Ecologische melkproducent voorziet 'enorme markt'

In Drachten verrijst een ecologische zuivelfabriek die tachtig miljoen liter melk per jaar kan produceren. EKO-melk heeft volgens de initiatiefnemers de toekomst. De grote melkproducenten zien het vooral als een niche die in de gaten moet worden gehouden.

ROTTERDAM, 18 JUNI. Reclame maken ze niet voor de ecologische producten uit de winkel. “Dan zouden we té snel nee moeten verkopen”, zegt een verkoper van de Albert Heijnsupermarkt in Nijkerk. Maar, zo blijkt deze middag, zelfs zonder reclame is de bijna twee keer zo dure en op volledig natuurlijke wijze geproduceerde melk uitverkocht.

De eigenaar van deze franchise-Albert Heijn, Gerard van den Tweel, is een van de initiatiefnemers bij de bouw van een hypermoderne fabriek die op natuurvriendelijke manier geproduceerde melk gaat verwerken; de Friese ecologische zuivelfabriek (FEZ) in Drachten. Van den Tweel draait er niet omheen: “Voor ecologische zuivel ligt een enorme markt open.”

Jaarlijks consumeert Nederland 1,7 miljard liter dagverse zuivel (melk, karnemelk, yoghurt of vla). Van den Tweel wil daarvan vijf procent veroveren met dagverse ecologische zuivel. “Omdat er nu nog weinig van geproduceerd wordt kan de potentiële markt niet bediend worden. Het marktaandeel is klein en de prijs hoog.”

Ondernemer Van den Tweel loopt over van enthousiasme. Na het opzetten van drie franchise AH-supermarkten, vier slijterijen, een evenementencentrum en een hotel heeft hij nu zijn zinnen gezet op de ecologische zuivel. Hij doet dat gewoon voor het geld, niet uit ideële motieven. “Aan een gewoon pak melk wordt niets meer verdiend in Nederland,” aldus Van den Tweel. “In Polen en het oosten van Duitsland wordt veel goedkoper geproduceerd dan hier. In Nederland moeten we binnen een paar jaar óf stoppen met de hele handel óf specialiseren.” Volgens zijn zakenpartner en oud-veehouder Henk Brouwer moet de landbouw gaan differentiëren. Brouwer: “We moeten kwalitatief betere en gevarieerdere melkproducten maken dan in het buitenland. De gewone melk halen wij straks uit Oost-Europa. Hier moeten we iets bijzonders maken.”

Met de bouw van de FEZ volgen de initiatiefnemers de gezondheidstrend in Nederland. “Het bewustzijn in wat mensen eten en drinken is gegroeid. Mensen willen best extra betalen voor gezonde voeding. Maar Nederlanders blijven zuinig. Meer dan vijfentwintig procent duurder dan gewone zuivel kan de ecologische zuivel niet worden”, zegt Van den Tweel die verwacht dat gewone melk duurder wordt en ecologische melk goedkoper.

De Hollandse zuinigheid is volgens Van den Tweel de oorzaak van onze achterstand op het gebied van ecologische zuivel op Scandinavische landen, Duitsland, Frankrijk en België. In Denemarken is één op de vijf pakken melk ecologisch. Ook het koopgedrag van Nederlanders heeft voor vertraging gezorgd. “De consument wil best ecologisch kopen maar dan wel in de supermarkt. Omlopen voor een pak melk is er niet meer bij.”

De ecologische fabriek koopt melk bij veertig ecologische boeren en betaalt tien cent per liter meer dan andere melkfabrieken. Om ecologische melk te maken moet de boer overschakelen van intensieve naar extensieve productie. Koeien mogen niet meer gevoed worden met vitaminepreparaten en mogen niet ingespoten worden met preventieve geneesmiddelen. Pas als het dier ziek wordt mag het een geneesmiddel krijgen. Ook kunstmest en bestrijdingsmiddelen zijn uit den boze. Daar staan subsidies uit groenfondsen en van de provincie alsmede een gegarandeerd hogere literprijs tegenover.

Een boer krijgt nu ongeveer 75 cent voor een liter melk. Daarmee heeft Nederland de hoogste melkprijs ter wereld. Volgens Brouwer zal die prijs met het opengooien van de Europese markt de komende jaren dalen naar ongeveer 60 cent. “Maar wij betalen altijd een dubbeltje meer voor ecologische melk. In combinatie met de subsidies is dat zeer aantrekkelijk.”

De ecologische zuivelfabrieken 'de Zwaluw' uit Udenhout en 'de Groene Koe' uit Limmen zijn de enige ecologische producenten van formaat in Nederland. Samen verwerken zij 15 miljoen liter melk per jaar. De nieuwe FEZ wil in november beginnen met 10 miljoen liter per jaar en groeien naar 30 miljoen liter in 2001. Maar Van den Tweel is optimistisch en zijn fabriek wordt met een capaciteit van 80 miljoen liter 'op de groei' gebouwd.

Grote melkfabrikanten als Friesland Coberco en Campina Melkunie volgen de ontwikkelingen in de ecologische zuivel nauwlettend. Campina Melkunie heeft zelfs 'de Zwaluw' overgenomen. Maar de twee melkgiganten zijn het erover eens dat de markt voor ecologische zuivel een relatief kleine markt zal blijven. “De markt groeit wel maar wordt zeker niet zo groot als in Denemarken.” Directievoorzitter B. Bijvoet van Campina Melkunie maakte bij de bekendmaking van de overname de kleinschaligheid van ecologische zuivel fijntjes duidelijk. “Als wij de melkmachine van Melkunie aanzetten om de totale hoeveelheid ecologische melk in Nederland te verwerken moet de machine direct weer uitgezet worden. En dan is alle melk verwerkt.” In Nederland wordt jaarlijks ruim 1,6 miljard liter dagverse zuivel geproduceerd. Ook Friesland Coberco heeft belangstelling getoond en is in gesprek met FEZ. De FEZ zou in geval van samenwerking de marketing en distributie van de melk kunnen overlaten aan Friesland Coberco.

    • Maarten Veeger