Zelfs de telefooncel dient als podium

Op het Oerol Festival op Terschelling is een nieuw woord gemunt: 'schuurtjestheater'. In oude boerenschuren en op voormalige hooizolders spelen zich de bijzonderste voorstellingen af.

Het Oerol Festival duurt t/m 21/6. Inl. (0562) 448 448.

TERSCHELLING, 18 JUNI. Natuurlijk, we gaan naar Terschelling voor het weidse wad, de duinen en de vergezichten. Maar wie zich over steile, houten trappen naar een voormalige hooizolder waagt, ontdekt dat ook onder met spinrag bedekte hanenbalken het theater zich heeft genesteld. Zo transformeerde Simone de Jong met haar voorstelling Fata Morgana een zolder tot een bioscoop. In de entreedeur ritselt meterslang celluloid. Omgeven door een decor dat het midden houdt tussen een kashba en een B-film herroept zij de tijd van de stomme film. Totdat zij en haar tegenspeler de expressie van de taal ontdekken. De grillige liefdesverhouding waarin zij zijn verwikkeld strandt op slag: de gesproken stem drijft hen uit elkaar. Taal is strijd. De toeschouwers zijn wat onthutst door dit pleidooi voor de stilte en de charme van het zwijgen, en eenmaal weer buiten, waar de weidevogels door de lucht buitelen, moeten zij zich hervinden.

Legendarische filmacteurs als Buster Keaton, Charlie Chaplin en The Marx Brothers inspireerden de leden van het Russische gezelschap Derevo tot de voorstelling Süd. Grenze. Onder het ruisend geboomte van het Boschtheater toonden zij een intense mengeling van vaudeville en dans, van muziek en beeldtaal. Het woord kwam er niet aan te pas. Het associatief opgebouwde verhaal vertelt over een vrouw die een onzekere weg door de wereld maakt; zij doorkruist steden en ze komt langs gebouwen, die haar dreigen in te sluiten. In een man en zijn zeer kleine vriend meent ze haar reisgenoten te herkennen. Er volgt een ontroerende scène waarin die lilliputter, die oud is, een hobbelpaard berijdt om zijn verloren jeugd te ervaren, waarin zijn minieme verschijning nog geen drama betekende. De voorstelling is als improvisatie tot stand gekomen, het gezelschap werkt soms een jaar, anderhalf jaar aan een uitvoering om in zeggingskracht en expressie de perfectie te bereiken. En dat gebeurde ook. Elk moment was glashelder. Het thema dat alle Oerol-voorstellingen moet verbinden, namelijk de geheimen van oceanen en diepzeeën, lijkt aan de Russen voorbij te zijn gegaan. Later, op het Festivalterrein Westerkeyn bij Midsland, vertelt de regisseur dat zij een onderwerp nooit letterlijk nemen. Het gaat om de diepte van de ziel, en die is veel onmetelijker dan welke zee ook.

Ver weg van het open wad, verscholen onder een pannendak, speelt acteur Anton Groothuis zijn solo Doodemanskisten. Hij houdt het relaas van een man die bij de Noord-Zuid Hollandse Reddingmaatschappij werkte. Verbitterd over de wereld, want zijn vrouw is levend verbrand en zijn dochter misschien ook, maakt hij de lampen van de Brandaris onklaar. Een zeilschip loopt te pletter, en de volgende ochtend gaat hij jutten. Onder de aangespoelde slachtoffers ontdekt hij zijn dochter. Het is een wending in de plot die als een plots losbarstend onweer aankomt. Te midden van alle fysieke taal besef je ineens weer de spankracht van het vertelde verhaal. Doodemanskisten is een van de heel weinig puur tekstuele voorstellingen op Oerol. Het landschap inspireert tot bewegingskunst, zolders en schuren tot de kunst van de taal. Dat moet met intimiteit van doen hebben. Een afgeschermde plek is er om te luisteren.

Waar theater neerstrijkt, ontstaat verwarring. Zelfs een eenvoudige, helgroene telefooncel blijkt 's avonds plaats van dramatische actie. Een telefonerende vrouw daarin gebaart heftig, water overspoelt de cel. Heeft de diepzee dan toch bezit genomen van het eiland en zijn bewoners en duizenden gasten? Mannen met duikpakken aan komen van overal te voorschijn. Elders verlaat zojuist een trein, de Kattekop, de tunnel die bij verrassing onder het wad is aangelegd. En een sloot verderop op Terschelling is niet dezelfde als op welk ander Waddeneiland ook. Hier omsluit ergens in het open veld de lege lijst van een schilderij het uitzicht. De sloot binnen de lijst is een andere dan de sloot daarbuiten.

    • Kester Freriks