven Väth als Laurent Garnier zegt geen drugs te gebruiken. Ze hebben het 'niet nodig'. In Nederland wordt de controle op drugsgebruik bij discotheken en feesten noodgedwongen steeds strenger. Op grote party's, als MTC in Rotterdam, en Mystery Dance in Utrecht is uitgebreide controle, zowel bij de deur als in de zaal. De bezoeker die betrapt wordt op een paar pillen of een beetje coke voor eigen gebruik, moet zijn spullen afstaan en kan, in sommige gevallen, mee naar het bureau. Wie toch wil slikken of snuiven smokkelt de waar in z'n ondergoed naar binnen. Dat leidt tot vertwijfelde taferelen op de wc's: feestgangers graaiend in hun onderbroek, naar pillen die tijdens het dansen verpulverd blijken.

In Mazzo, waar Laurent Garnier vanavond optreedt, is het toezicht scherp. Mazzo was de discotheek die begin 1997 drie maanden dicht moest omdat er overdadig veel drugs waren aangetroffen, waarna alle clubs een ontmoedigingsbeleid begonnen. Maar als Garnier draait is de sfeer toch stoned. Iedereen lijkt zijn eigen feestje te vieren. De een wiegt met gesloten ogen heen en weer, de ander zwaait z'n armen en joelt mee met de muziek. Garnier gebruikt zwoele samples van vrouwenstemmen die zingen als Jane 'Je t'aime moi non plus' Birkin en strak kloppende ritmes die plotseling worden afgewisseld met een paar maten salsa.

Hij staat geconcentreerd achter de draaitafels, handen aan de knoppen, koptelefoon tegen éen oor geklemd. Bijna ongenaakbaar, maar niet helemaal. “Dj's zijn de verhalenvertellers van de jaren negentig”, had Garnier eerder die avond gezegd. Hij draait in Mazzo zes uur achter elkaar, tot zeven uur de volgende ochtend. Laurent Garnier is graag aan het woord.

    • Hester Carvalho