De missie van een Hongkongse trotskist

Hij droomt van revolutie, maar neemt genoegen met democratie. Hij hoopt op het einde van het communisme in China en streeft naar de ondergang van het kapitalisme. Leung Kwok-hung is een doe-het-zelftrotskist die in de neergang van de Hongkongse economie een missie ziet.

HONGKONG, 18 JUNI. Leung Kwok-hung belt voor de tweede keer af. Of het gesprek 's avonds kan plaatshebben want hij heeft het druk - niet met zijn carrière, maar met demonstreren. “Ik doe heel erg mijn best mijn stem zo luid mogelijk te laten horen om de mensen bewust te maken van hun eigen belangen”, zegt Leung. En daartoe demonstreert hij overal waar iets te demonstreren valt. Tegen het ondemocratische gehalte van Hongkongs Wetgevende Raad, voor de bescherming van de rechten van arbeiders, tegen de opsluiting van dissidenten in China, de aanspraken van Japan op de Diaoyu-eilanden in de Chinese Oostzee, en vooral tegen wat hij noemt “het illegale bestuur” van Hongkong.

De 41-jarige Leung is een eenzame stem van radicalisme in Hongkongs oceaan van politieke gezapigheid, waar hij meer sympathie onder de bevolking vergaart dan de leiders van de 'speciale administratieve regio' Hongkong lief is. Iedereen in Hongkong kent hem als 'Cheung Mo', Lang Haar. Zijn zwarte staart is onmiskenbaar zijn handelsmerk en van een afstand lijkt Lang Haar nog het meeste op een Amerikaanse Indiaan.

In zijn handgeweven vest, blauwe spijkerbroek en met het Che Guevara T-shirt, zo heeft de bevolking van Hongkong Leung meermaals op de beeldbuis zien verschijnen. Op kop in een betogende menigte, met een microfoon in zijn hand, of onder een spandoek, zoals destijds, op 16 juli 1997, tijdens zijn geruchtmakende optreden in de vergaderzaal van de slechts zestien dagen daarvoor ingestelde Voorlopige Wetgevende Raad. Die dag stemde de Raad - die direct na de overdracht van Hongkong naar China op 1 juli was geïnstalleerd - voor de afschaffing van zeven wetten die in de dagen voorafgaand aan de overdracht haastig waren opgesteld en die bedoeld waren om rechten van arbeiders wettelijk vast te leggen.

Meer dan 200 demonstranten protesteerden voor de poorten van de nieuwe Raad tegen het besluit om die verbeteringen weer ongedaan te maken. Maar het was Leung die op deze dag voorpaginanieuws maakte door samen met twee van zijn kameraden van de 'April 5th Action Group', vanaf de publieke tribune luidruchtig te protesteren. Voordat hij werd overmeesterd door veiligheidsbeambten van de Raad, ontvouwde hij een spandoek, riep hij leuzen als “de Voorlopige Raad is een ja-knikker” en “Breng de macht weer terug in de handen van het volk”. Vervolgens werd de vergadering van de Raad tien minuten stilgelegd. Door die actie verwierf Leung heel even wereldfaam en ondanks de boete en veroordeling die hem en zijn mede-activisten daarna boven het hoofd hingen, heeft Lang Haar nog twee keer een dergelijke actie ondernomen. De laatste had plaats op 8 april, uit protest tegen de ondemocratische verkiezingen van de nieuwe Wetgevende Raad eind mei, waarbij slechts eenderde van de zetels rechtstreeks kon worden gekozen.

“Wie idealen heeft moet risico's lopen”, zegt Leung over zijn spraakmakende protestacties. Hij heeft van het vechten voor die idealen dan ook zijn dagtaak gemaakt en Leung houdt zijn hoofd boven water met allerhande kleine baantjes. Hij vertaalt, werkt in de bouw of staat achter de tap. De eenvoud van zijn levensstijl, waar de rest van het peperdure Hongkong wordt geregeerd door het grote geld, deert hem allerminst. Leung heeft gruwelijk de pest aan kapitalisten. “Natuurlijk ben ik tegen het kapitalisme”, zegt hij. “Dat heeft zijn onnut allang bewezen. Kijk wat er nu aan de hand is in Azië; de economische crisis en de negatieve economische groei in Hongkong - voor het eerst in dertien jaar. Steeds meer mensen komen tot de conclusie dat kapitalisme geen oplossing is en dat de verdeling van rijkdom uiterst oneerlijk is geregeld. Afrika is unaniem afgeschreven door de mensheid, daar is niets te halen. In Zuid-Amerika bestaat vrijwel geen welvaart en in Azië bestaat alleen in Japan een vorm van kapitalisme die voor een breder deel van de bevolking beschikbaar is. Maar nu ook daar de recessie is ingetreden, zal de algemene welvaart snel teruglopen. Feitelijk is het kapitalisme alleen de Verenigde Staten en West-Europa van dienst - zo'n 500 miljoen mensen. Dan kun je niet langer beweren dat het kapitalisme de oplossing is voor de wereldwijde economische vooruitgang.”

Van het antwoord op de vraag wat dan de oplossing is voor de rest van de wereldbevolking, heeft Leung uitgebreid studie gemaakt. “Toen ik klein was, verzette ik mij tegen het kolonialisme. Toen ik ouder werd, was ik tegen het kapitalisme. En toen ik er uiteindelijk achterkwam wat er mis was met het socialisme in China, ben ik mij gaan afvragen of er wel een oplossing zou bestaan.” Leung begon te lezen, vertrok naar Europa, woonde onder andere in Nederland, deed aan honderden demonstraties mee, werd “minder dan tien keer” opgepakt en belandde één keer in het gevang. Dat was in 1979, toen hij een maand lang werd opgesloten voor een 'onwettige vergadering' in Hongkong. Samen met een handjevol andere vrienden sloot Leung zich aan bij een beweging, bestaande uit linkse Hongkong-Chinezen, die zich, gedesillusioneerd door het fiasco van China's maoïsme, voelden aangetrokken tot een meer 'democratische' vorm van het marxisme. Die dachten zij terug te vinden in de leer van Trotski.

In Hongkong, waar het merendeel van de bevolking “is geobsedeerd door geld”, schuwt Leung de hantering van een uitgesproken gedateerd vocabulair geenszins. Integendeel, 'klassenstrijd' en 'revolutie' zijn zijn favoriete onderwerpen en niets weerhoudt Leung van het geloof, dat zowel het kapitalisme als het communisme er uiteindelijk aan zullen moeten geloven. Maar de 'April 5th Action Group', vernoemd naar de Qingming-dag van de rouw en het incident op het Plein van de Hemelse Vrede in 1976, toen tienduizenden Chinezen de dood van de zeer populaire premier Zhou Enlai herdachten, streeft hoofdzakelijk naar de bescherming van democratische waarden. Volgens Leung is dat alleen mogelijk wanneer de banden met de arbeidersklasse op het Chinese vasteland worden aangehaald. “We vechten voor alles dat de arbeidersklasse in China en Hongkong ten goede komt.”

In die zin heeft Leung veel om voor te vechten. Ook in China verkeert de arbeidersklasse in een crisis. “China tracht het kapitalistische systeem te herstellen. Maar het is niet in staat brede welvaart te creëren. Alles wat door de arbeiders wordt verdient, wordt ingepikt door bloedzuigende kapitalisten. Dan kan China's president Jiang Zemin zoveel beloven, maar de bevolking zal daar geen genoegen mee nemen als het geen verbetering ondervindt. In Hongkong is het niet anders.”