Richard C. Holbrooke; 'Raging Bull' is terug

ROTTERDAM, 18 JUNI. Richard C. Holbrooke (57) is de meest bewonderde èn gehekelde Amerikaanse diplomaat van deze tijd. Bewonderd omdat hij eind 1995 met agressieve bemiddeling de drie strijdende partijen in Bosnië tot het vredesakkoord van Dayton wist te dwingen en glorieerde waar vele respectabele voorgangers faalden. Gehekeld omdat hij grenzeloos bot kan zijn tegenover collega's, ook in het openbaar, en in hun ogen te vaak zijn brille wil tonen.

'Dick' Holbrooke, Amerika's nieuwe ambassadeur bij de Verenigde Naties, analyseert, acteert, gokt, bluft en improviseert zoals vermoedelijk niemand in de internationale diplomatie, en dat alles niet zelden in het tempo van een wervelwind. Diezelfde passie en gedrevenheid slaan soms ook door, en dan scheldt hij - niet acterend - zijn eigen collega's in een vergadering uit. Binnen enkele seconden kan deze ras-New-Yorker - ook wel 'Raging Bull', 'Gargantua' en 'Hurricane' gedoopt - veranderen van een charmante causeur in een tierende dwingeland.

Als vredesarchitect in Bosnië kwam dit rijke emotionele scala hem zeer van pas. “Ga dan! Loop maar weg! De camera's staan daar! We gaan door zonder jou”, beet Holbrooke bij het eerste vredesoverleg in Genève in september 1995 de Bosnisch-Servische 'vice-president' Koljevic toe. Die bleef. Holbrooke schreeuwde ook generaal Mladic toe, bij de eenmalige dramatische marathon-ontmoeting in het buitenhuis van de Servische president Miloševic. Voor diens ogen verscheurde Holbrooke demonstratief een onderhandelingsdocument. “Als je altijd met dezelfde vlakke, monotone stem praat, redelijk en rationeel, met mensen die moordenaars zijn (...), dan kom je nergens”, zei Holbrooke in januari 1996 in een vraaggesprek met deze krant. Holbrooke trad toen af als onderminister van Buitenlandse Zaken, naar eigen zeggen om meer tijd voor zijn gezin te hebben.

Is deze man geschikt voor de hoogste diplomatieke post, vroeg president Clinton zich de afgelopen jaren af. Eind 1996 was Holbrooke een serieuze kandidaat voor het ministerschap van Buitenlandse Zaken, maar Clinton koos uiteindelijk voor VN-ambassadeur Madeleine Albright. Toen en ook nu weer is binnen de regering lang getwijfeld of de dominante Holbrooke wel in Clintons team van buitenland-adviseurs past.

Albright heeft zich naar verluidt aanvankelijk verzet tegen Holbrooke's huidige benoeming, maar Clinton heeft toch gekozen voor meer diplomatieke stootkracht. Het Amerikaanse buitenlandse beleid kan Holbrooke's vasthoudendheid zeker gebruiken nu de problemen zich aaneenrijgen, ook bij de VN: druk van Rusland, Frankrijk en China om de wapeninspecties in Irak af te ronden en de sancties op te heffen, het geweld in Kosovo, de kernproeven van India en Pakistan en de Amerikaanse schuld van meer dan een miljard dollar aan de VN.

Holbrooke is een Amerikaans buitenlands-beleid-fanaat, ook als publicist, en heeft veel diplomatieke ervaring: hij begon in 1962 op de Amerikaanse ambassade in het toenmalige Zuid-Vietnam, was van 1977 tot 1981 onderminister van Buitenlandse Zaken voor Oost-Azië en de regio van de Stille Oceaan, vanaf 1993 ambassadeur in Duitsland, en van 1994 tot 1996 onderminister voor Europese Zaken. Tussendoor werd hij als bankier rijk op Wall Street. De afgelopen jaren was hij speciaal gezant voor Cyprus en ondernam hij enkele spoedmissies naar Belgrado. Vorige maand nog probeerde hij - zonder succes - Milosevic te bewegen tot een minder hard optreden in Kosovo.

In zijn recente boek over zijn rol in Bosnië ('To End a War') is Holbrooke relatief mild over Clinton als onzekere leider tijdens de oorlog in Bosnië. Hij is ambitieus en wil graag eens minister van Buitenlandse Zaken worden. Zijn nieuwe functie als op één na belangrijkste VS-diplomaat is daarvoor het examen. Als Holbrooke zijn explosies kan beperken en mede vorm kan geven aan Amerika's - nu niet altijd duidelijke - rol als wereldmacht, lijkt hij de potentiële Secretary of State onder Al Gore.

“Holbrooke identificeert zijn ambities en neigingen met het nationaal belang”, zegt de Amerikaanse analist Helmut Sonnenfeldt. Het projecteren van Amerikaanse macht op de Balkan-leiders, met de NAVO in zijn rug, ging hem goed af. Snel zal blijken of hem dat op het nog complexere wereldtoneel ook lukt.

    • Robert van de Roer