Fiscus vergelijkt Duitsland met een bananenrepubliek; 'Sneeuwwitje' ondermijnt Duitse fiscus

Het is in Duitsland slecht gesteld met de belastingmoraal. Jaarlijks wordt door vermogende Duitsers een bedrag tussen de 150 en 200 miljard mark naar het buitenland gesluisd. De 'recherchetroepen' van minister van Financiën Theo Waigel hebben het tegenoffensief ingezet.

BONN, 18 JUNI. “Een land waarin belastingontduiking en subsidiebedrog onbelangrijk worden gevonden, is zijn toekomst kwijt”, zei bondskanselier Helmut Kohl ruim een jaar geleden tijdens een bijeenkomst van bankiers in Frankfurt. In de maatschappij hoort volgens Kohl een consensus te bestaan “dat je zoiets niet doet”.

Die consensus is er in Duitsland allang niet meer. Welgestelde inwoners van de Bondsrepubliek proberen waar mogelijk hun spaargelden aan het oog van de fiscus te onttrekken. Onder ludieke namen als 'Donald Duck', 'Theo Waigel' of 'Sneeuwwitje' openen ze rekeningnummers in Luxemburg of Zwitserland, verschuiven hun woonplaats naar een van de buurlanden met voordeliger belastingtarieven zoals autocoureur Michael Schumacher of brengen hun geld naar warme eilanden in de Caraïben. Op deze manier wordt een bedrag van naar schatting tussen de 150 en 200 miljard mark weggesluisd, waar de fiscus geen belasting over kan heffen.

Maar zo eenvoudig laat minister Theo Waigel van Financiën (CSU) zich dat geld niet ontnemen. De staat is niet voor niets de enige hoeder van het algemeen belang. Vier jaar geleden verveelvoudigde de minister het aantal belastingrechercheurs en werd een grootscheepse razzia in gang gezet tegen de Duitse kredietinstellingen, die ervan worden verdacht klanten te adviseren bij belastingontduiking. De spectaculaire inval bij Deutsche Bank, waar eerder deze week 300 belastingrechercheurs binnenvielen, plaatst nu ook het grootste geldinstituut van Duitsland in de lange rij van 'verdachten'.

“Zijn de Duitsers een volk van belastingzondaars en zijn de banken hun willige helpers”? vroeg het weekblad Der Spiegel zich af. De Bondsrepubliek heeft de belastingmoraal van een “bananenrepubliek”, oordeelde Meinolf Guntermann van de Belastingvakbond in Noordrijn-Westfalen.

De belastingen in Duitsland horen tot de hoogste in Europa; van het geld wordt onder andere het kostbare sociale stelsel in stand gehouden en de dure gezondheidszorg. De tijd echter dat het betalen van belasting nog als een burgerlijke deugd werd beschouwd is met Bismarck verdwenen. Het was de 'ijzeren kanselier', die in 1880 de inkomstenbelasting invoerde van vier procent. Het tarief was zo laag dat menigeen meer betaalde.

Maar 118 jaar later is het toptarief omhoog geschoten naar 53 procent; daarnaast bestaat nog een dozijn extra heffingen van BTW tot hondenbelasting. De afdracht voor de fiscus wordt door menigeen niet als deugd, maar als straf gezien. En onder het motto 'belasting betalen is voor de dommen' namen vooral de welgestelden de wijk naar het buitenland.

De invoering van de zogenaamde 'bronbelasting' op dividend door voormalig minister van Financiën Gerhard Stoltenberg begin jaren negentig spoorde velen aan hun geld voor de fiscus 'in veiligheid' te brengen. Toen zijn opvolger minister Waigel besloot voortaan ook rente over spaargelden te belasten (net als in Nederland), voegden tal van gewone 'loontrekkers' zich bij de groeiende groep belastingvluchtelingen.

Banken waren ingenieus in het aanbieden van 'belastingvriendelijke' beleggingen. Het zogenaamde Hollandse 'spaarmodel' maakte furore waarbij gelden via legale belastingconstructies naar de Antillen werden geleid.De stormloop op bankfilialen in het Luxemburgse belastingparadijs was op een bepaald moment zo groot, dat bankadviseurs geen tijd meer hadden cashgeld aan te nemen.

Zo zeulde een bejaard echtpaar dagenlang met een koffer vol geld door Luxemburg, omdat niemand tijd had voor de nieuwe klanten, blijkt uit justitiële aktes. “Gaat u naar de Dresdner Bank in Düsseldorf”, werd het dolende echtpaar met de koffer aangeraden door een bankadviseur, noteerde 'Der Spiegel”. Daar wordt het probleemloos naar ons overgeschreven. Met bijna zeventig bankkantoren zijn de Duitsers prominent in Luxemburg aanwezig.

De Duitser die zijn geld voor de fiscus wil veilig stellen, kan bij medeburger en bank op begrip rekenen. Want hoewel het ontduiken van belastingen een strafbaar feit is vergelijkbaar met diefstal of bedrog, beschouwen velen hun daad als een 'Kavaliersdelikt' om onrecht te ontlopen. Tenslotte is over het spaargeld ook al inkomstenbelasting betaald.

Uit een televisie-enquête blijkt dat het grootste deel van de bevolking hetniet zo nauw neemt met de belastingmoraal. De vraag of bij de belastingopgave wel eens is gesjoemeld, beantwoordde 79,6 procent van de ondervraagden met “ja”. En Peter Graf, de vader van tennisster Steffi, gaf tijdens zijn strafproces vrijmoedig toe: “Ik wilde niet dommer zijn als vele anderen”.

Graf werd er van beschuldigd 20 miljoen voor de fiscus te hebben verdonkeremaand. In de kortste keren was de vader van de populaire Duitse tennisspeelster volksvijand nummer één geworden. Er werd een spectaculair proces tegen de tennisvader gehouden, dat vooral ook als afschrikking moest dienen voor andere belastingontduikers.

Inmiddels heeft Graf, die zijn hele gezin in het ongeluk stortte, voor zijn zonden geboet en zijn gevangenisstraf al weer achter de rug. Maar de affaire-Graf is een van de weinig concrete successen, die de Duitse Justitie tot nog toe heeft geboekt. De ontketende jacht van Waigels recherchetroepen op zwart geld heeft tot nog toe nauwelijks tot strafvervolging geleid. De duizenden onderzoeken hebben slechts in enkele spaarzame gevallen tot een aanklacht geleid en tot strafzaken.

Wel lopen er volop onderzoeken. Zo werden alleen in Nedersaksen 18.900 'anonieme' transacties vastgesteld, naar vooral Luxemburg. In bijna tweeduizend gevallen werden de ontdoken belastingen alsnog betaald wat 23 miljoen mark opleverde. De bedragen die de fiscus terugkrijgt zijn een schijntje, maar belangrijk is dat de schrik er bij banken en burgers inzit. Vooral de bankwereld is waakzaam geworden, nadat vorig jaar de top van Dresdner Bank - de tweede grote bank in Duitsland - het veld moest ruimen. Een bezoekje van Waigels belastingtroepen had niet alleen een lijst van honderden cliënten aan het licht gebracht, die met hulp van bankadviseurs van ontduiking werden verdacht. Enkele leden van het bestuur van de bank bleken zelf ook inkomsten voor de fiscus te hebben verzwegen.

De belastingaffaire stortte de bank in een fikse bestuurscrisis, waardoor vier topmanagers het veld ruimden. Bestuurslid Hans-Günther Adenauer, een achterneef van de kanselier, en zijn collega Hansgeorg Hoffmann bleken zich aan ontduiking te hebben schuldig gemaakt. Bij toezichthouder Wolfgang Röller vond een huiszoeking plaats. De naam van de bank werd zo besmeurd, dat voorzitter Jürgen Sarrazin - die toch al werd gekritiseerd vanwege zijn zwak management - zich ook gedwongen zag af te treden. De Duitse bankenwereld was gewaarschuwd, stelde het openbaar ministerie in Frankfurt tevreden vast.

Ook leiden de invallen van de belastingrecherche ertoe, dat steeds meer mensen zichzelf aangeven. Zo'n 1300 burgers in Nedersaksen bezorgden de fiscus alsnog de achtergehouden miljoenen aan belasting. Ook tal van kleinere banken leveren inmiddels vrijwillig het klantenregister aan de belastingdienst.